Φέτος συμπληρώνονται 200 χρόνια από την ηρωική έξοδο του Μεσολογγίου, του πλέον εμβληματικού γεγονότος της ελληνικής επανάστασης.
Η μεγαλειώδης αυτή πράξη των Μεσολογγιτών αποτελεί μέχρι και σήμερα πανανθρώπινη παρακαταθήκη για την έννοια της ελευθερίας, της αυτοθυσίας και του συλλογικού αγώνα χωρίς όρια, απέναντι στην καταπίεση και την τυραννία.
Η τρίτη πολιορκία του Μεσολογγίου, που ξεκίνησε την άνοιξη του 1825, υπήρξε μακρά και εξαντλητική. Οι οθωμανικές δυνάμεις υπό τον Κιουταχή πασά, μαζί με τα στρατεύματα του Ιμπραήμ πασά της Αιγύπτου, περικύκλωσαν την πόλη από ξηρά και θάλασσα, επιδιώκοντας την πλήρη εξάντληση των πολιορκημένων.
Ύστερα από έναν χρόνο πολιορκίας, και έξι ιδιαίτερα σκληρούς μήνες για τους πολιορκημένους, το Μεσολόγγι δεν αντέχει άλλο. Το Βασιλάδι, το Αιτωλικό και ο Ντολμάς έχουν πέσει, ενώ η κατάσταση στο εσωτερικό είναι πλέον δραματική. Οι Μεσολογγίτες και οι Μεσολογγίτισσες αντιστέκονται με κάθε μέσο, αρνούνται την παράδοση και περιμένουν μέχρι και την τελευταία στιγμή τον στόλο.
Η σωματική όμως και η ψυχική εξάντληση, οι συνθήκες ακραίας και ανείπωτης πείνας, οι συνεχείς θάνατοι από τις ασθένειες, η καθυστέρηση του στόλου, φέρνουν τους κατοίκους του Μεσολογγίου στα όριά τους. Μπροστά σε αυτήν τη δραματική κατάσταση, το συμβούλιο των οπλαρχηγών και προκρίτων της πόλης παίρνει την απόφαση για την έξοδο των κατοίκων από το Μεσολόγγι.
Η έξοδος ορίζεται για την νύχτα του Σαββάτου του Λαζάρου με ξημερώματα Κυριακής των Βαΐων, μεταξύ 10ης και 11ης Απριλίου 1826. Το σχέδιο της εξόδου για συντονισμένη διάσπασης του εχθρικού κλοιού διαρρέει στον εχθρό, πιθανότατα από προδοσία, με αποτέλεσμα οι τουρκοαιγυπτιακές δυνάμεις να απαντήσουν με σφοδρή επίθεση και μαζική σφαγή.
Η έξοδος συντρίβεται, και αυτοί που σώζονται είναι ελάχιστοι, ενώ τα περισσότερα γυναικόπαιδα αιχμαλωτίζονται και πωλούνται στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. Σύμφωνα με την καταγραφή του Σκοτσέζου ιστορικού George Finlay, περίπου 4.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν, σχεδόν 3.000 αιχμαλωτίστηκαν, ενώ γύρω στους 2.000 αγωνιστές κατάφεραν να διαφύγουν.
Η πτώση του Μεσολογγίου σήμανε το τέλος μιας μακράς και ηρωικής αντίστασης, αλλά ταυτόχρονα ανέδειξε την πλέον συγκλονιστική στιγμή αυτοθυσίας στην ιστορία του Αγώνα. Η Έξοδος των «Ελεύθερων Πολιορκημένων» είναι το σύμβολο του ηθικού αναστήματος ενός λαού, που αφού εξάντλησε όλες του τις δυνάμεις υπερασπιζόμενος την πόλη του, δε δίστασε να προτιμήσει το θάνατο με αξιοπρέπεια, από μια ζωή μέσα στην υποταγή και την υποδούλωση.
Το απαράμιλλο αυτό ψυχικό μεγαλείο των Μεσολογγιτών ενδυνάμωσε το κίνημα του φιλελληνισμού στην Ευρώπη, ενέπνευσε τους εκπροσώπους των Τεχνών και των Γραμμάτων και έδωσε νέα διεθνή απήχηση στον αγώνα της χώρας μας για ελευθερία, επιταχύνοντας έτσι τις εξελίξεις μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων για την επίλυση του ελληνικού ζητήματος.
Δύο αιώνες μετά, η έξοδος και η αυτοθυσία των κατοίκων της Ιερής Πόλης λειτουργεί ως σταθερό σημείο αναφοράς για την ενίσχυση της εθνικής μας συνείδησης, την προώθηση της ιστορικής παιδείας και την αξία της συλλογικής ευθύνης και των ιδανικών της ελευθερίας και της εθνικής αξιοπρέπειας.
Η επέτειος αυτή μας υπενθυμίζει ότι έχουμε το χρέος με συλλογική, εθνική ενότητα και αλληλεγγύη να υπερασπιζόμαστε σθεναρά τα ιδανικά της πατρίδας μας.
«Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει· λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει… Εκάθισε, εκιλάιδησε γλυκόφωνο πουλάκι· η μαύρη μάνα το φθονεί πως ηύρ’ ένα σπυράκι» – Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι.
