Μια διπλωματική επιτυχία που κλείνει μια πληγή στις σχέσεις Ελλάδας - Βουλγαρίας από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η υπογραφή των πρωτοκόλλων εφαρμογής της συμφωνίας πολιτιστικής ανταλλαγής μεταξύ Ελλάδας-Βουλγαρίας, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Βούλγαρου ομολόγου του, Ρούμεν Ράντεφ, δεν συνιστά μόνο μία διπλωματική επιτυχία που κλείνει την πληγή στις ελληνοβουλγαρικές σχέσεις και στην πολιτιστική οντότητα των δύο χωρών που είχε ανοίξει με το Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Συμβάλλει στην ενίσχυση της περαιτέρω συνεργασίας Αθήνας και Σόφιας στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς προβλέπεται να συνεχιστούν οι συζητήσεις για άλλα αντικείμενα ιστορικού ενδιαφέροντος που συνδέονται με την κοινή ιστορική διαδρομή των δύο χωρών, διευρύνει τις σχέσεις αλληλεπίδρασης και συνέργειας και σε άλλους τομείς, ενώ αποτελεί ενδεχομένως και ένα ακόμη «όπλο» για να προχωρήσουν και άλλες αντίστοιχες διεκδικήσεις, όπως ο επαναπατρισμός των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Το περιεχόμενο της συμφωνίας ανταλλαγής
Η συμφωνία ενώνει δύο διαφορετικές πτυχές και περιόδους της πολιτιστικής διαδρομής των δύο χωρών:
- Επιστροφή στην Ελλάδα: Στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 ιστορικά εκκλησιαστικά κειμήλια που απομακρύνθηκαν από μοναστήρια της Βόρειας Ελλάδας κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (το 1917). Τα κειμήλια αυτά προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, ενώ είχαν μεταφερθεί στη Σόφια όπου παρέμειναν για περισσότερο από έναν αιώνα.
- Παράδοση στη Βουλγαρία: Στη Βουλγαρία παραδίδεται ανθρωπολογικό υλικό, μεταξύ των οποίων και τα λείψανα που ταυτοποιήθηκαν ως του τσάρου Σαμουήλ (997-1014), ενός από τους σημαντικότερους ηγεμόνες του μεσαιωνικού βουλγαρικού κράτους. Ο τσάρους Σαμουήλ ηττήθηκε από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα Βασίλειο Β΄ στη μάχη του Κλειδίου το 1014.
Τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη του καθηγητή Νικόλαου Μουτσόπουλου το 1965 κατά τις έρευνες στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα (όπου εντοπίστηκαν τέσσερις σαρκοφάγοι) και μέχρι σήμερα φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης.
Τα 48 κειμήλια θα εκτεθούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026 και στη συνέχεια θα παραδοθούν στους φορείς προέλευσής τους. Εμπνευστής και πρωτεργάτης του ιστορικού αυτού εγχειρήματος υπήρξε ο μακαριστός μητροπολίτης Δράμας, Παύλος.
Η διεκδίκηση των Γλυπτών του Παρθενώνα
Η διεκδίκηση των Γλυπτών του Παρθενώνα παραμένει σε αδιέξοδο στις συνομιλίες μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και του Βρετανικού Μουσείου που ξεκίνησαν το 2021, παρά τις διεθνείς πιέσεις και τα δημοσιεύματα του ξένου Τύπου (με πρωταγωνιστή τον «Guardian»).
Το Βρετανικό Μουσείο προκρίνει ως λύση τον μακροχρόνιο δανεισμό επικαλούμενο τη βρετανική νομοθεσία, πρόταση στην οποία η Ελλάδα αντιδρά κατηγορηματικά, καθώς κάτι τέτοιο θα συνιστούσε έμμεση αναγνώριση της βρετανικής ιδιοκτησίας. Η Αθήνα απαιτεί την πλήρη και μόνιμη επανένωσή τους στο Μουσείο Ακρόπολης.
Όπως σημειώνεται, η διπλωματία της ηθικής συχνά προσκρούει σε νομικές δικλίδες, καθιστώντας αναγκαία την «επιθετική διπλωματία» και τη θεσμοθέτηση ειδικών νόμων (ad hoc) από ξένα κοινοβούλια:
- Γαλλία: Επιστροφή ιστορικών κειμηλίων στην Αφρική (Μπενίν).
- Ιταλία: Η Ρώμη απέδειξε δικαστικά την κλοπή εμβληματικών εκθεμάτων (όπως ο Κρατήρας του Ευφρονίου, το Άγαλμα της Αφροδίτης της Μοργκαντίνα και το χάλκινο άγαλμα Νικηφόρος Νέος) με στοιχεία από έφοδο στη Γενεύη κατά του εμπόρου τέχνης Τζάκομο Μέντιτσι. Απειλώντας το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης και το Μουσείο Γκετί στο Λος Άντζελες με διακοπή συνεργασίας, πέτυχε τον επαναπατρισμό τους προσφέροντας ως αντάλλαγμα νόμιμους μακροχρόνιους δανεισμούς άλλων έργων.
- Αίγυπτος: Όταν το Λούβρο αρνήθηκε να επιστρέψει κλεμμένα τμήματα από τάφο στο Λούξορ, ο Αιγύπτιος αρχαιολόγος δρ Ζάχι Χαουάς διέκοψε τις ανασκαφικές άδειες των Γάλλων αρχαιολόγων και ακύρωσε διαλέξεις, αναγκάζοντας το Παρίσι να υποχωρήσει σε λίγες εβδομάδες. Συνολικά η Αίγυπτος έχει επαναπατρίσει πάνω από 5.000 κλεμμένα αντικείμενα τα τελευταία χρόνια.
