Το όραμα μιας ενεργειακής επανάστασης της ΕΕ σε τοπικό επίπεδο βρίσκεται στο ρελαντί εξαιτίας τεχνικών και νομικών εμποδίων, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ).
Το πλάνο ήταν ότι πολίτες, τοπικές αρχές και μικρές επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ θα εμπλέκονταν όλο και περισσότερο στην παραγωγή, διαχείριση, κοινή χρήση και κατανάλωση της δικής τους ενέργειας, μέσω της συμμετοχής τους σε «ενεργειακές κοινότητες».
Όμως, σχεδόν μία δεκαετία από τον καθορισμό αυτών των φιλόδοξων στόχων, το ΕΕΣ έρχεται να αποτυπώσει μια θλιβερή πραγματικότητα: η πρόοδος υπολείπεται κατά πολύ των προσδοκιών.
Επιδιώκοντας να βοηθήσει αυτές τις πρωτοβουλίες πολιτών να εκπληρώσουν την αποστολή τους, το ΕΕΣ ζητά σαφέστερους κανόνες, ισχυρότερα κίνητρα για τους πολίτες και τα ευάλωτα νοικοκυριά και μεγαλύτερη στήριξη για την ανάπτυξη λύσεων αποθήκευσης ενέργειας.
Οι ενεργειακές κοινότητες είναι νομικά μορφώματα που επιτρέπουν στους πολίτες, στις τοπικές αρχές και τις μικρές επιχειρήσεις να ενώνουν τις δυνάμεις τους για την παραγωγή, διαχείριση, κοινή χρήση και κατανάλωση ενέργειας.
Αυτό μπορεί να σημαίνει οτιδήποτε, από ηλιακούς συλλέκτες σε κοινόχρηστες στέγες μέχρι ανεμογεννήτριες με συγκυριότητα που τροφοδοτούν με ηλεκτρική ενέργεια ένα ολόκληρο χωριό ή μια συνοικία.
Οι πρωτοβουλίες αυτές είναι επιλέξιμες για ενωσιακή χρηματοδότηση πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ.
Η ΕΕ θεωρεί ότι οι ενεργειακές κοινότητες αποτελούν ισχυρό μοχλό για την επίτευξη των στόχων για το κλίμα και την ενέργεια, καθώς προβλέπει ότι μέχρι το 2030 θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν σημαντικό μερίδιο (17% και 21% αντίστοιχα) της δυναμικότητας αιολικής και ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη.
Στην πράξη, τα πράγματα δεν δείχνουν τόσο καλά: οι εκτιμήσεις ήταν υπερβολικά αισιόδοξες, σύμφωνα με το κλιμάκιο ελέγχου. Και ένας από τους κύριους λόγους είναι ότι δεν υπάρχουν αρκετές ενεργειακές κοινότητες στην ΕΕ.
«Στον αγώνα δρόμου που διανύει η ΕΕ προκειμένου να επιτύχει τους στόχους της για το κλίμα και την ενέργεια, η ενέργεια που παράγεται με πρωτοβουλία των πολιτών παραμένει μια εξαιρετικά ελκυστική ιδέα — ιδανική στη θεωρία, αλλά δύσκολη στην πράξη», δήλωσε ο κ. João Leão, μέλος του ΕΕΣ και αρμόδιος για τον έλεγχο.
«Η ΕΕ πρέπει να εξαλείψει τα νομικά κωλύματα και τα τεχνικά εμπόδια που δεν επιτρέπουν στις ενεργειακές κοινότητες να λειτουργήσουν καλά στην πράξη.»
Ένας στόχος που είχε τεθεί σε επίπεδο ΕΕ ήταν ότι μέχρι το 2025 κάθε δήμος με πληθυσμό πάνω από 10.000 κατοίκους θα φιλοξενούσε τουλάχιστον μία ενεργειακή κοινότητα βασισμένη σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει ακόμη αναφέρει στοιχεία σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειώσει, ωστόσο από τα δεδομένα που συγκέντρωσε το κλιμάκιο του ΕΕΣ προκύπτει ότι ο στόχος της ΕΕ παραμένει σε μεγάλο βαθμό άπιαστος.
Οι ασαφείς ορισμοί της ΕΕ προκάλεσαν σύγχυση σχετικά με το τι ακριβώς χαρακτηρίζεται ως ενεργειακή κοινότητα, πώς πρέπει να οργανώνεται, πώς πρέπει να διαμοιράζει την ηλεκτρική ενέργεια που παράγει και να πουλά την πλεονάζουσα.
Εξαιτίας αυτής της νομικής ασάφειας, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα οι πολίτες να αποθαρρύνονται από το να συμμετέχουν σε τέτοιες κοινότητες και, τελικά, να αποτρέπεται η δημιουργία τους.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις πολυκατοικίες, όπου διαμένει σχεδόν ο μισός πληθυσμός της ΕΕ.
Εκεί, η προοπτική να προστεθεί ακόμη μια νομική οντότητα, πέραν των υφιστάμενων ενώσεων ιδιοκτητών, μπορεί να φαντάζει ως μια ακόμη γραφειοκρατική επιβάρυνση.
Επιπλέον, οι καθυστερήσεις ή οι αρνήσεις σύνδεσης νέων εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας λόγω συμφόρησης του δικτύου επιβραδύνουν την ανάπτυξη των ενεργειακών κοινοτήτων.
Μέρος του προβλήματος είναι ότι τα μοτίβα παραγωγής και κατανάλωσης είναι ασύμβατα: οι ηλιακοί συλλέκτες παράγουν το μεγαλύτερο μέρος της ισχύος τους γύρω στο μεσημέρι, ενώ η ζήτηση των νοικοκυριών κορυφώνεται νωρίς το πρωί και το βράδυ.
Ο συνδυασμός νέων έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με ευέλικτες υπηρεσίες και κυρίως αποθήκευση ενέργειας θα μπορούσε να συμβάλει στην εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης, στη μείωση της πίεσης του δικτύου και στην ενίσχυση της αυτοκατανάλωσης.
Πάντως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει ακόμη δώσει προτεραιότητα στη στήριξη των ενεργειακών κοινοτήτων για την αποθήκευση ενέργειας, χάνοντας μια σημαντική ευκαιρία να τους δώσει την ώθηση που χρειάζονται.
Η Επιτροπή εισήγαγε νομικούς ορισμούς των ενεργειακών κοινοτήτων στην οδηγία (ΕΕ) 2018/2001 για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην οδηγία (ΕΕ) 2019/944 για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Τα κράτη-μέλη της ΕΕ καλούνται να εφαρμόσουν τις οδηγίες αυτές και να προστατεύσουν τους καταναλωτές τους.
