Η επόμενη μέρα στο Ιράν θα εξαρτηθεί λιγότερο από πρόσωπα και περισσότερο από το αν θα υπάρξουν ρήγματα στις δυνάμεις ασφαλείας.
Σε ένα Ιράν που μοιάζει να πλησιάζει σε ιστορικό σημείο καμπής, μια εξόριστη πολιτικός προβάλλεται ως η πιο έτοιμη εναλλακτική στην πτώση του θεοκρατικού καθεστώτος. Δεν είναι η πιο δημοφιλής είναι όμως εκείνη που διαθέτει μηχανισμό, δομή και σχέδιο εξουσίας.
Η Μαριάμ Ρατζαβί ανήκει στη γενιά των Ιρανών που πίστεψαν ότι η Ιρανική Επανάσταση του 1979 θα γεννούσε ένα πλουραλιστικό, μετα-μοναρχικό καθεστώς. Η ελπίδα αυτή διαψεύστηκε γρήγορα. Η σύγκρουση ανάμεσα στο νέο θεοκρατικό σύστημα του Χομεϊνί και τις ισλαμοαριστερές οργανώσεις υπήρξε αμείλικτη και αιματηρή.
Η Ρατζαβί εντάχθηκε από νωρίς στους Mujahedin-e Khalq (MEK), ένα κίνημα που βρέθηκε στο επίκεντρο των διώξεων του καθεστώτος. Μαζικές εκτελέσεις, φυλακίσεις και καταστολή ανάγκασαν την ηγεσία του να εγκαταλείψει το Ιράν. Η ίδια ακολούθησε την πορεία της εξορίας πηγαίνοντας αρχικά στη Γαλλία, έπειτα στο Ιράκ, και μετά το 2003 ξανά στην Ευρώπη.
Το δίκτυο που εκπροσωπεί η Μαριάμ Ρατζαβί
Η Μαριάμ Ρατζαβί δεν είναι απλώς μια πολιτική προσωπικότητα. Εκφράζει το Εθνικό Συμβούλιο Αντίστασης του Ιράν (NCRI), έναν ομπρελοειδή πολιτικό σχηματισμό με αυστηρή ιεραρχία, σαφή δομή και μακροπρόθεσμη στρατηγική με πυρήνα το MEK.
Το δίκτυο αυτό λειτουργεί ως ένας κλειστός, πειθαρχημένος και υψηλής συνοχής μηχανισμός, με εμπειρία δεκαετιών στην παρανομία, στην επιβίωση υπό καταστολή και στη διεθνή πολιτική πίεση. Αυτή η οργανωτική συνοχή το ξεχωρίζει από τις άλλες, συχνά κατακερματισμένες, εξόριστες αντιπολιτεύσεις.
Ποιος τη χρηματοδοτεί
Το ζήτημα της χρηματοδότησης παραμένει αδιαφανές. Η Μαριάμ Ρατζαβί και το NCRI δηλώνουν ότι στηρίζονται οικονομικά από την ιρανική διασπορά, μέσω δωρεών και εκστρατειών υποστήριξης. Δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία που να αποδεικνύουν άμεση κρατική χρηματοδότηση από δυτικές κυβερνήσεις.
Ωστόσο, η συχνή παρουσία πρώην υψηλόβαθμων αξιωματούχων από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη σε εκδηλώσεις της δείχνει τουλάχιστον πολιτική ανοχή και έμμεση διπλωματική στήριξη. Για τη Δύση, η Ρατζαβί αποτελεί μια θεσμικά «χρήσιμη» αντιπολίτευση η οποία είναι οργανωμένη, προβλέψιμη και απολύτως εχθρική προς την Τεχεράνη.
Οι απόγονοι του τελευταίου Σάχη, με πιο γνωστό τον Ρεζά Παχλαβί, διαθέτουν αναγνωρισιμότητα, αλλά όχι πολιτικό μηχανισμό. Εκφράζουν περισσότερο μια ιστορική νοσταλγία παρά μια δομημένη πολιτική πρόταση. Δεν έχουν κόμμα, δεν έχουν δίκτυο, ούτε πειθαρχημένη βάση.
Η Ρατζαβί, στον αντίποδα, εμφανίζεται με δεκαετές πρόγραμμα μετάβασης, με συγκεκριμένη θεσμική πρόταση και με έναν έτοιμο διοικητικό κορμό και δεν υπόσχεται επιστροφή στο παρελθόν, αλλά ολική ρήξη με αυτό.
Το ρίσκο της «έτοιμης λύσης»
Το βασικό πρόβλημα παραμένει η κοινωνική νομιμοποίηση στο εσωτερικό του Ιράν. Το MEK δεν διαθέτει ευρεία λαϊκή αποδοχή και κουβαλά βαριά ιστορικά τραύματα, ιδιαίτερα λόγω της συνεργασίας του με το Ιράκ στον πόλεμο της δεκαετίας του 1980.
Όμως σε ένα σενάριο αιφνίδιας κατάρρευσης του καθεστώτος, η πολιτική δεν θα κριθεί μόνο από τη δημοφιλία, αλλά από την ετοιμότητα.
Message on the 14th day of the Iranian people’s nationwide uprising
— Maryam Rajavi (@Maryam_Rajavi) January 10, 2026
The People of Iran are determined to topple Khamenei’s criminal regime#IranProtestshttps://t.co/tImrq4fVNs pic.twitter.com/5LkwmE3DIW
Η Μαριάμ Ρατζαβί ίσως να μην είναι η πιο αγαπητή επιλογή για το Ιράν, είναι όμως η πιο οργανωμένη. Και σε ένα σύστημα που μπορεί να καταρρεύσει απότομα, αυτό μπορεί να αποδειχθεί το καθοριστικό πλεονέκτημα.
