Καθώς η διάσκεψη του Μονάχου ξεκινά, η Ευρώπη προσπαθεί να διασφαλίσει ασφάλεια και σταθερότητα απέναντι σε έναν απρόβλεπτο και ασταθή σύμμαχο, τις ΗΠΑ.
Η Διάσκεψη του Μονάχου ανοίγει ξανά τις πόρτες της σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον γεμάτο αβεβαιότητα. Η Ευρώπη καλείται να σταθεί όρθια απέναντι στις πολιτικές των ΗΠΑ όπως καθορίζονται από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, να διαφυλάξει τη σταθερότητα και την ασφάλεια, και να προσαρμοστεί σε έναν κόσμο όπου η παραδοσιακή Pax Americana δοκιμάζεται. Οι φετινές συζητήσεις υπόσχονται ένταση, στρατηγική και αποφάσεις που μπορεί να καθορίσουν το μέλλον της Δύσης.
Καθώς το ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας θα συναντηθεί αυτό το Σαββατοκύριακο στη Γερμανία, οι διοργανωτές του Munich Security Conference έχουν ήδη προαναγγείλει τη «δημιουργική» καταστροφή των παγκόσμιων κανόνων σε μία νέα εποχή που εδώ και έναν χρόνο επιχειρεί να οικοδομήσει σε ευρωπαϊκά «χαλάσματα» ο πρόεδρος των ΗΠΑ.
Ο αιφνιδιασμός
Αν και αυτό παρουσιάζεται ως ευκαιρία από τους διοργανωτές, στην πραγματικότητα παραμένει ασαφές πόσο παραγωγική θα αποδειχθεί η φετινή διάσκεψη. Η σκόνη από το περσινό «σφυροκόπημα» του Μονάχου από ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους δεν έχει κατακαθίσει, απλώς έχει καλυφθεί από ένα ευρύτερο σύννεφο αβεβαιότητας, καθώς τα εύθραυστα θεμέλια κάνουν τους πυλώνες της Pax Americana -της δυτικής ειρήνης μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο- να τρίζουν.
Πριν από έναν χρόνο, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Βανς, αιφνιδίασε το ακροατήριό με σφοδρή επίθεση κατά των ευρωπαϊκών φιλελεύθερων δημοκρατιών, κατηγορώντας τες για περιορισμό της ελευθερίας του λόγου και δημοκρατική οπισθοδρόμηση.
Σήμερα, αυτή η αντισυμβατική οπτική έχει μετατραπεί σε επίσημη πολιτική. Αποτυπώνεται ρητά στις στρατηγικές εθνικής ασφάλειας και άμυνας του Λευκού Οίκου και του Πενταγώνου. Ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, δεν αφήνει περιθώρια για εκπλήξεις. Λίγο πριν φθάσει στη Γερμανία, επισκέφθηκε δύο πρωθυπουργούς που διάκεινται θετικά προς τον Τραμπ -τον Σλοβάκο Φίτσο και τον δοκιμαζόμενο Ούγγρο Όρμπαν.
Η Ευρώπη έχει καταλάβει ξεκάθαρα, αλλά είναι άγνωστο το εάν μπορεί να προετοιμαστεί για το τι να αναμένει. Θα ήταν εύκολο να ξεχαστεί η εβδομάδα πολιτικής τρικυμίας που προκάλεσε η επίθεση του Τραμπ κατά της δανικής κυριαρχίας, η οποία ανάγκασε συμμάχους του ΝΑΤΟ να στείλουν στρατεύματα στη Γροιλανδία ως επίδειξη ενότητας.
Τα διδάγματα
Όμως, τα διδάγματα ήταν διπλά.
Πρώτον, ο Τραμπ συχνά λέει κάτι επειδή ακούγεται εντυπωσιακό, για να δει μέχρι πού μπορεί να φτάσει, όχι επειδή αποτελεί προϊόν λεπτομερούς σχεδιασμού. Αναρτήσεις του στο Truth Social μπορεί να σηματοδοτούν την κορύφωση μηνών στρατιωτικού σχεδιασμού ή να εκτονώνουν κρίσεις που ο ίδιος δημιούργησε. Η «έξοδος» που του προσέφερε ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ για τη Γροιλανδία μετατόπισε τη συζήτηση από απειλές σε διαπραγματεύσεις. Οι συνομιλίες συνεχίζονται, όπως είπε ο Βανς, αλλά χάνονται μέσα στον θόρυβο της αυξανόμενης πίεσης προς το Ιράν και των αποκαλύψεων γύρω από τον Έπσταϊν.
Δεύτερον, όταν έρχεται αντιμέτωπος με συμμάχους, ο Τραμπ δεν απολαμβάνει να γίνεται αντιπαθής. Η απειλή για τη Γροιλανδία εξαφανίστηκε γρήγορα. Έφτασε ακόμη και κοντά σε απολογία προς τους Βρετανούς στρατιώτες, μετά τον υπαινιγμό ότι δεν πολέμησαν στην πρώτη γραμμή στο Αφγανιστάν -όπου το Ηνωμένο Βασίλειο έχασε 457 άνδρες.
Η πρόκληση για την Ευρώπη είναι δεδομένη. Να αλλάξει αρκετά, ώστε να διασφαλίσει την ασφάλειά της σε έναν κόσμο όπου η παλιά τάξη έχει ραγίσει -αλλά όχι τόσο, ώστε να μην μπορεί να υποδεχθεί έναν πιο σταθερό διάδοχο του Τραμπ. Ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης περιέγραψε το κλίμα εν όψει Μονάχου ως «προσεκτική αυτοπεποίθηση ότι πατήσαμε στα πόδια μας, με μια αίσθηση δέους για το έργο που έρχεται».
Μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ απομένουν εννέα μήνες. Ενδέχεται να περιορίσουν τον πρόεδρο και να δώσουν το έναυσμα για τη διεκδίκηση της διαδοχής από τον Βανς. Πρακτικά, οι αλλαγές είναι έως τώρα περιορισμένες. Δεν έχουμε δει μαζική αποχώρηση αμερικανικών στρατευμάτων από την Ευρώπη, ούτε διακοπή ανταλλαγής πληροφοριών με το Κίεβο, ούτε ριζική μεταβολή στο πυρηνικό δόγμα της Ουάσιγκτον. Αντιθέτως, οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις δεσμεύθηκαν - έστω και με επιφυλάξεις -για αμυντικές δαπάνες 5% του ΑΕΠ έως το 2035.
Με έναν βασικό σύμμαχο απρόβλεπτο αλλά αναντικατάστατο, η ευρωπαϊκή τακτική θυμίζει όλο και περισσότερο εκείνη του Ουκρανού προέδρου, Ζελένσκι. Διατήρηση «κόκκινων γραμμών», αποφυγή δημόσιων εκρήξεων, διαρκής ευγνωμοσύνη για την αμερικανική στήριξη. Είναι στρατηγική επιβίωσης -όχι ευημερίας.
Η ευρύτερη απειλή αφορά στη διάβρωση της δημόσιας ευπρέπειας και την άνοδο της άκρας Δεξιάς. Η Λε Πεν, το Reform UK και η Εναλλακτική για την Γερμανία δοκιμάζουν τη σταθερότητα της Γαλλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γερμανίας. Ωστόσο, ακόμη και η ευρωπαϊκή άκρα Δεξιά έδειξε τα όρια της φιλοτραμπικής της στάσης στο επεισόδιο της Γροιλανδίας.
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια στιγμή όπου το μέλλον της εξαρτάται από την ίδια. Το Μόναχο μοιάζει να είναι το κατάλληλο σκηνικό για να υπενθυμίσει στους ευρωπαϊκούς λαούς την αξία της σταθερότητας, της θεσμικής σοβαρότητας και της ικανότητας να δημιουργούν μέσα στη σκόνη της αποδόμησης. Μένει να αποδειχθεί πως στη δική μας ήπειρο και τη δική μας περίπτωση έχει απομείνει κάτι από το «μεγαλείο» που επί δεκαετίες επικαλούμαστε, χωρίς ποτέ να αποδεικνύουμε πως γνωρίζουμε ή κατέχουμε.
