Καμπανάκι κινδύνου για την έξαρση του αντισημιτισμού στην Ελλάδα χτυπά, με μια αποκαλυπτική συνέντευξή του στο «Μανιφέστο», ο επικεφαλής επικοινωνίας και γγ του ΚΙΣΕ, Βίκτωρ Ισαάκ Ελιέζερ.
Τι σας ανησύχησε περισσότερο στο περιστατικό της Σύρου; Αυτή καθαυτήν η διαμαρτυρία ή το γεγονός ότι στοχοποιήθηκαν άνθρωποι επειδή ήταν Ισραηλινοί;
Κατ' αρχάς να σας πω ότι η Σύρος είναι ένα από τα πιο αγαπημένα μου νησιά, περάσαμε υπέροχες οικογενειακές καλοκαιρινές διακοπές για αρκετά χρόνια και έχω αγαπημένους φίλους στο νησί. Ταυτόχρονα η Ερμούπολη είναι ένα κέντρο πολιτισμού, θα σας έλεγα μάλιστα διαθρησκευτικού πολιτισμού που στηρίζεται στις αρχές του αλληλοσεβασμού και της αλληλοκατανόησης.
Σε καμία περίπτωση, λοιπόν, δεν πρέπει να στοχοποιηθεί η Σύρος ως νησί που δεν επιθυμεί Εβραίους ή Ισραηλινούς επισκέπτες. Αυτό που συνέβη, να αποτραπεί δηλαδή η ελεύθερη διακίνηση ξένων επισκεπτών στη Σύρο, έχω την αίσθηση ότι οργανώθηκε από λίγους ανθρώπους οι οποίοι θεωρούν ότι με τη στάση τους τιμωρούν τους Ισραηλινούς επισκέπτες επειδή πιστεύουν ότι έχουν διαπράξει μια γενοκτονία εις βάρος των Παλαιστινίων. Είναι δικαίωμά τους να το πιστεύουν και προφανώς είναι επίσης δικαίωμά τους να εκδηλώνουν τον θυμό τους και τις απόψεις τους, πάντα στο πλαίσιο της τήρησης των νόμων που έχει προβλέψει η Δημοκρατία μας.
Τι συνέβη, όμως, στη Σύρο; Μια ομάδα διαδηλωτών, με συνθήματα μίσους, εμπόδισε και τελικά απέτρεψε την προσέγγιση στο νησί ενός κρουαζιερόπλοιου με Ισραηλινούς και υπηκόους άλλων κρατών, που είχαν προγραμματίσει να επισκεφθούν το νησί. Μια ομάδα διαδηλωτών επέβαλε δηλαδή εμπάργκο –όχι στους Ισραηλινούς– αλλά στο ίδιο το νησί. Απέκλεισαν τη Σύρο… Οι Ισραηλινοί συνέχισαν ανενόχλητοι το ταξίδι αναψυχής τους.
Ως Έλληνας, λοιπόν, θλίβομαι όταν βλέπω μικρές μειοψηφίες να επιβάλλουν με τις συμπεριφορές τους αποφάσεις που δεν εκπροσωπούν την πλειοψηφία μιας κοινωνίας. Ως Έλληνας θλίβομαι ταυτόχρονα από την εκκωφαντική σιωπή των πολλών που σε πολλές περιπτώσεις δέχονται αδιαμαρτύρητα τον αποκλεισμό του τόπου τους λόγω ακριβώς των ηχηρών κραυγών των λίγων. Και ως Εβραίος θλίβομαι για την επιλεκτική ευαισθησία αυτών των λίγων που εύκολα δαιμονοποιούν ομόθρησκούς μου από το Ισραήλ, αλλά επιλέγουν σκόπιμα να σιωπούν και να αγνοούν τους βιασμούς και τη σφαγή που υπέστησαν Ισραηλινοί πολίτες –άνδρες, γυναίκες και παιδιά– στις 7 Οκτωβρίου του 2023 από τη Χαμάς.
Πιστεύετε ότι ένα μέρος της ελληνικής κοινωνίας δυσκολεύεται να αντιληφθεί ότι Εβραίος, Ισραηλινός και κυβέρνηση του Ισραήλ δεν ταυτίζονται εννοιολογικά;
Ευχαριστώ για την ερώτηση αυτή γιατί μου δίνετε την ευκαιρία να εξηγήσουμε κάποιες έννοιες που ενδεχομένως να ερμηνεύονται με λάθος τρόπο, είτε λόγω άγνοιας είτε λόγω σκοπιμότητας. Εβραίος ή Ισραηλίτης, λοιπόν, είναι ο πολίτης οιουδήποτε κράτους, με εβραϊκό θρήσκευμα. Ισραηλινός είναι ο υπήκοος του κράτους του Ισραήλ, ανεξαρτήτως θρησκεύματος. Υπάρχουν Ισραηλινοί Εβραίοι, Ισραηλινοί Μουσουλμάνοι, Ισραηλινοί Χριστιανοί. Η σχέση των Εβραίων με το Ισραήλ δεν είναι ενιαία για όλους τους.
Το Ισραήλ δημιουργήθηκε ως εθνική εστία των Εβραίων το 1948, ως αποτέλεσμα των αλλεπάλληλων διωγμών που υπέστησαν οι Εβραίοι από την εκδίωξή τους το 70 μ.Χ. από την Ιερουσαλήμ, των διωγμών και των συκοφαντιών αίματος από τη μεσαιωνική Καθολική Εκκλησία, των πογκρόμ της Ισπανίας και της Ρωσίας, και τελικά της ρητορικής μίσους που οδήγησε στο Ολοκαύτωμα 6.000.000 Εβραίων.
Ξέρετε όμως, όπως λέει εύστοχα και ο Άμος Οζ, εμείς οι Εβραίοι δεν σταματάμε να ρωτάμε, και οι διάλογοι με τον Θεό και τον άνθρωπο είναι αδιάκοποι. Ο εβραϊσμός είναι μια θρησκεία με μια πλουραλιστική κουλτούρα που επιτρέπει πολλαπλές ερμηνείες. Όπως σας είπα, η σχέση των Εβραίων με το Ισραήλ δεν είναι ενιαία για όλους τους Εβραίους. Υπάρχουν εκείνοι οι οποίοι το θεωρούν ως πατρίδα τους και αποφασίζουν να μεταναστεύσουν.
Υπάρχουν εκείνοι, που είναι και η μεγάλη πλειοψηφία των Εβραίων της Διασποράς, οι οποίοι το θεωρούν ως πνευματικό και θρησκευτικό κέντρο του εβραϊσμού και υπερασπίζονται το δικαίωμα ύπαρξης του. Υπάρχουν και εκείνοι οι οποίοι απλά το θεωρούν ως ένα κράτος όπως όλα τα άλλα κράτη, που μπορεί να τους αρέσει ή να μην τους αρέσει. Και φυσικά, σε σχέση με την κυβέρνηση του Ισραήλ, υπάρχουν οι απανταχού επικριτές της και οι απανταχού υποστηριχτές της, ανεξαρτήτως θρησκεύματος. Είναι, λοιπόν, τραγικό λάθος να ταυτίζεται το σύνολο των Εβραίων με το κράτος του Ισραήλ και ακόμη τραγικότερο λάθος να ταυτίζεται το σύνολο των Εβραίων με την οιαδήποτε κυβέρνηση του Ισραήλ.
Αυξάνεται ο αντισημιτισμός στην Ελλάδα ή πιστεύετε ότι πρόκειται κυρίως για «θορυβώδεις» ομάδες συγκεκριμένου πολιτικού χώρου;
Το 2014, με βάση τα αποτελέσματα μιας μεγάλης παγκόσμιας έρευνας κοινής γνώμης που έκανε η ADL (Anti-Defamation League), στο 65% των Ελλήνων επικρατούσαν αρνητικές απόψεις για τους Εβραίους. Το 2025 επαναλήφθηκε η ίδια έρευνα η οποία έδειξε ότι το ποσοστό αυτό έπεσε στο 50%. Να πανηγυρίσουμε; Όχι, φυσικά.
Αντιθέτως, είναι ένα δεδομένο που μας καλεί όλους να εντείνουμε τις προσπάθειες ενημέρωσης, να αντιμετωπίσουμε την άγνοια με τη γνώση, να καταπολεμήσουμε στερεότυπα, ιδεοληψίες και προκαταλήψεις. Η Πολιτεία έχει υιοθετήσει τον ορισμό του αντισημιτισμού όπως έχει συνταχθεί από τη Συμμαχία των χωρών για τη Μνήμη του Ολοκαυτώματος και την καταπολέμηση του αντισημιτισμού στην οποία μετέχει η χώρα μας.
Στην Εκκλησία, με επικεφαλής τον σεβασμιότατο αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο, και άλλοι φωτεινοί ιεράρχες μεριμνούν για την κατάργηση εθίμων που ενθαρρύνουν το μίσος κατά των Εβραίων και ταυτόχρονα προβάλλουν τους άρρηκτους θεολογικούς δεσμούς μεταξύ της εβραϊκής και της χριστιανικής θρησκείας. Και τέλος, ιδιαίτερα σημαντική είναι η συμβολή του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων με ειδικά προγράμματα επιμόρφωσης που αφορούν τόσο το Ολοκαύτωμα όσο και την ιστορία των Ελλήνων Εβραίων.
Και για να ολοκληρώσω την απάντησή μου στο ερώτημά σας, πάντα θα υπάρχουν «θορυβώδεις» ομάδες φανατισμού που μπορεί να στρέφονται άλλοτε κατά του δικαιώματος ύπαρξης των Εβραίων ως ισότιμοι πολίτες μιας κοινωνίας και άλλοτε κατά του δικαιώματος ύπαρξης του κράτους του Ισραήλ ως ισότιμου μέλους της Κοινωνίας των Εθνών.
Ποιοι είναι σήμερα οι μεγαλύτεροι φορείς αντισημιτικών στερεοτύπων στην Ελλάδα;
Από τη μια έχουμε την αντιευρωπαϊκή Άκρα Δεξιά, που δυστυχώς η δύναμή της αυξάνεται στην Ευρώπη. Αυτό είναι ένα ανησυχητικό φαινόμενο. Γιατί; Διότι ακριβώς θέλουν να οδηγήσουν στη διάσπαση της Ευρώπης. Να ισχυροποιηθεί το πλαίσιο εθνικών νομοθεσιών που θα επιτρέπουν την εκδίωξη μειονοτικών πληθυσμών, χωρίς να έχουν τους περιορισμούς και τις προϋποθέσεις που προβλέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως ξέρετε, οι Εβραίοι έχουμε πικρή εμπειρία από τέτοιου είδους νόμους που βασίζονται στη μισαλλοδοξία και δεν ανέχονται τη διαφορετικότητα χρώματος, φύλου, φυλής ή θρησκεύματος.
Από την άλλη, όπως είπα και προηγουμένως διακρίνουμε την επιλεκτική ευαισθησία κόλπων της Αριστεράς που εύκολα δαιμονοποιούν ομόθρησκούς μου από το Ισραήλ, αλλά επιλέγουν σκόπιμα να σιωπούν και να αγνοούν τους βιασμούς και τη σφαγή που υπέστησαν Ισραηλινοί πολίτες από τη Χαμάς.
Είναι αυτό που ο Γάλλος φιλόσοφος Ταγκίεφ ονομάζει εβραιοφοβία. Προσοχή, η αυστηρή κριτική στην κυβέρνηση του Ισραήλ δεν είναι αντισημιτισμός. Το σύνθημα όμως «Free Palestine from the river to the sea» είναι έκκληση για την εξόντωση 10.000.000 Ισραηλινών. Και αυτό είναι αντισημιτισμός! Και, δυστυχώς, το φαινόμενο αυτό γίνεται ακόμη πιο θλιβερό κι ανησυχητικό όταν το συναντάμε σε χώρους πολιτισμού, σε πανεπιστήμια, σε θέατρα, ακόμη και σε χώρους παρουσίασης βιβλίων. Σε χώρους δηλαδή όπου εξ ορισμού είναι χώροι ελεύθερης διακίνησης ιδεών και κατανόησης διαφορετικών πολιτικών και πολιτισμικών αντιλήψεων.
Τι θα λέγατε αν ένας Ισραηλινός τουρίστας σάς ρωτούσε «είναι ασφαλές να έρθω στην Ελλάδα;»
Φυσικά! Εκατοντάδες χιλιάδες Ισραηλινοί τουρίστες έρχονται στην Ελλάδα και σε καμία περίπτωση τα λίγα περιστατικά ή ακόμα και κάποια συνθήματα στους δρόμους και στις πλατείες, δεν καθιστούν την Ελλάδα χώρα ανασφαλή για τους Ισραηλινούς τουρίστες. Οφείλω δε να επισημάνω και τον θετικό ρόλο της Ελληνικής Αστυνομίας που, όποτε έκρινε αναγκαίο, η παρέμβασή της ήταν αποτελεσματική για την αποτροπή βίαιων επεισοδίων. Θα έλεγα λοιπόν στον Ισραηλινό τουρίστα, ναι, να έρθει στην Ελλάδα, είναι πολύ ασφαλέστερος στην Αθήνα απ’ ό,τι στο Λονδίνο, στο Παρίσι ή στη Μαδρίτη.
*Ο Βίκτωρ Ισαάκ Ελιέζερ είναι δημοσιογράφος, αναλυτής θεμάτων Μέσης Ανατολής και αντισημιτισμού, και γενικός γραμματέας του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος.
