Σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), δεν είναι σαφές σε ποιον βαθμό τα στρατηγικά έργα LIFE έχουν συμβάλει στην οικοδόμηση μιας πιο πράσινης Ευρώπης.
Τα στρατηγικά έργα LIFE, που χρηματοδοτούνται από το ομώνυμο ενωσιακό πρόγραμμα, έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να συνδράμουν τις χώρες της ΕΕ στην υλοποίηση σχεδίων και στρατηγικών για το περιβάλλον και το κλίμα. Βοηθούν στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ στρατηγικής και υλοποίησης, καθώς ευνοούν τη συμμετοχή ενδιαφερόμενων μερών με κομβικό ρόλο, συχνά πέραν των άμεσων δικαιούχων, κινητοποιούν πρόσθετη χρηματοδότηση και εκτείνονται σε παραπάνω από μία κοινοβουλευτικές περιόδους.
Το πρόγραμμα LIFE χορήγησε 701 εκατ. ευρώ σε 70 στρατηγικά έργα κατά τη δημοσιονομική περίοδο 2014-2020 (από 7 έως 16 εκατ. ευρώ ανά έργο).
Από το 2021 και έως τον Απρίλιο του 2025, διατέθηκαν 436 εκατ. ευρώ σε 25 έργα (από 10 έως 30 εκατ. ευρώ ανά έργο).
«Η υποστήριξη που παρέχουν τα στρατηγικά έργα LIFE είναι πολύτιμη», δήλωσε η κα Joëlle Elvinger, μέλος του ΕΕΣ και αρμόδια για τον έλεγχο. «Παράλληλα, οι αδυναμίες στην προτεραιοποίηση των αναγκών, στην παρακολούθηση της προόδου και στην κοινοποίηση των αποτελεσμάτων δεν έχουν εξαλειφθεί, ενώ οι μακροπρόθεσμες συνέπειες και τα βιώσιμα οφέλη των έργων συχνά δεν διακρίνονται με σαφήνεια».
Με τα στρατηγικά έργα LIFE αναμένεται να κινητοποιηθεί πρόσθετη χρηματοδότηση από τουλάχιστον ένα ακόμη ενωσιακό, εθνικό ή ιδιωτικό ταμείο. Ωστόσο, το ΕΕΣ καταλήγει ότι λόγω απουσίας σαφούς καθοδήγησης και έλλειψης εποπτείας από την Επιτροπή, δεν μπορεί να αξιολογηθεί ουσιαστικά η συμβολή της πρόσθετης χρηματοδότησης.
Επιπλέον, δεν εφαρμόζεται τυποποιημένη μεθοδολογία ιχνηλάτησης της πρόσθετης χρηματοδότησης, γεγονός που δυσχεραίνει τον προσδιορισμό των επενδύσεων που προσελκύουν τα έργα.
Το ΕΕΣ διαπίστωσε επίσης ότι τα έργα δεν καλύπτουν πάντα τις πλέον επιτακτικές περιβαλλοντικές και κλιματικές ανάγκες των κρατών-μελών, περιορίζοντας δυνητικά τα οφέλη για τις στοχευόμενες χώρες και περιφέρειες.
Στην έκθεση επισημαίνεται ακόμη ότι τα διδάγματα και οι ορθές πρακτικές σπάνια κοινοποιούνται σε πλατφόρμες σε επίπεδο ΕΕ, περιορίζοντας τη δυνατότητα αναπαραγωγής και διεύρυνσης του αντικτύπου τους.
Υπαρκτός είναι και ο κίνδυνος τα σχέδια After-LIFE να μην διασφαλίζουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων μετά τη λήξη της χρηματοδότησης, λόγω έλλειψης ειδικής καθοδήγησης και αδυναμιών στις ρυθμίσεις τους.
Τα στρατηγικά έργα LIFE δεν αξιολογούνται επαρκώς ως προς την επίτευξη βασικών στόχων, όπως οι αλλαγές στη διακυβέρνηση, η συμμετοχή ενδιαφερόμενων μερών και η ανάπτυξη ικανοτήτων. Το ΕΕΣ υπογραμμίζει ότι οι μηχανισμοί παρακολούθησης χαρακτηρίζονται από ασυνέπεια, γεγονός που δυσχεραίνει την αποτίμηση της συνολικής τους συμβολής στους περιβαλλοντικούς και κλιματικούς στόχους της ΕΕ.
Το ΕΕΣ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίσει καλύτερη ευθυγράμμιση των έργων με τις ανάγκες των κρατών-μελών, να παράσχει σαφέστερες οδηγίες για την κινητοποίηση πρόσθετης χρηματοδότησης και να προωθήσει πλατφόρμες κοινοποίησης και αναπαραγωγής ορθών πρακτικών.
Συνιστά επίσης ενεργό συμμετοχή των φορέων υλοποίησης, ώστε τα έργα να συνεχίσουν να παράγουν αποτελέσματα και μετά τη λήξη της χρηματοδότησης.
Το πρόγραμμα LIFE δρομολογήθηκε το 1992 για την αντιμετώπιση κρίσιμων περιβαλλοντικών και κλιματικών προκλήσεων. Το 2014 εισήχθησαν τα ολοκληρωμένα έργα LIFE και το 2021 τα στρατηγικά έργα, με κοινό στόχο τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ στρατηγικής και υλοποίησης.
Η Ελλάδα καλείται να αξιοποιήσει τα στρατηγικά έργα LIFE και να προσελκύσει επενδυτές για το περιβάλλον. Ο ρόλος της παιδείας είναι κομβικός.
