Οι προ ημερών αήθεις επιθέσεις της Μόσχας εναντίον του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου παραξένεψαν την πλειονότητα των πιστών.
Ωστόσο για τους πιο μυημένους αποτελούν ένα ακόμα επεισόδιο στη σύγκρουση του Οικουμενικού Πατριαρχείου με το Πατριαρχείο της Μόσχας για την πρωτοκαθεδρία στην παγκόσμια Ορθοδοξία.
Η επιθετική πολιτική της Ρωσίας απέναντι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης, η οποία κορυφώθηκε μετά την παραχώρηση αυτοκεφαλίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας το 2018, εκτός από γεωπολιτικές έχει και ιδεολογικές διαστάσεις. Άλλωστε, στη Ρωσία επικρατεί η ιδέα της «τρίτης Ρώμης», ότι δηλαδή αυτή ήταν η χώρα που διαδέχτηκε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, πολιτικά αλλά και θρησκευτικά ως «καρδιά» της Ορθοδοξίας.
Πέραν της διεθνούς πτυχής, η σύγκρουση των δύο Πατριαρχείων έχει και εγχώριες διαστάσεις που αφορούν τον έλεγχο και την επιρροή επί της Εκκλησίας της Ελλάδος. Η ρωσική επιρροή είναι εμφανέστερη στο Άγιον Όρος με αιχμή την Ιερά Μονή Αγίου Παντελεήμονος, αλλά και σε ορισμένες Μητροπόλεις των Νέων Χωρών. Η εμπλοκή της Μόσχας στα εν Ελλάδι εκκλησιαστικά πράγματα διεφάνη εντόνως την περίοδο 2018-2019 με αφορμή τη Συμφωνία των Πρεσπών στην οποία η Ρωσία εναντιωνόταν. Πολλές διαδηλώσεις στη Βόρεια Ελλάδα ξεκίνησαν από εκκλησιαστικούς κύκλους που συνδέονταν με τη Μόσχα.
Αυτή τη φορά, η SVR (κύρια κατασκοπευτική υπηρεσία της Ρωσίας) εξέδωσε μια χυδαία ανακοίνωση αποκαλώντας τον Οικουμενικό Πατριάρχη «ρασοφόρο αντίχριστο» και «ενσαρκωμένο διάβολο» που επιδιώκει με τη βοήθεια των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών, μετά την Ουκρανία, να αποσχίσει τις Ορθόδοξες Εκκλησίες των βαλτικών χωρών από το Πατριαρχείο της Μόσχας. Επιπλέον, κατηγορήθηκε ότι σκοπεύει να χορηγήσει αυτοκεφαλία στην Ορθόδοξη Εκκλησία του Μαυροβουνίου προκειμένου να «τιμωρήσει» τη Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Με λιτή ανακοίνωση, το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως εξέφρασε τη θλίψη του για την επίθεση, υπογραμμίζοντας ότι «τα ευφάνταστα σενάρια, οι ψευδείς ειδήσεις, οι ύβρεις και οι κατασκευασμένες πληροφορίες κάθε είδους προπαγανδιστών δεν αποθαρρύνουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο από τη συνέχιση της διακονίας και της οικουμενικής αποστολής του».
Η ρωσική επίθεση κατά του Οικουμενικού Πατριάρχη εκδηλώθηκε λίγες ημέρες μετά την ομιλία που εκφώνησε κατά τη Θεία Λειτουργία των Θεοφανίων. Εκεί, ο πατριάρχης Βαρθολομαίος, παρουσία του προκαθήμενου της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας –η οποία έλαβε αυτοκεφαλία το 2018– μητροπολίτη Επιφάνιου, απηύθυνε κάλεσμα προς τον επικεφαλής της φιλορωσικής Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, Ονούφριο, για την έναρξη διαλόγου μεταξύ τους.
Αρμόδιες πηγές υπογράμμιζαν στο «Μανιφέστο» ότι οι ρωσικές επιθέσεις εντάσσονται στην προπαγανδιστική τακτική της Μόσχας απέναντι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, που συνεχίζεται τα τελευταία 500 χρόνια, με στόχο, όπως λένε, να πάρουν το πάνω χέρι στον ορθόδοξο κόσμο.
Επιπλέον, άριστοι γνώστες των εκκλησιαστικών τεκταινομένων σημείωναν πως το γεγονός ότι η ρωσική πλευρά τοποθετήθηκε μέσω των μυστικών της υπηρεσιών φανερώνει ποιος έχει το πάνω χέρι στα εκκλησιαστικά θέματα εντός Ρωσίας και πώς χρησιμοποιεί τη θρησκεία και την εκκλησία: ως ένα γεωπολιτικό εργαλείο.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η Ρωσία στοχοποίησε τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες ως «βοήθημα» του Οικουμενικού Πατριάρχη, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τη ρητορική δεκαετιών της Μόσχας ότι το Πατριαρχείο αποτελεί «εργαλείο των ΗΠΑ». Κατά τους αρμόδιους, η στροφή της Μόσχας εντάσσεται στην προσπάθειά της να μη διαταράξει τις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον και συγκεκριμένα με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.
Σχετικά με τις αιτιάσεις περί «σχισματικών ενεργειών» εκ μέρους της Κωνσταντινούπολης, πρόκειται για καταφανή ψεύδη. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Οικουμενικός Πατριάρχης έχει ξεκαθαρίσει δημοσίως ότι δεντίθεται ζήτημα χορήγησης αυτοκεφαλίας στο Μαυροβούνιο. Στις δε βαλτικές χώρες υπάρχει συγκεκριμένη προϊστορία που πόρρω απέχει από τους ισχυρισμούς της Μόσχας.
Ειδικότερα, οι Ορθόδοξες Εκκλησίες της Εσθονίας και της Λετονίας κήρυξαν την αυτονομία τους το 1923 και το 1936 αντίστοιχα. Αμφότερες οι εκκλησιαστικές οντότητες καταλύθηκαν όταν οι βαλτικές χώρες ενσωματώθηκαν βιαίως στη Σοβιετική Ένωση επί Στάλιν. Στα μέσα του 1990 η εσθονική πλευρά απευθύνθηκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο ζητώντας την ανασύσταση της εκκλησιαστικής αυτονομίας που της είχε παραχωρήσει το 1923, κάτι που διευθετήθηκε το 1996.
Η κυβέρνηση της Λετονίας κήρυξε μονομερώς την αυτοκεφαλία της τοπικής Ορθόδοξης εκκλησίας, χωρίς το Πατριαρχείο να την έχει αναγνωρίσει. Ωστόσο, είναι έντονη η επιθυμία των Λετονών για την επαναφορά του αυτονόμου καθεστώτος που είχε παραχωρήσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 1936.
Όσον αφορά στη Λιθουανία, η ρωσική εκκλησία, το 2022, καθαίρεσε όλους τους Λιθουανούς ορθόδοξους ιερείς που αντιτάχθηκαν στον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι Λιθουανοί κληρικοί απευθύνθηκαν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο το οποίο ως καθ’ ύλην αρμόδιο τους αποκατέστησε, ιδρύοντας μάλιστα πατριαρχική εξαρχία στη βαλτική χώρα.
Και στο βάθος… σχίσμα
«Οι άνθρωποι (σ.σ.: οι Ρώσοι) έχουν βάλει πλώρη για το σχίσμα. Και για αυτά που κάνουν οι ίδιοι κατηγορούν το Οικουμενικό Πατριαρχείο», σημείωναν αρμόδιοι αξιωματούχοι. Οι ίδιες πηγές πρόσθεταν με νόημα ότι το Πατριαρχείο της Μόσχας –επικεφαλής του οποίου είναι ο Κύριλλος που φέρεται να εργαζόταν για τη σοβιετική υπηρεσία πληροφοριών KGB– «ευλογεί και με τα δύο χέρια τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία».
Η ελληνική κυβέρνηση και το υπουργείο Εξωτερικών εξέφρασαν την υποστήριξή τους προς τον πατριάρχη Βαρθολομαίο. Παράλληλα, αξίζει να σημειωθεί ότι προσφάτως ο πρώην επικεφαλής της αγγλικανικής εκκλησίας, αρχιεπίσκοπος Ρόουαν Γουίλιαμ, κατηγόρησε τον Βλαντιμίρ Πούτιν ως «αιρετικό» μετά τις δηλώσεις του ότι η εισβολή στην Ουκρανία ήταν «ιερή αποστολή».
