Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει πλέον ένα έτοιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση μιας ενδεχόμενης νέας εκτίναξης στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.
Πρόκειται για τον μηχανισμό συλλογής των υπερεσόδων των παραγωγών ρεύματος, ένα μέτρο που σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε αρχικά από την Ελλάδα την περίοδο της ενεργειακής κρίσης.
Ο μηχανισμός προβλέπει ότι τα υπερκέρδη που προκύπτουν στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας συγκεντρώνονται σε ειδικό ταμείο και στη συνέχεια αξιοποιούνται για τη χρηματοδότηση επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ρεύματος, ώστε να περιορίζονται οι επιπτώσεις από μεγάλες αυξήσεις στις τιμές.
Ένας βασικός παράγοντας που θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέα άνοδο στη χονδρεμπορική τιμή του ηλεκτρισμού είναι μια σημαντική αύξηση στο φυσικό αέριο. Μέχρι στιγμής οι αυξήσεις στο καύσιμο είναι συγκρατημένες, αν και αισθητές. Ενδεικτικά, τα συμβόλαια στον ολλανδικό κόμβο έκλεισαν την Παρασκευή στα 53,4 ευρώ ανά μεγαβατώρα, όταν πριν από τον πόλεμο κυμαίνονταν περίπου στα 30 ευρώ.
Ωστόσο, αναλυτές και η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας επισημαίνουν ότι η πορεία των τιμών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή. Ιδιαίτερα κρίσιμοι παράγοντες θεωρούνται η ενδεχόμενη διακοπή παραγωγής LNG στο Κατάρ, αλλά και τυχόν αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ. Υπενθυμίζεται ότι κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης η τιμή του φυσικού αερίου είχε εκτοξευθεί έως και τα 350 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Πώς θα χρηματοδοτηθούν οι επιδοτήσεις
Εάν σημειωθεί νέα μεγάλη άνοδος στο φυσικό αέριο, ο μηχανισμός θα συγκεντρώνει τα υπερβάλλοντα έσοδα που θα προκύπτουν για τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από τη συμμετοχή τους στην αγορά. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται μια «δεξαμενή» πόρων για την πολιτεία, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ρεύματος χωρίς δημοσιονομική επιβάρυνση.
Το μέτρο υιοθετήθηκε κατά την ενεργειακή κρίση και από άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πλέον έχει ενσωματωθεί στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο ως μηχανισμός ασφαλείας. Η ενεργοποίησή του προβλέπεται όταν η τιμή του φυσικού αερίου φτάσει τα 180 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Παράλληλα, η τελική απόφαση για την εφαρμογή του ανήκει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει τη δυνατότητα να τον ενεργοποιήσει ακόμη και σε χαμηλότερα επίπεδα τιμών, εφόσον το κρίνει αναγκαίο.
Αναζητώντας μόνιμες λύσεις
Πέρα από τα έκτακτα μέτρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει και πιο μόνιμες παρεμβάσεις για τη μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς τα διαρθρωτικά προβλήματα της αγοράς συνεχίζουν να διατηρούν το κόστος σε υψηλά επίπεδα. Η συζήτηση είχε ξεκινήσει ήδη πριν από την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, κυρίως με στόχο να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Στο πλαίσιο αυτό, από την άτυπη Σύνοδο Κορυφής του Φεβρουαρίου η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προανήγγειλε μελέτη για πιθανές αλλαγές στην αρχιτεκτονική της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Τα συμπεράσματα αναμένεται να συζητηθούν τόσο στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας όσο και στη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της ΕΕ.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται η λεγόμενη οριακή τιμολόγηση, το σύστημα με το οποίο η τιμή στη χονδρεμπορική αγορά καθορίζεται από την ακριβότερη μονάδα που χρειάζεται για να καλυφθεί η ζήτηση. Με βάση αυτό το μοντέλο, όλες οι μονάδες που συμμετέχουν στην αγορά αμείβονται τελικά με την ίδια τιμή, ακόμη και αν έχουν προσφέρει χαμηλότερο κόστος.
Οι δυσκολίες των εναλλακτικών λύσεων
Τα τεχνικά κλιμάκια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχουν εξετάσει διάφορες εναλλακτικές προτάσεις για την αλλαγή του μοντέλου τιμολόγησης. Ωστόσο, οι περισσότερες φαίνεται να μην οδηγούν στο επιθυμητό αποτέλεσμα της μείωσης του κόστους.
Μία από τις επιλογές που μελετήθηκαν ήταν η κατάργηση της οριακής τιμολόγησης και η εφαρμογή του μοντέλου «pay as bid», όπου κάθε μονάδα θα πληρώνεται με βάση την προσφορά που υποβάλλει. Ωστόσο, οι αναλύσεις δείχνουν ότι σε ένα τέτοιο σύστημα οι παραγωγοί χαμηλότερου κόστους θα προσαρμόσουν τη στρατηγική τους, προσπαθώντας να προβλέψουν την υψηλότερη τιμή που θα επικρατήσει και να προσφέρουν ανάλογα. Έτσι, το όφελος για τις τελικές τιμές πιθανότατα θα εξαφανιστεί.
Αντίστοιχα, σενάρια όπως η επιβολή πλαφόν στη χονδρεμπορική τιμή, η δημιουργία ξεχωριστής αγοράς για τις μονάδες φυσικού αερίου ή ακόμη και η απομάκρυνσή τους από το χρηματιστήριο ενέργειας, δεν φαίνεται να δίνουν βιώσιμη λύση.
Η πρόταση που κερδίζει έδαφος
Παράλληλα, αρκετές χώρες της ΕΕ έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για ριζικές αλλαγές στο υφιστάμενο μοντέλο της αγοράς. Σε αυτό το πλαίσιο, φαίνεται να κερδίζει έδαφος μια διαφορετική προσέγγιση: ο περιορισμός της επίδρασης της χονδρεμπορικής αγοράς στη διαμόρφωση του τελικού κόστους για τη βιομηχανία.
Η κατεύθυνση αυτή βασίζεται στην ανάπτυξη μιας παράλληλης αγοράς διμερών συμβολαίων ηλεκτρικής ενέργειας, κυρίως από ανανεώσιμες πηγές και συστήματα αποθήκευσης. Μέσω τέτοιων συμφωνιών, οι επιχειρήσεις θα μπορούν να εξασφαλίζουν σταθερές και πιο ανταγωνιστικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για μεγάλο μέρος των αναγκών τους.
Για να αποκτήσει δυναμική αυτή η αγορά, εξετάζεται η παροχή κρατικών εγγυήσεων και άλλων κινήτρων ώστε να ενισχυθεί η σύναψη τέτοιων συμβολαίων και να αυξηθεί η ρευστότητά τους.
