Ο Πέδρο Σάντσεθ δεν είναι πλέον ο πολιτικός της «προόδου» που υποσχέθηκε μια νέα εποχή για την Ισπανία.
Είναι ο πρωθυπουργός μιας χώρας που βιώνει βαθιά πολιτική φθορά, μιας κυβέρνησης που πολιορκείται από σκάνδαλα και μιας κοινωνίας που αισθάνεται ότι η πραγματικότητα ξεπερνά τις ιδεολογικές διακηρύξεις της εξουσίας. Ο άνθρωπος που εξελέγη καταγγέλλοντας την ανηθικότητα των αντιπάλων του και παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως εγγυητή της διαφάνειας βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με μια πρωτοφανή κρίση αξιοπιστίας.
Το σκάνδαλο Koldo ανοίγει ήδη από το 2024 μια βαθιά ρωγμή στο Σοσιαλιστικό Κόμμα. Οι αποκαλύψεις γύρω από συμβάσεις της περιόδου της πανδημίας, οι έρευνες για πρώην υπουργούς και στενούς συνεργάτες δημιουργούν την εικόνα μιας κυβέρνησης που άλλα έλεγε και άλλα κάνει.
Και η κρίση φτάνει μέχρι το πρωθυπουργικό περιβάλλον. Η σύζυγος του Πέδρο Σάντσεθ, Μπεγκόνια Γκόμεθ, βρίσκεται στο επίκεντρο δικαστικής διαδικασίας για κατηγορίες που αφορούν υπεξαίρεση πόρων, αθέμιτη άσκηση επιρροής, διαφθορά και παράνομη ιδιοποίηση. Η μεγαλύτερη όμως αποτυχία του Σάντσεθ είναι το μεταναστευτικό. Για χρόνια η κυβέρνησή του παρουσιάζει την πολιτική της ως «ανθρωπιστική» και «προοδευτική».
Όμως η πραγματικότητα στα σύνορα λέει μια διαφορετική ιστορία. Η Θέουτα και οι Κανάριες Νήσοι γίνονται σύμβολα μιας κρίσης που η Μαδρίτη δε θέλει ή αδυνατεί να ελέγξει. Και σαν να μην φτάνει η κρίση στα σύνορα, ο Σάντσεθ επιλέγει τη μαζική νομιμοποίηση.
Στην αρχή της χρονιάς, άνοιξε τον δρόμο για τη νομιμοποίηση 500.000 μεταναστών με μεσοπρόθεσμη άδεια εργασίας και διαμονής. Για την κυβέρνηση είναι «ανθρωπισμός». Για τους επικριτές της, ένα μήνυμα ότι η παράτυπη μετανάστευση μπορεί τελικά να οδηγήσει σε νομιμοποίηση. Και ενώ η κρίση στη Θέουτα ταράζει όλη την Ευρώπη, με δεκάδες χιλιάδες μετανάστες να επιχειρούν να περάσουν στον ισπανικό θύλακα στο Μαρόκο, η εικόνα της κυβέρνησης δέχεται νέο πλήγμα από την υπόθεση της «summer playlist» που ανέβασε ο Σάντσεθ στα σόσιαλ.
Η ανάρτηση προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις, με το πρωθυπουργικό περιβάλλον να εμφανίζεται αποκομμένο από την πραγματικότητα. Το πρόβλημα δεν μένει στην Ισπανία. Περνά τα σύνορα. Η κρίση φτάνει στην καρδιά της Ευρώπης. Η Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι αποφάσισε να αναστείλει προσωρινά τη συμφωνία Σένγκεν με την Ισπανία, ενώ η Γαλλία του Εμανουέλ Μακρόν ενίσχυσε την επιτήρηση στα σύνορα.
Όταν μια χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναγκάζει τους γείτονές της να ενισχύουν ξανά τα εσωτερικά σύνορα, τότε κάτι έχει αποτύχει. Η ελεύθερη μετακίνηση, ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της Ευρώπης, απειλείται από μια αποτυχημένη πολιτική ενός πρωθυπουργού. Και υπάρχει ακόμη μια μεγάλη αντίφαση. Ο Σάντσεθ θέλει να εμφανίζεται ως ο μεγάλος υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όμως η υπεράσπιση των δικαιωμάτων δεν μπορεί να είναι επιλεκτική.
Την ώρα που η ισπανική κυβέρνηση υψώνει τη φωνή της απέναντι σε ορισμένες χώρες, εμφανίζεται πολύ πιο προσεκτική απέναντι σε αυταρχικά καθεστώτα όπως το Ιράν και η Τουρκία. Δεν καταδικάζει την απάνθρωπη καταστολή του ιρανικού καθεστώτος, τις εκτελέσεις και τις διώξεις πολιτικών αντιπάλων. Την ίδια στιγμή, η στάση της απέναντι στην Τουρκία προκαλεί ερωτήματα. Τίποτα για την επεκτατική πολιτική και για τις διώξεις των αντιφρονούντων του Ερντογάν.
Πού είναι η ίδια αποφασιστικότητα; Πού είναι η ίδια ηθική αυστηρότητα; Και βέβαια, για τον Σάντσεθ υπάρχει πάντα ένας εύκολος ένοχος: το Ισραήλ. Έχει γίνει πια εμμονή. Η ισπανική κυβέρνηση επιλέγει μία από τις πιο σκληρές και πλέον αντισημιτικές στάσεις απέναντι στην Ιερουσαλήμ, ενώ την ίδια στιγμή κλείνει τα μάτια απέναντι στον ισλαμισμό και τη δικτατορία. Ακόμα και για την κατάσταση στη Θέουτα «φταίνε οι Εβραίοι», για την ισπανική κυβέρνηση.
Όταν κάθε διεθνής κρίση οδηγεί ξανά και ξανά στην ίδια πολιτική στόχευση, η πολιτική παύει να είναι σοβαρή και γίνεται ιδεοληψία. Μια επικίνδυνη λογική που θυμίζει σκοτεινές εποχές, όταν ήταν πιο εύκολο να αναζητάς έναν μόνιμο αποδιοπομπαίο τράγο, παρά να αναλαμβάνεις τις δικές σου ευθύνες. Ο «ανθρωπιστής» Σάντσεθ, μαζί με τους διανοούμενους και καλλιτέχνες που τον στηρίζουν, όπως ο Χαβιέρ Μπαρδέμ, συνεχίζει να παρουσιάζει τον εαυτό του ως τη φωνή της ηθικής Ευρώπης.
Όμως η πραγματικότητα δεν κρύβεται πίσω από συνθήματα. Σκάνδαλα. Κακή διαχείριση. Υποκρισία. Αυτές είναι οι τρεις λέξεις που συνοψίζουν σήμερα την πολιτική κρίση του Πέδρο Σάντσεθ. Η ιστορία δεν κρίνει έναν ηγέτη από τις μεγάλες δηλώσεις του. Τον κρίνει από την κατάσταση στην οποία αφήνει τη χώρα του.
Και η Ισπανία του Σάντσεθ δείχνει σήμερα να κατεβαίνει έναν επικίνδυνο κατήφορο, έναν κατήφορο που δεν αφορά μόνο την Ισπανία, αλλά τελικά παίρνει μαζί του και την υπόλοιπη Ευρώπη.
