Το ντοκιμαντέρ Βαρβιτσιώτη-Δενδρινού «Στο χιλιοστό» απέδειξε ότι η σοβαρή έρευνα, η τεκμηρίωση και οι διεθνείς μαρτυρίες εξακολουθούν να παράγουν πολιτικό και κοινωνικό αντίκτυπο.
Η σειρά ντοκιμαντέρ «Στο χιλιοστό» δεν άνοιξε απλώς ξανά τη συζήτηση για το 2015. Υπενθύμισε ότι η σοβαρή έρευνα, η τεκμηρίωση και οι διεθνείς μαρτυρίες εξακολουθούν να παράγουν πολιτικό και κοινωνικό αντίκτυπο όταν η τηλεόραση αποφασίζει να υπηρετήσει τη δημοσιογραφία και όχι τον θόρυβο.
Σε μια τηλεοπτική εποχή όπου κυριαρχούν οι εύκολες αντιπαραθέσεις, οι κραυγές των πάνελ και η ανακύκλωση της καθημερινής επικαιρότητας, ο ΣΚΑΪ επέλεξε έναν πολύ δυσκολότερο δρόμο: να επενδύσει σε μια μεγάλη δημοσιογραφική παραγωγή με διεθνή έρευνα, πρωτογενές υλικό και μαρτυρίες ανθρώπων που βρέθηκαν στο κέντρο των αποφάσεων κατά τις πιο κρίσιμες εβδομάδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Το αποτέλεσμα ήταν η σειρά ντοκιμαντέρ «Στο χιλιοστό» των Ελένης Βαρβιτσιώτη και Βικτώριας Δενδρινού. Και η επιτυχία της δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ούτε συγκυριακή ούτε τυχαία.
Για ημέρες ολόκληρες η δημόσια συζήτηση περιστράφηκε γύρω από όσα παρουσιάστηκαν στην οθόνη. Πολιτικά κόμματα, κυβερνητικά στελέχη, δημοσιογράφοι και χρήστες των κοινωνικών δικτύων συζητούσαν τις αποκαλύψεις, τις μαρτυρίες και τις λεπτομέρειες ενός παρασκηνίου που μέχρι σήμερα παρέμενε άγνωστο στο ευρύ κοινό.
Αυτή ακριβώς είναι η επιτυχία της πραγματικής δημοσιογραφίας: να παράγει γεγονότα και όχι απλώς να τα σχολιάζει.
Οι μαρτυρίες που επανέφεραν τη μνήμη
Το σημαντικότερο στοιχείο της σειράς δεν ήταν οι εντυπωσιακοί τίτλοι. Ήταν οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές. Ο Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ, ο Γερούν Ντάισελμπλουμ, ο Τζακ Λιου, συνεργάτες της Άνγκελα Μέρκελ και του Φρανσουά Ολάντ. Πρόσωπα που βρέθηκαν μέσα στα δωμάτια όπου λαμβάνονταν οι αποφάσεις για το μέλλον της Ελλάδας.
Οι περιγραφές τους δεν θυμίζουν το αφήγημα που επί χρόνια προσπάθησε να καλλιεργήσει ο ΣΥΡΙΖΑ. Αντιθέτως, σκιαγραφούν μια περίοδο ακραίας αβεβαιότητας, αυτοσχεδιασμών και επικίνδυνων πολιτικών επιλογών.
Οι αναφορές στο δημοψήφισμα, στις κλειστές τράπεζες, στα capital controls, στις ουρές των πολιτών στα ΑΤΜ και στον πραγματικό φόβο εξόδου από το ευρώ επανέφεραν στη μνήμη εικόνες που πολλοί επιχείρησαν να ξεχάσουν και άλλοι να ξαναγράψουν.
Το ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι αρκετές από τις πιο σκληρές διαπιστώσεις δεν προέρχονται από πολιτικούς αντιπάλους του Αλέξη Τσίπρα, αλλά από Ευρωπαίους αξιωματούχους που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις. Από ανθρώπους που περιγράφουν έκπληξη, οργή και αδυναμία κατανόησης των κινήσεων της τότε ελληνικής κυβέρνησης.
Η σιωπή που έγινε είδηση
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη επιτυχία του ντοκιμαντέρ. Ανέδειξε ως πολιτικό γεγονός τη σιωπή του ίδιου του Αλέξη Τσίπρα.
Ο πρώην πρωθυπουργός επέλεξε να μη συμμετάσχει στη σειρά και μέχρι σήμερα δεν έχει απαντήσει επί της ουσίας στις μαρτυρίες που παρουσιάστηκαν. Δεν αμφισβήτησε συγκεκριμένα περιστατικά. Δεν διέψευσε συγκεκριμένες καταθέσεις. Δεν αντέκρουσε συγκεκριμένες περιγραφές.
Έτσι, η απουσία του μετατράπηκε σε μέρος της ίδιας της συζήτησης.
Όσο οι αποκαλύψεις διαδέχονταν η μία την άλλη, τόσο εντονότερα επανερχόταν το ερώτημα: αν όλα αυτά δεν συνέβησαν, γιατί δεν διαψεύδονται;
Δεν είναι τυχαίο ότι η πολιτική αντιπαράθεση αναζωπυρώθηκε άμεσα, με κυβερνητικά στελέχη να επισημαίνουν πως έντεκα χρόνια μετά εξακολουθούν να υπάρχουν αναπάντητα ερωτήματα για μια περίοδο που κόστισε ακριβά στη χώρα, τόσο οικονομικά όσο και θεσμικά.
Πέρα όμως από την πολιτική διάσταση, υπάρχει και το καθαρά δημοσιογραφικό συμπέρασμα.
Ο ΣΚΑΪ απέδειξε ότι εξακολουθεί να διαθέτει τη δυνατότητα, τη βούληση και τους ανθρώπους για να παράγει δημοσιογραφία υψηλών απαιτήσεων. Δημοσιογραφία που απαιτεί χρόνο, πρόσβαση, έρευνα, διεθνές δίκτυο πηγών και σημαντικούς οικονομικούς πόρους.
Το «Στο χιλιοστό» δεν ήταν μια παραγωγή της στιγμής. Ήταν μια επένδυση με σαφή στόχο να φωτίσει μια περίοδο που σημάδεψε την Ελλάδα και να καταγράψει γεγονότα τα οποία κάποιοι θα προτιμούσαν να μείνουν θαμμένα κάτω από τους τόνους της καθημερινής πολιτικής αντιπαράθεσης.
Τελικά, η μεγαλύτερη επιτυχία της σειράς ίσως να είναι ακριβώς αυτή. Ότι υπενθύμισε πως πίσω από τους μύθους, τα συνθήματα και τις μεταγενέστερες πολιτικές αναγνώσεις υπάρχουν πραγματικά γεγονότα. Και τα γεγονότα του 2015 παραμένουν πεισματάρικα. Παρά τα έντεκα χρόνια που πέρασαν, εξακολουθούν να θυμίζουν πόσο κοντά βρέθηκε η χώρα σε μια ιστορική περιπέτεια που ευτυχώς δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.
