Και ξαφνικά, τρικυμία εν ποτηρίω!
Η επιστροφή στη Βουλγαρία των λειψάνων του τσάρου Σαμουήλ που βρέθηκαν στον Άγιο Αχίλλειο της Μικρής Πρέσπας το 1965 από τον Ελληνα καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη έγινε αντικείμενο μιας παράδοξης αντίδρασης εκ μέρους του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά. Ειλικρινά, δεν θέλω να μπω σε λεπτομέρειες.
Θυμόμαστε πολύ καλά πως την περίοδο 2012-2014 οι συζητήσεις μας με τη Βουλγαρία αφορούσαν τα ενεργειακά ζητήματα και τους αγωγούς –ειδικά τον Κάθετο Διάδρομο και τον ελληνοβουλγαρικό αγωγό– και μέσα στην κρίση ουδείς είχε όρεξη να ασχοληθεί με τη… Μάχη στο Κλειδί του… 1014, ούτε να επιστρέψει στον… καιρό του Βουλγαροκτόνου.
Κατά τη συνάντησή μας, μάλιστα, με τον υπηρεσιακό τότε πρωθυπουργό της Βουλγαρίας, Πλάμεν Ορεσάρσκι, στις 5 Σεπτεμβρίου 2014, στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Ουαλία, μόνο καλά λόγια είπαμε και ακούσαμε.
Θερμότατος ο Ορεσάρσκι, έλεγε και ξανάλεγε ότι η μόνη λέξη που χρωστούν οι Βούλγαροι στην Ελλάδα είναι η λέξη «ευχαριστώ», καθώς η Ελλάδα στάθηκε στο πλευρό της χώρας του προκειμένου να ενταχθεί στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Ούτε Σαμουήλ, ούτε κλεμμένα κειμήλια, ούτε τίποτε… Αλλωστε, η Ελλάδα ουδέποτε διεκδίκησε τον Σαμουήλ ως «δικό» της, σε αντίθεση με τα πρώτα 48 κειμήλια που επεστράφησαν και που είναι δικά μας.
Το καθεστώς των λειψάνων
Ο Μέγας Αλέξανδρος μας ανήκει, ο Σαμουήλ όχι: Τι νόημα θα είχε, λοιπόν, να κρατούμε «όμηρο» ένα σκήνωμα που δεν μας ανήκει; Και τι μας ενδιαφέρει αν η επιστροφή του αποτελούσε «εθνικό πόθο» των Βουλγάρων κι αν η Βουλγαρία υποδέχθηκε τα οστά του με τιμές και γιορτές, τοποθετώντας τα στον Ναό της Αγίας Σοφίας, στη Σόφια; Και τι νόημα έχει η σύγκριση «είναι σαν να ήρθαν στην Ελλάδα τα οστά του Μεγάλου Αλεξάνδρου»; Ο Μέγας Αλέξανδρος μας ανήκει. Ο Σαμουήλ όχι.
Απλά πέθανε στην Ελλάδα, στη διάρκεια των πολέμων με το Βυζάντιο. Για την ακρίβεια, έπαθε ανακοπή μετά τη (νικηφόρα για τον Βασίλειο Β΄ τον Βουλγαροκτόνο) Μάχη στο Κλειδί, όταν είδε να επιστρέφουν 15.000 αιχμάλωτοι στρατιώτες του, την τύφλωση των οποίων είχε διατάξει ο Βυζαντινός αυτοκράτορας.
Αλλά αυτά ανήκουν πια στην Ιστορία. Την πολύ παλιά Ιστορία, διότι υπάρχει και αυτή των αρχών του 20ού αιώνα. Υπάρχει, όμως, και η μεταπολεμική Ιστορία, υπάρχει και η πολύ πρόσφατη Ιστορία, υπάρχει και το σήμερα. Το οποίο είναι και το πιο σημαντικό.
Είναι γνωστή η σύγκρουση Βουλγαρίας και Βόρειας Μακεδονίας για το θέμα της γλώσσας. Είναι επίσης πολύ γνωστό ότι η Βουλγαρία έχει ασκήσει βέτο για την είσοδο της γειτονικής χώρας στην ΕΕ –ενώ και η Ελλάδα επαναλαμβάνει σε όλους τους τόνους ότι ο δρόμος προς την ΕΕ περνά μέσα από τον σεβασμό και την τήρηση των Συνθηκών.
Η διαμάχη Σκοπίων και Σόφιας
Τα Σκόπια θεωρούν τον Σαμουήλ «δικό» τους: Επιπλέον, είναι γνωστό ότι Σκόπια και Σόφια ερίζουν εδώ και πολλά χρόνια για την εθνική ταυτότητα του Σαμουήλ. Οι Σκοπιανοί τον θεωρούν δικό τους (επειδή πριν από χίλια χρόνια η Αχρίδα ήταν πρωτεύουσα του κράτους του Σαμουήλ). Στην κεντρική πλατεία των Σκοπίων, ένα τεράστιο άγαλμα του Σαμουήλ φιγουράρει μαζί με τον τεράστιο έφιππο Μεγαλέξανδρο, τον Φίλιππο, την Ολυμπιάδα, τον Ιουστινιανό, τους Κύριλλο και Μεθόδιο και τους κομιτατζήδες Γιάνε Σαντάνσκι και Γκότσε Ντέλτσεφ.
Τον Φεβρουάριο του 2022, Σκόπια και Σόφια αποφάσισαν κοινούς εορτασμούς για τα 150 χρόνια από τη γέννηση του Γκότσε Ντέλτσεφ [Κιλκίς, 4 Φεβρουαρίου 1872 - Καρυές Σερρών (πρώην Μπάνιτσα), 4 Μαΐου 1903]. Ο Ντέλτσεφ σκοτώθηκε έξω από τις Σέρρες, λίγο πριν από την προβοκατόρικη ψευδοεπανάσταση του Ιλιντεν (Ιούλιος 1903), την οποία προετοίμαζε. Το 1906 μεταφέρθηκαν στη Βουλγαρία τα τέσσερα άκρα του, ενώ το 1946 η Μόσχα είχε υποχρεώσει τη Σόφια να παραδώσει τα οστά του στα Σκόπια, όπου και φυλάσσονται.
Εκτοτε, γίνονται συνεχείς καυγάδες με τη Βουλγαρία, όταν κατά τους εορτασμούς στη μνήμη του οι Βούλγαροι προσπαθούν να καταθέσουν στεφάνια.
Μήπως είναι και ο Γκότσε Ντέλτσεφ δικός μας; Διότι αν είναι έτσι, κακώς επετράπη στις 4 Μαΐου 2013, σε ομάδα Βουλγάρων από το Μπάνσκο να μεταβεί στις Καρυές και να τελέσει τρισάγιο στη μνήμη του.
Με αφορμή αυτά τα θέματα, ο σημερινός πρωθυπουργός, Ρούμεν Ράντεφ, κατά την ορκωμοσία του ως πρόεδρος τον Ιανουάριο του 2022, είχε πει: «Συγκαταλέγομαι μεταξύ των πολιτικών που θέλουν η Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ενωση το συντομότερο δυνατό. Γι’ αυτό ακριβώς πρέπει να βοηθήσουμε τα αδέρφια μας να ξεπεράσουν γρήγορα τα ιδεολογήματα από το παρελθόν ολοκληρωτισμού και να επιτύχουν τα κριτήρια για ένταξη. Ως ένα υπεύθυνο κράτος-μέλος της ΕΕ, η Βουλγαρία θα πρέπει να ενσωματώσει εταίρους και όχι προβλήματα στην Ενωση».
Επομένως, η επιστροφή του λειψάνου του Σαμουήλ στη Βουλγαρία –την ώρα που τον διεκδικεί και η Βόρεια Μακεδονία– αποτελεί και πολιτική κίνηση.
Η γλωσσική διαμάχη
Οι Βούλγαροι και η «μακεδονική» γλώσσα: Θυμίζω πως τον Ιούλιο του 2014, σε συνέντευξη Τύπου στο Στρασβούργο, ο Αντώνης Σαμαράς είχε πει πως «δεν υπάρχει “μακεδονική” γλώσσα» και ότι αυτή επινοήθηκε από τους κομμουνιστές. Τότε, οι Σοσιαλιστές (SDSΜ) του Ζάεφ, με τον οποίο ο Τσίπρας υπέγραψε τη Συμφωνία των Πρεσπών, είχαν δηλώσει: «Ούτε ο Σαμαράς ούτε οποιοσδήποτε άλλος Ελληνας πολιτικός μπορεί να διαγράψει τη “μακεδονική” ταυτότητα και τη “μακεδονική” γλώσσα, ανεξάρτητα από το πόσο προσπαθεί να την αρνηθεί».
Αμέσως, ήλθε η απάντηση από τον διευθυντή του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου Βουλγαρίας, ιστορικό Μποζιντάρ Ντιμιτρόφ, που είχε δηλώσει: «Εδώ και 70 χρόνια οι παγκόσμιες και βουλγαρικές σλαβικές μελέτες λένε ότι δεν υπάρχει “μακεδονική” γλώσσα». Είπε επίσης πως η «μακεδονική» γλώσσα κατασκευάστηκε από τους κομμουνιστές, οι οποίοι ανήλθαν στην εξουσία στη «Μακεδονία του Βαρδάρη» το 1944. Τότε, όπως υπογράμμισε, «η κομμουνιστική ηγεσία της “Μακεδονίας” ανέθεσε σε μία επιτροπή από 12 φιλολόγους και ανθρώπους της λογοτεχνίας, υπό τον Μπλαγκόι Κόνεφ, να δημιουργήσει μία γραπτή “μακεδονική” γλώσσα. Η επιτροπή αποτελείτο επίσης από αρκετούς ανθρώπους, οι οποίοι αργότερα εκδιώχθηκαν ως Βούλγαροι, για παράδειγμα ο Βένκο Μάρκοβσκι».
Στα Σκόπια βλέπουν «εκβιασμό», στη Σόφια διαφωνούν οι εθνικιστές
Επιστρέφοντας στο σήμερα, στη Βόρεια Μακεδονία ο Τύπος έδωσε μεγάλη δημοσιότητα στην επιστροφή των λειψάνων του Σαμουήλ –αν και ο πρωθυπουργός Μίτσκοσκι προσπάθησε να το υποβαθμίσει, λέγοντας πως έγινε ό,τι και με τον Ντέλτσεφ.
Μερικοί από τους τίτλους και τα ρεπορτάζ: «Εκβιασμός κατά της (Βόρειας) Μακεδονίας», «Ο Τσάρος μεταξύ Αρχαιολογίας και Πολιτικής», «Πώς τα κράτη κλείνουν τους λογαριασμούς τους με ιστορικά οστά», «Ο Σαμουήλ τούς χώρισε στο παρελθόν, τους ενώνει σήμερα», «Η μεταφορά των οστών στη Βουλγαρία, πολιτικό μήνυμα ότι ο Σαμουήλ ήταν Βούλγαρος. Αν οι Βούλγαροι ήθελαν να μοιραστούμε την Ιστορία, θα άφηναν τα οστά στη Μικρή Πρέσπα».
Σε όλα αυτά προσθέστε ότι στη Βουλγαρία ο μόνος που εμφανίστηκε να γκρινιάζει με την επιστροφή των οστών του τσάρου Σαμουήλ ήταν ο Κονσταντίν Κονσταντίνοφ, υποψήφιος στις προσεχείς προεδρικές εκλογές και τρίτος στις δημοσκοπήσεις, αρχηγός του εθνικιστικού, φιλορωσικού, ευρωσκεπτικιστικού κόμματος Vazrazhdane (Αναγέννηση).
Κατά τη γνώμη του, ο Σαμουήλ ποτέ δεν έφυγε από την πατρίδα του, καθώς δεν έχει σημασία αν βρίσκεται στη Σόφια ή στον Αγιο Αχίλλειο, αφού πρόκειται για… «περιοχές που κατοικούνταν από Βούλγαρους στην προγονική βουλγαρική γη». Επίσης, αρνήθηκε ότι τα επιστραφέντα στην Ελλάδα κειμήλια είχαν κλαπεί από τα βουλγαρικά στρατεύματα το 1917.
Οπως είπε, τα μοναστήρια είχαν ιδρυθεί και κατοικηθεί από Βούλγαρους, «απελευθερώθηκαν» από τα βουλγαρικά στρατεύματα το 1912, «κατελήφθησαν» από την Ελλάδα το 1913 και «απελευθερώθηκαν» από τη Βουλγαρία το 1916, το 1918, το 1941 και το 1944!
Τα πολιτικά συμπεράσματα
Τα συμπεράσματα που εξάγονται είναι δύο: Πρώτον, στη Σόφια μόνο οι εθνικιστές ήθελαν τα λείψανα του Σαμουήλ στην Ελλάδα για να προβάλλουν τις ιδεοληψίες τους περί «μεγάλης Βουλγαρίας». Και δεύτερον, τα Σκόπια δεν επιθυμούσαν την επιστροφή του Σαμουήλ στη Βουλγαρία, καθώς αυτό αποτελεί αναγνώριση της βουλγαρικής του εθνικότητας.
Ολα τα υπόλοιπα είναι απλά αντιπολίτευση για την αντιπολίτευση…
