Ο Κώστας Ονισένκο για το iefimerida.gr βρήκε τα ίχνη του Ουκρανού ομογενούς Μιχαήλ από τη Μαριούπολη μέλους του τάγματος Αζόφ, το μήνυμα του οποίου μεταδόθηκε στο Ελληνικό Κοινοβούλιο μετά την ομιλία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στις 7 Απριλίου 2022
Το μήνυμά του είχε προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις στην Ελλάδα. Λίγες εβδομάδες αργότερα, δημοσιεύματα ελληνικών ΜΜΕ μετέδιδαν ότι ο Μιχαήλ σκοτώθηκε σε μάχη.
«Είναι εύκολο να κατηγορήσεις κάποιον για φρικτά πράγματα ακόμη και να τον βαφτίσεις «νεοναζί» όταν εκείνος δεν μπορεί να απαντήσει. Όταν είναι φτωχός, άρρωστος, εγκλωβισμένος σε μια πολιορκημένη πόλη. Όταν παλεύει για τη ζωή του και για τη ζωή του παιδιού του. Ακόμη πιο εύκολο είναι να το κάνεις όταν ο άλλος παρουσιάζεται ως νεκρός» σχολιάζει ο Κώστας Ονισένκο.
Κάπως έτσι γράφτηκε η ιστορία του «Μιχαήλ από το Αζόφ», του Ελληνοουκρανού μαχητή από τη Μαριούπολη, το μήνυμα του οποίου μεταδόθηκε στη Βουλή των Ελλήνων αμέσως μετά την ομιλία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στις 7 Απριλίου 2022.
Η ομιλία στη Βουλή και η ισοπέδωση της Μαριούπολης
Όταν προβλήθηκε το μήνυμά του στο Ελληνικό Κοινοβούλιο, η Μαριούπολη είχε ήδη σχεδόν ισοπεδωθεί από τη ρωσική εισβολή. Οι τελευταίοι υπερασπιστές της πόλης κρατούσαν άμυνα στο πολιορκημένο εργοστάσιο Αζοφστάλ, το οποίο είχε μετατραπεί σε σύμβολο αντίστασης.
Στην Ελλάδα, όμως, το ενδιαφέρον μετατοπίστηκε αλλού. Το γεγονός ότι ο Μιχαήλ υπηρετούσε στο ταγμα Αζόφ πυροδότησε καταιγισμό αντιδράσεων. Πολιτικοί και ΜΜΕ τον κατηγόρησαν για «ναζισμό». Στις 19 Απριλίου 2022, ιστοσελίδα μεγάλης ελληνικής εφημερίδας δημοσίευσε τίτλο: «Σκοτώθηκε σε μάχη ο νεοναζί Μιχαήλ του τάγματος Αζόφ που μίλησε στην ελληνική Βουλή».
Δύο βαρείς ισχυρισμοί περιλαμβάνονταν σε αυτή τη διατύπωση: ότι ήταν «νεοναζί» και ότι «σκοτώθηκε». Σύμφωνα με όσα προκύπτουν σήμερα, και οι δύο αμφισβητούνται ευθέως.
Η Ιλόνα σπάει τη σιωπή της
Σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά, η σύζυγός του, Ιλόνα Τουγιαχόβα, μίλησε αποκλειστικά στο iefimerida.gr στον Κώστα Ονισένκο. Όπως λέει, ο ίδιος ο Μιχαήλ διάβασε την «είδηση» του θανάτου του στα ελληνικά ΜΜΕ ενώ βρισκόταν ακόμη στα υπόγεια του Αζοφστάλ.
Η Ιλόνα εξηγεί ποιος είναι ο σύζυγός της, πώς βρέθηκε στο Αζόφ και τι συνέβη από εκείνη την ημέρα μέχρι σήμερα.
Ο Μιχαήλ Τουγιαχόβ του Βολοντιμίρ γεννήθηκε στις 18 Μαρτίου 1978 στην περιοχή Τέλμενοβο της Μαριούπολης. Μέχρι τα τρία του χρόνια ζούσε στο χωριό Λίντινα και αργότερα η οικογένεια μετακόμισε στην πόλη. Τουλάχιστον ένας από τους παππούδες του ήταν ελληνικής καταγωγής, από τους Έλληνες της Αζοφικής.
Παντρεύτηκε σε νεαρή ηλικία, ενώ σπούδαζε ηλεκτροσυγκολλητής. Εγκατέλειψε τις σπουδές του όταν η σύζυγός του έμεινε έγκυος στο πρώτο τους παιδί. «Επιβιώναμε όπως μπορούσαμε», λέει η Ιλόνα. Δούλεψε σε περιστασιακές εργασίες, αργότερα στο εργοστάσιο Αζοφμάς ως εργάτης και φύλακας. Αγαπούσε το ψάρεμα, ήθελε να ασχοληθεί με την κατάδυση, επισκεύαζε αυτοκίνητα. «Του άρεσε να παίρνει ένα παλιό αυτοκίνητο, διαλυμένο, και να το επισκευάζει από το μηδέν. Να του κάνει έτσι αναπαλαίωση».
Η απόφαση να καταταγεί
Η σκέψη να καταταγεί γεννήθηκε το 2014. Οριστικοποιήθηκε το 2015, όταν ρωσικός βομβαρδισμός στον οικισμό Βοστότσνι έπληξε την πολυκατοικία τους. Μια οβίδα έπεσε δίπλα στην είσοδο. Μέσα βρίσκονταν η σύζυγος και τα παιδιά του.
«Τότε ήταν που αποφάσισε να πάει να καταταγεί. Μάζεψε εμένα και τη μητέρα του και μας είπε ότι τώρα εμείς οι γυναίκες θα αναλάβουμε πολλές υποχρεώσεις γιατί εκείνος είχε καθήκον να υπηρετήσει».
Γιατί Αζόφ; Η Ιλόνα απαντά ξεκάθαρα: «Δεν έκανε κάποια στρατιωτική εκπαίδευση στο Αζόφ, ήταν κατά βάση οδηγός και έκανε βοηθητικές δουλειές. Πήγε στο Αζόφ επειδή δεν τον έπαιρναν κάπου αλλού. Είχε ψωρίαση και για αυτό τον λόγο δεν τον έπαιρναν σε καμία άλλη μονάδα… Είχε και άσθμα αλλά αυτό δεν το ήξεραν πολλοί και ούτε το είπε όταν κατετάγη».
Ο πόλεμος και η οικογένεια
Με την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022, ο Μιχαήλ ήταν ήδη στο Αζόφ. Ο μεγάλος του γιος κατετάγη στην Εδαφική Άμυνα και αργότερα κατέφυγε στο Αζοφστάλ για να βρει τον πατέρα του.
Η Ιλόνα εργαζόταν στην Ολλανδία ως εποχική εργάτρια. «Όταν ξεκίνησε η εισβολή ο άντρας μου και ο μεγάλος μου γιος προσπαθούσαν να με μεταπείσουν να μην έρθω εκεί και να μείνω στην Ολλανδία… Έπρεπε να βγάλω από εκεί πέρα τον μικρό μου γιο».
Περιγράφει πώς Ρώσοι στρατιώτες αναζήτησαν το παιδί τους στο χωριό: «Ήρθαν και έψαχναν ειδικά αυτόν, επειδή ο πατέρας του είχε μιλήσει στο ελληνικό Κοινοβούλιο… Ο αδερφός μου κατάφερε να τους μεταπείσει… και έτσι έφυγαν».
«Οι Ρώσοι έχουν απαγάγει περίπου 20.000 παιδιά από τις κατεχόμενες περιοχές», λέει. Ο μικρός γιος κατάφερε τελικά να διαφύγει μέσω παράκαμψης των ρωσικών «φιλτραρισμάτων».
Το Αζοφστάλ και η αιχμαλωσία
Ο μεγάλος γιος τραυματίστηκε και αιχμαλωτίστηκε στις 20 Μαΐου 2022. Έμεινε αιχμάλωτος τρία χρόνια και 20 ημέρες. Έχασε το δεξί του μάτι. Σήμερα βρίσκεται στο Κίεβο σε πρόγραμμα αποκατάστασης.
Για τη στιγμή που πατέρας και γιος συναντήθηκαν στα υπόγεια του Αζοφστάλ, η Ιλόνα θυμάται:
«Με πήρε ο άντρας μου τηλέφωνο και έκλαιγε. Έλεγε “φαντάζεσαι, κάθομαι και ακούω κάποιον να μου λέει πατέρα, και είναι ο γιος μου, ήρθε, δε με εγκατέλειψε”».
Όταν παραδόθηκαν, τους είπαν ότι η κράτηση θα διαρκούσε «από 3 μέχρι έξι μήνες». Ο γιος της σχολίασε: «μακάρι να μην είναι πάνω από τρία χρόνια». Επέστρεψε έπειτα από τρία χρόνια και 20 ημέρες.
Ο Μιχαήλ μεταφέρθηκε σε ρωσικές φυλακές. Η Ιλόνα έχασε τα ίχνη του μέχρι τον Ιανουάριο του 2025. Πρώην αιχμάλωτος της είπε ότι τον είδε στο Καμίσινο, φυλακή όπου – όπως αναφέρει – «θερίζει η φυματίωση».
«Τον Μάρτιο του 2025 επίσης άλλος ένας άνθρωπος που ανταλλάχθηκε με πήρε τηλέφωνο και είπε ότι ο άντρας μου είναι σε πολύ άσχημη κατάσταση ότι ουσιαστικά έχει γίνει πετσί και κόκκαλο και σαπίζει το σώμα του… Άλλες πληροφορίες δεν είχα για αυτόν έκτοτε ούτε ξέρω αν ζει».
«Πήγε στο Αζόφ για να υπερασπιστεί την οικογένειά του»
Για τις κατηγορίες περί φασισμού, η απάντησή της είναι κατηγορηματική:
«Δεν είχε ποτέ σχέση με τίποτα τέτοιο. Πήγε στο Αζόφ για να υπερασπιστεί την οικογένειά του. Το σπίτι του… Καμιά φασιστική ιδεολογία δεν είχε ποτέ ούτε ο άντρας μου ούτε οι συνάδελφοί του που ήξερα. Αν ο άνθρωπος που υπερασπίζεται την χώρα του, την πόλη του, την οικογένειά του είναι ναζιστής τότε δεν ξέρω τι να πω. Δεν πήγε σε κάποια άλλη χώρα, δεν επιτέθηκε σε κανέναν. Υπερασπιζόταν την πατρίδα του. Την οικογένειά του. Τι να πω… λυπάμαι που τ’ ακούω αυτό».
Το μήνυμα στη Βουλή
Στις 7 Απριλίου 2022, ο Μιχαήλ Τουγιαχόβ είπε ενώπιον της ελληνικής Βουλής:
«Καλημέρα. Αξιότιμα μέλη του Ελληνικού Κοινοβουλίου. Σας απευθύνομαι εγώ, Έλληνας στην καταγωγή, ο Μιχαήλ. Ο παππούς μου, Βίκτωρας του Μιχαήλ πολεμούσε κατά των Γερμανών ναζιστών στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είχε τραυματιστεί τρεις φορές. Τώρα εγώ πολεμώ κατά του ρωσικού ναζισμού. Αυτή τη στιγμή είμαι ένας από εκείνους που υπερασπίζονται την γενέτειρα πόλη τους τη Μαριούπολη, στην οποία γεννήθηκα και μεγάλωσα, στις γραμμές του συντάγματος Αζόφ. Αξίζει να πω για τις δυσκολίες αυτού του αγώνα κατά των εχθρών;
Ως στρατιώτης και γιος του τόπου μου θεωρώ ότι δεν αξίζει. Είναι το χρέος μου ως άντρα και ως πολίτη. Αλλά δεν μπορώ να μην πω για τις καταστροφικές, απάνθρωπες συνθήκες στις οποίες βρέθηκαν οι ειρηνικοί κάτοικοι της πόλης μου. Ξέρετε ότι η Μαριούπολη είναι ένα κομμάτι της Ελλάδας στην Ουκρανία όσον αφορά την πολιτισμική και την εθνοτική καταγωγή της. Για αυτό πάντα βοηθούσατε αυτή την πόλη. Χάριν και σε εσάς αυτή η πόλη άνθισε. Αυτή τη στιγμή αυτή η πόλη καταστράφηκε κατά 90% από τους Ρώσους κατακτητές. Από την πρώτη Μαρτίου είναι πλήρως αποκομμένη από τον έξω κόσμο. Στην πόλη δεν υπάρχει νερό, τρόφιμα, φάρμακα. Στην πόλη υπάρχει ανθρωπιστική καταστροφή. Ο εχθρός βομβαρδίζει με την αεροπορία ειρηνικές συνοικίες. Διαρκώς βομβαρδίζει με το πυροβολικό. Πραγματοποιεί πυραυλικά χτυπήματα από τη θάλασσα. Οι άνθρωποι σκοτώνονται κατά χιλιάδες, δεν υπάρχει κανείς να τους κηδέψει. Μεταξύ αυτών και τα σώματα των Ελλήνων».
Σήμερα, σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά, η μοίρα του παραμένει αβέβαιη. Η ιστορία του, όμως, δεν είναι εκείνη που διακινήθηκε το 2022. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό στοιχείο της.
