Η διαφορά ανάμεσα στους δήθεν υπερπατριώτες και στους σώφρονες πολιτικούς που σχεδιάζουν προσεκτικά τη στρατηγική τους, ώστε να έχουν εξασφαλισμένη τη νίκη, κρύβεται σε μια λέξη: δημαγωγία.
Η Ιστορία έχει δείξει ότι οι δημαγωγοί οδηγούσαν πάντα την πατρίδα σε ήττες. Οι πραγματιστές οραματιστές ήταν παράτολμοι, αλλά μόνο όταν ήταν βέβαιοι για τη στιγμή, τις συμμαχίες και το αποτέλεσμα. Δεν υπάρχει χαρακτηριστικότερο παράδειγμα από τον δημαγωγό Δηλιγιάννη. Στα τέλη του 19ου αιώνα, επί Χαριλάου Τρικούπη, η Ελλάδα βρισκόταν σε πορεία ανόδου, οικονομικής ανάπτυξης και εκβιομηχάνισης – άρα και με προοπτική να αποπληρώνονται τα χρέη.
Ωστόσο, στις εκλογές του 1885 ο Τρικούπης ηττήθηκε και τον διαδέχθηκε ο φαύλος εθνικιστής Θεόδωρος Δηλιγιάννης. Εκμεταλλευόμενος το γνήσιο λαϊκό αίσθημα για απελευθέρωση των ελληνικών εδαφών, προκάλεσε τον ναυτικό αποκλεισμό και βύθισε τη χώρα σε χρέη. Μετά την επάνοδό του, ο Τρικούπης βρέθηκε αντιμέτωπος με έναν πρωτοφανή δημοσιονομικό εκτροχιασμό, με την Ελλάδα να κηρύσσει πτώχευση το 1893. Γνωστή η φράση που αποδίδεται στον Τρικούπη «Δυστυχώς, επτωχεύσαμεν»!
Προηγήθηκαν οι προσπάθειες του Τρικούπη να αποφευχθεί το μοιραίο, αλλά ο Δηλιγιάννης ξεσήκωνε τον κόσμο και τα πλήθη βρίσκονταν συνεχώς στους δρόμους διαδηλώνοντας. Οπως γνωστή είναι και η φράση του Τρικούπη «ανθ’ ημών Γουλιμής», όταν το 1895 ηττήθηκε κατά κράτος και δεν κατάφερε ούτε καν να εκλεγεί βουλευτής. Στην πρωθυπουργία βρέθηκε πάλι ο Δηλιγιάννης, ο οποίος τελικά ενεπλάκη σε πόλεμο με την Τουρκία, τον Απρίλιο του 1897. Ηταν ένας πόλεμος που είχε κριθεί πριν καν αρχίσει.
Η δημαγωγία οδήγησε στο «Προστατεύσατε Θερμοπύλας»!
Αυτά που συνέβησαν στο «Μαύρο 1897» –και μάλιστα σε μια εποχή που η Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο «μεγάλος ασθενής», παρέπαιε– υπήρξαν πρωτοφανή. Οι Τούρκοι έφτασαν μέσα σε περίπου έναν μήνα έξω από τη Λαμία, η κραυγή «Προστατεύσατε Θερμοπύλας!» ακόμη προκαλεί ρίγη, παρενέβησαν οι ξένες δυνάμεις και ο Δηλιγιάννης παραιτήθηκε.
Η Ελλάδα αναγκάστηκε να δανειστεί για να πληρώσει θηριώδεις πολεμικές αποζημιώσεις, ύψους 4 εκατ. λιρών, για να μη χάσει τη Θεσσαλία, την οποία οι Τούρκοι είχαν ανακαταλάβει και την οποία μόλις το 1881 είχαμε απελευθερώσει. Για να γίνει αποδεκτός ο δανεισμός, η Ελλάδα, που το 1893 σταμάτησε να εξυπηρετεί το χρέος με την τότε πτώχευση, ήλθε σε συμφωνία με τους δανειστές και επιβλήθηκε ο μηχανισμός του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου, που κράτησε για 81 χρόνια.
Με την πατρίδα μας να εκχωρεί στους δανειστές της πολλές πηγές δημοσίων εσόδων, όπως φόρους στο τσιγαρόχαρτο, στο αλάτι, στο πετρέλαιο, στον καπνό, στα σπίρτα και στα τραπουλόχαρτα, εκείνο το χρέος αποπληρώθηκε το 1981, οπότε και έληξε η διεθνής επιτροπεία. Το χειρότερο είναι πως η Ελλάδα υπέστη μια ταπεινωτική ήττα όχι επειδή δεν μπορούσε να νικήσει – κέρδισε με πολύ λιγότερα μέσα στον Αγώνα της Παλιγγενεσίας. Το «ατυχές 1897», όπως επιεικώς ονομάστηκε, ήταν ξεκάθαρα το αποτέλεσμα της δημαγωγίας.
Μιας δημαγωγίας που ξεκίνησε την άνοιξη του 1885, όταν ο Δηλιγιάννης νίκησε τον Τρικούπη και κέρδισε τις εκλογές, υποσχόμενος κατάργηση όλων των φόρων, ευνοϊκές ρυθμίσεις για τους δημοσίους υπαλλήλους, αθρόες προσλήψεις ψηφοφόρων και καθετί που του ζητούσε ο πελατειασμός. Στους μήνες που ακολουθούν μέχρι το φθινόπωρο, μειώνει μόνο τους φόρους στον καπνό και στο κρασί, καταργεί το μονοπώλιο στα τσιγαρόχαρτα και στα σπίρτα, καταργεί τον νόμο «περί προσόντων των δημοσίων υπαλλήλων» και εξαγγέλλει λουκέτο για… λόγους οικονομίας στις πρεσβείες της Ελλάδας στο εξωτερικό, με μοναδική εξαίρεση αυτήν της Κωνσταντινούπολης.
Στην πράξη, δηλαδή, δεν μπόρεσε να τηρήσει τις δεσμεύσεις του. Οπως κανένας από τους δημαγωγούς που ακολούθησαν μέχρι σήμερα – καθ’ οδόν προς τη ΔΕΘ. Για αποπροσανατολισμό, αποφάσισε να στρέψει την προσοχή στα εθνικά θέματα.
Ο πανάκριβος «ειρηνοπόλεμος»
Ετσι, τον Σεπτέμβριο του 1885, ο Δηλιγιάννης κήρυξε τη χώρα σε πολεμική ετοιμότητα και έθεσε σε επιφυλακή τις Ενοπλες Δυνάμεις για μια περίοδο οκτώ μηνών. Μια εξαιρετικά δαπανηρή επιχείρηση, που ονομάστηκε «ειρηνοπόλεμος» ή «ένοπλη επαιτεία», με το χρέος να εκτινάσσεται από τα 400 στα 533 εκατομμύρια. Αποτέλεσμα ήταν η χρεοκοπία, που δεν τον εμπόδισε να επιστρέφει ξανά και ξανά στην εξουσία – με νέες, φυσικά, ανέξοδες υποσχέσεις. Σημειώστε ότι στο πλευρό του Δηλιγιάννη βρέθηκαν τότε οι ντόπιοι κεφαλαιοκράτες που κερδοσκοπούσαν ξεδιάντροπα.
Σημειώστε επίσης ότι όταν ο Δηλιγιάννης είχε επισκεφθεί τα Τρίκαλα, οι ντελάληδες ακούγονταν να αναγγέλλουν την άφιξή του φωνάζοντας: «Τρικαλινέ λαέ! Σήμερα έχουμε στην πόλη μας τον ελευθερωτή της Θεσσαλίας! Τον άνθρωπο που θα καταργήσει όλους τους φόρους και θα σε απαλλάξει από τη δουλεία!». Πολύ διαφορετικά ήταν τα πράγματα λίγα χρόνια αργότερα στη Θεσσαλία, όταν οι Θεσσαλοί κινδύνεψαν να χάσουν την ελευθερία που μόλις είχαν αποκτήσει.
Υστερα από όλα αυτά, ακούστηκε συντριπτικός ο λόγος του Τρικούπη στη Βουλή:
«Υπό τοιούτους όρους άραγε το πολιτεύεσθαι δεν καταντά ματαιοπονία; Τις έχει όρεξιν να επαναρχίση το αυτό παιγνίδιον και διά τετάρτην φοράν; Εκτός των οδών, των σιδηροδρόμων, των γεφυρών, των λιμένων και τινών δευτερευούσης σημασίας νομοθετημάτων, τα οποία δεν ηδυνήθησαν οι αντίπαλοι ημών να εξαφανίσουν, τι άλλο υπολείπεται εκ των εικοσαετών μόχθων ημών; Πάντα κατεστράφησαν υπ’ αυτών ουχί άπαξ, ουδέ δις, αλλά τρις κατ’ επανάληψιν. Εικοσαετείς κόποι, κατ’ αυτόν τον τρόπον ματαιούμενοι, είναι πάρα πολύ!».
Η Ιστορία διδάσκει. Και είμαστε πια βέβαιοι ότι μετά το μεταρρυθμιστικό έργο του Τρικούπη, με τα μεγάλα έργα και τη δημοσιονομική εξυγίανση, η χώρα θα προετοιμαζόταν σωστά για να απελευθερώσει και τα υπόλοιπα υπόδουλα εδάφη της.
Αυτήν την πορεία ακολουθεί σήμερα η Ελλάδα. Αυτή τη φορά εξοπλίζεται για να υπερασπιστεί όλα τα δικαιώματά της, όπως αυτά απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας. Σε όλα τα αποκτήματά της προστίθενται τώρα και δύο φρεγάτες Bergamini, ενώ προχωρά και το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδος-Κύπρου. Και επιτέλους, δεν βρισκόμαστε πλέον ούτε στο 1885, ούτε στο 1893, ούτε στο 1897.
Οι δημαγωγοί επέστρεψαν ξανά και ξανά
Και όμως! Εχουν περάσει λιγότερα από είκοσι χρόνια από το «λεφτά υπάρχουν» και τις υποσχέσεις για «αυξήσεις πάνω από τον πληθωρισμό». Μια υποσχεσιολογία που κατέληξε στο ΔΝΤ μέσω Καστελόριζου.
Εχουν περάσει μόλις δώδεκα χρόνια από το περίφημο Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης, που κατέληξε σε ένα τρίτο μνημόνιο και στη χειρότερη διεθνή επιτροπεία. Ολα αυτά τα χρόνια, οι δημαγωγοί πάλευαν με το χρέος, με τα σπρεντ, με τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης, με τους δανειστές, με διαπραγματεύσεις που κατέληγαν σε αλλεπάλληλες ήττες. Ολα αυτά τα χρόνια η Ελλάδα όχι μόνο δεν είχε εξοπλιστεί, αλλά δεν ήταν σε θέση ούτε τα αναγκαία πυρομαχικά να έχει στη διάθεσή της.
Δεν βρισκόμαστε ούτε στο 2003, ούτε στο 2013, ούτε στο 2016
Η Ελλάδα δεν ακυρώνει πια ασκήσεις, όπως συνέβη τον Οκτώβριο του 2003, όταν συμφώνησε με την Τουρκία να ακυρωθούν οι ασκήσεις «Νικηφόρος», «Τοξότης» και «Ταύρος», αιφνιδιάζοντας την Κύπρο –και το ελληνικό Πεντάγωνο– και ενώ προηγουμένως οι Τούρκοι είχαν πραγματοποιήσει τις δικές τους ασκήσεις.
Τότε, ο Στέφεν Νόρτον, στρατιωτικός αναλυτής του Western Policy Centre, είχε αποφανθεί ότι η συμφωνία «θα έχει ιδιαίτερα αρνητικές συνέπειες στη στρατιωτική ετοιμότητα της Ελλάδας και της ελληνοκυπριακής εθνοφρουράς»…
Ούτε βρισκόμαστε στον Ιανουάριο του 2013, όταν ο Νταβούτογλου, επανερχόμενος στο ενδεχόμενο ανακήρυξης ΑΟΖ από την Ελλάδα, δήλωνε ότι «ο καθένας γνωρίζει την εθνική του θέση» και πως «σε μια τέτοια περίπτωση και η Τουρκία θα προβεί σε αντίστοιχα βήματα. Αλλά ελπίζω να μη χρειαστεί»…
Στο ίδιο θέμα είχε τότε αναφερθεί και ο υπουργός Ενέργειας της Τουρκίας, Τανέρ Γιλντίζ: «Δεν νομίζω ότι η γειτονική χώρα, που ασχολείται με τόσες οικονομικές δυσκολίες, θα εγκαινιάσει νέα πεδία αντιδικίας. Αφού δεν το κάνει η Τουρκία, που έχει μια καλπάζουσα οικονομία, δεν πιστεύω ότι θα το κάνει η Ελλάδα, η οποία αντιμετωπίζει οικονομική κρίση. Εμείς δεν σχεδιάζουμε να προβούμε σε εργασίες στις αμφισβητούμενες περιοχές του Αιγαίου. Εχουμε προβεί σε θετικά βήματα για τη φιλία μεταξύ των δύο χωρών και σχεδιάζουμε να το συνεχίσουμε αυτό».
Ούτε βρισκόμαστε στον Μάρτιο του 2016, όταν ο κ. Νταβούτογλου δήλωνε πως «αυτό που ονομάζεται εναέριος χώρος είναι αμφισβητούμενες περιοχές. Αυτό που σε εσάς φαίνεται ως παραβίαση του εναέριου χώρου είναι περιοχές τις οποίες θεωρούμε για τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις δικό τους εναέριο χώρο».
Και αφού δεν βρισκόμαστε ούτε στο 2003, ούτε στο 2013, ούτε στο 2016, καλό είναι να κάνουν λίγο κράτει οι σύγχρονοι Δηλιγιάννηδες…
