Η Κομισιόν ενέκρινε το ελληνικό Σχέδιο για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, επιβεβαιώνοντας όλες οι δράσεις για αυτοκίνητα και ηλεκτροκίνηση.
Η έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή του ελληνικού Εθνικού Σχεδίου για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα δεν είναι απλώς μία ακόμη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Είναι η έναρξη ενός νέου κύκλου δημόσιων παρεμβάσεων που συνδέει την ενεργειακή μετάβαση με το κόστος διαβίωσης, τη στέγαση και τις μεταφορές. Και μέσα σε αυτό το μεγάλο πακέτο των 5,3 δισ. ευρώ, το αυτοκίνητο καταλαμβάνει μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα θέση: από το κοινωνικό leasing ηλεκτρικών ΙΧ και την αντικατάσταση ταξί μέχρι τα επαγγελματικά van, τα φορτηγά, τους φορτιστές και τις δημόσιες συγκοινωνίες.
Η έγκριση του ελληνικού Εθνικού Σχεδίου για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανοίγει τον δρόμο για μια σειρά παρεμβάσεων που συνδέουν την πράσινη μετάβαση με το κόστος μετακίνησης και την κοινωνική στήριξη. Στον τομέα του αυτοκινήτου, κεντρική θέση έχει το κοινωνικό leasing ηλεκτρικών οχημάτων, με τετραετή μίσθωση και μηνιαίο κόστος έως 150 ευρώ για 15.000 ευάλωτα νοικοκυριά με αυξημένες ανάγκες μετακίνησης. Το ίδιο πλαίσιο προβλέπει ακόμη ενισχύσεις για την αντικατάσταση συμβατικών ταξί με ηλεκτρικά, την ηλεκτροκίνηση των πολύ μικρών επιχειρήσεων και την ανάπτυξη υποδομών φόρτισης. Το εθνικό σχέδιο των 4,77 δισ. ευρώ, το οποίο με τον ΦΠΑ φτάνει τα 5,3 δισ. ευρώ, περιλαμβάνει συνολικά 25 παρεμβάσεις για την περίοδο 2026-2032.
Το πραγματικό μέγεθος της παρέμβασης
Το ελληνικό σχέδιο είναι το μεγαλύτερο σε πόρους από τα εθνικά σχέδια που έχουν μέχρι σήμερα εγκριθεί στο πλαίσιο του Social Climate Fund. Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ανέρχεται σε 3,57 δισ. ευρώ και η εθνική συμμετοχή σε περίπου 1,2 δισ. ευρώ, διαμορφώνοντας συνολικό ποσό 4,77 δισ. ευρώ πριν από τον ΦΠΑ.
Το μέγεθος αυτό έχει σημασία επειδή το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα δεν είναι ένα ακόμη πρόγραμμα επιδότησης αυτοκινήτων. Είναι ο μηχανισμός με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές επιπτώσεις της νέας περιβαλλοντικής πολιτικής, ιδιαίτερα ενόψει της επέκτασης της τιμολόγησης άνθρακα στα κτίρια και στις οδικές μεταφορές μέσω του ETS2.
Η λογική είναι συγκεκριμένη: η πράσινη μετάβαση έχει κόστος και ένα μέρος αυτού του κόστους πρέπει να επιστρέψει στην κοινωνία με τη μορφή επενδύσεων και στοχευμένης στήριξης.
Για την Ελλάδα, αυτή η λογική μεταφράζεται σε ένα πρόγραμμα που αφορά περίπου 1,5 εκατομμύριο νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Εκεί μπαίνει το αυτοκίνητο
Το κοινωνικό leasing είναι ίσως η πιο αναγνωρίσιμη δράση για τον μέσο πολίτη.
Προβλέπεται μίσθωση ηλεκτρικών οχημάτων με μίσθωμα που δεν θα ξεπερνά τα 150 ευρώ τον μήνα, για τέσσερα χρόνια, με στόχο 15.000 νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν αυξημένες μεταφορικές ανάγκες. Ο προϋπολογισμός της δράσης ανέρχεται σε 170 εκατ. ευρώ.
Δεν πρόκειται, ωστόσο, για ένα πρόγραμμα που απευθύνεται σε όλους.
Οι δικαιούχοι θα προκύψουν μέσα από συγκεκριμένα κοινωνικά και μεταφορικά κριτήρια, ενώ τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα θα επιλέγονται από συγκεκριμένη λίστα. Η τελική διαδικασία, οι προϋποθέσεις και η πρόσκληση δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί, καθώς το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών επεξεργάζεται την εφαρμογή του μέτρου.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο για να μην δημιουργηθεί λάθος εικόνα: η πολιτική έχει εγκριθεί, αλλά η διαδικασία συμμετοχής του πολίτη δεν έχει ακόμη ανοίξει.
Γιατί το leasing έχει πολιτική σημασία
Το κοινωνικό leasing έχει μεγαλύτερη σημασία από μια απλή επιδότηση αγοράς.
Στην Ελλάδα, ένα σημαντικό μέρος των νοικοκυριών που εξαρτώνται από το αυτοκίνητο δεν διαθέτει την οικονομική δυνατότητα να αντικαταστήσει εύκολα ένα παλιό συμβατικό όχημα με ένα καινούργιο ηλεκτρικό. Η ηλεκτροκίνηση μπορεί να μειώνει το κόστος χρήσης, αλλά η υψηλή αρχική τιμή αγοράς παραμένει εμπόδιο.
Η μίσθωση επιχειρεί να αντιμετωπίσει ακριβώς αυτό το πρόβλημα.
Το κράτος δεν επιδοτεί απλώς την αγορά ενός ακριβού προϊόντος. Παρεμβαίνει στο κόστος πρόσβασης στη μετακίνηση για μια κοινωνική ομάδα που θεωρείται ευάλωτη και ταυτόχρονα εξαρτάται από το ΙΧ.
Από αυτή την άποψη, το κοινωνικό leasing αποτελεί περισσότερο μέτρο κοινωνικής πολιτικής μέσω της κινητικότητας παρά ένα παραδοσιακό πρόγραμμα επιδότησης αυτοκινήτου.
Τα ταξί και η δεύτερη πλευρά της πολιτικής
Το αυτοκίνητο δεν εμφανίζεται στο σχέδιο μόνο ως ιδιωτικό μέσο μετακίνησης.
Για την αντικατάσταση συμβατικών ταξί με ηλεκτρικά προβλέπεται επιδότηση 20.000 ευρώ ανά όχημα, με το ποσό να αυξάνεται στα 29.000 ευρώ για προσβάσιμα ΕΔΧ ταξί. Η πρώτη φάση αφορά Αθήνα και Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια προβλέπεται επέκταση σε όλη την Ελλάδα. Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 68 εκατ. ευρώ.
Εδώ η λογική είναι διαφορετική: δεν πρόκειται για κοινωνικό leasing αλλά για επιδότηση επαγγελματία ώστε να αντικαταστήσει ένα συμβατικό ταξί, στο πλαίσιο και των απαιτήσεων της κλιματικής πολιτικής.
Έτσι, η ηλεκτροκίνηση περνά από την ιδιωτική κατανάλωση στην επαγγελματική δραστηριότητα.
Το 2027 έρχονται οι μικρές επιχειρήσεις
Ακόμη μεγαλύτερη οικονομική σημασία μπορεί να έχει η δράση για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Από το 2027 προβλέπεται ενίσχυση για αγορά ή μίσθωση ηλεκτρικών επαγγελματικών οχημάτων, από επιβατικά και ελαφρά van μέχρι λεωφορεία και φορτηγά. Η ενίσχυση φτάνει το 40% για επιβατικά, ελαφρά van και οχήματα άνω των εννέα θέσεων και το 30% για ηλεκτρικά λεωφορεία και φορτηγά. Παράλληλα προβλέπεται επιδότηση για εγκατάσταση ιδιωτικών φορτιστών. Ο προϋπολογισμός της δράσης ανέρχεται σε 289 εκατ. ευρώ.
Για την ελληνική οικονομία αυτή η παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η μεγάλη πλειονότητα των ελληνικών επιχειρήσεων είναι πολύ μικρές και η αντικατάσταση ενός επαγγελματικού οχήματος αποτελεί σημαντική κεφαλαιακή δαπάνη.
Επομένως, η επιδότηση δεν αφορά μόνο την περιβαλλοντική απόδοση ενός οχήματος. Αφορά και το λειτουργικό κόστος μιας επιχείρησης.
Δεν είναι μόνο το αυτοκίνητο
Το μεγάλο λάθος θα ήταν να διαβαστεί ολόκληρο το πακέτο μέσα από το πρίσμα του αυτοκινήτου.
Το σχέδιο περιλαμβάνει ενεργειακή αναβάθμιση 62.000 κατοικιών, εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων, κοινωνικές κατοικίες, αναβάθμιση φοιτητικών εστιών και αύξηση του επιδόματος θέρμανσης. Παράλληλα, προβλέπει 211 νέα ηλεκτρικά λεωφορεία για Αθήνα και Θεσσαλονίκη, καθώς και επενδύσεις στο Μετρό και στις υποδομές φόρτισης.
Για τον πολίτη αυτό σημαίνει ότι η παρέμβαση δεν περιορίζεται στην επιλογή «αγοράζω ή δεν αγοράζω ηλεκτρικό αυτοκίνητο».
Αφορά συνολικά το κόστος της ενέργειας και της μετακίνησης.
Το κρίσιμο στοίχημα είναι η εφαρμογή
Η έγκριση της Κομισιόν είναι ασφαλώς το απαραίτητο θεσμικό βήμα. Από εδώ και πέρα όμως αρχίζει το δυσκολότερο μέρος: η εφαρμογή.
Για το κοινωνικό leasing θα πρέπει να καθοριστούν με ακρίβεια τα κριτήρια δικαιούχων, η διαδικασία επιλογής, η λίστα των επιλέξιμων μοντέλων και οι όροι της μίσθωσης. Το ίδιο ισχύει για τις επιδοτήσεις ταξί και τα επαγγελματικά ηλεκτρικά οχήματα.
Η κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει ότι οι σχετικές δράσεις ξεκινούν εντός του 2026, ενώ άλλες μεταφέρονται στο 2027.
Άρα η σωστή ανάγνωση της σημερινής εξέλιξης δεν είναι ότι «ανοίγει τώρα η πλατφόρμα για ηλεκτρικά αυτοκίνητα με 150 ευρώ». Είναι ότι η Ελλάδα έχει πλέον την ευρωπαϊκή έγκριση για ένα πολυετές σχέδιο, μέσα στο οποίο η πρόσβαση στην ηλεκτροκίνηση αποτελεί ένα από τα εργαλεία κοινωνικής και οικονομικής προσαρμογής.
Από την επιδότηση στην πολιτική μετάβασης
Αυτό είναι τελικά το σημαντικότερο στοιχείο.
Η Ελλάδα περνά σταδιακά από τα αποσπασματικά προγράμματα ενίσχυσης της αγοράς αυτοκινήτου σε ένα ευρύτερο μοντέλο πολιτικής για την ενέργεια και τις μεταφορές. Το κοινωνικό leasing, η αντικατάσταση ταξί, τα ηλεκτρικά επαγγελματικά οχήματα, οι φορτιστές και τα ηλεκτρικά λεωφορεία αποτελούν διαφορετικά κομμάτια της ίδιας εικόνας.
Το αυτοκίνητο βρίσκεται στο κέντρο της, επειδή βρίσκεται και στο κέντρο της καθημερινότητας εκατομμυρίων πολιτών και της λειτουργίας χιλιάδων μικρών επιχειρήσεων.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι αν εγκρίθηκε το σχέδιο. Αυτό έχει γίνει.
Το πραγματικό στοίχημα είναι αν τα 5,3 δισ. ευρώ θα μετατραπούν εγκαίρως σε χαμηλότερο ενεργειακό και μεταφορικό κόστος, σε καλύτερες υποδομές και σε πραγματική δυνατότητα πρόσβασης στην ηλεκτροκίνηση για εκείνους που σήμερα βρίσκονται εκτός αγοράς.
Εκεί θα κριθεί η επιτυχία του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα.
