Νέους, σαφέστερους κανόνες για την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας εισάγει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο, βάζοντας αυστηρότερα όρια σε φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα.
Στόχος είναι η αύξηση της εγχώριας παραγωγής πράσινης ενέργειας χωρίς ανεξέλεγκτη επιβάρυνση του φυσικού και τουριστικού τοπίου.
Με αυτή την κατεύθυνση ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου περιγράφει τη λογική του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο επιχειρεί να βάλει συγκεκριμένους κανόνες σε ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα της ενεργειακής μετάβασης: περισσότερες ΑΠΕ, αλλά με σαφή όρια για τις περιοχές και τις προϋποθέσεις εγκατάστασής τους, παράλληλα με ουσιαστικότερη προστασία του περιβάλλοντος.
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ, που εγκρίθηκε με υπουργική απόφαση και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 19 Αυγούστου 2026, αντικαθιστά στην πράξη το πλαίσιο του 2008, μιας περιόδου κατά την οποία οι ανανεώσιμες πηγές είχαν πολύ μικρότερη συμμετοχή στο ελληνικό ενεργειακό μείγμα.
Δεκαοκτώ χρόνια μετά, η εικόνα έχει αλλάξει πλήρως. Η ανάπτυξη αιολικών και φωτοβολταϊκών έχει ενταθεί, η αποθήκευση ενέργειας έχει αποκτήσει κρίσιμη σημασία και η Ελλάδα καλείται να κινηθεί προς τους στόχους του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα. Το ΕΣΕΚ προβλέπει ότι έως το 2030 οι ΑΠΕ θα πρέπει να καλύπτουν τουλάχιστον το 43% της ακαθάριστης τελικής κατανάλωσης ενέργειας και το 75,7% της ακαθάριστης τελικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Η λογική του νέου σχεδιασμού είναι να μεταφέρει την ανάπτυξη των ΑΠΕ από τη φάση της ταχείας επέκτασης σε ένα μοντέλο οργανωμένης και ελεγχόμενης χωρικής ανάπτυξης.
Όπως επισημαίνει ο κ. Παπασταύρου, «η αξιοποίηση» του ηλίου και του ανέμου «απαιτεί σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον», με το υπουργείο να επιδιώκει σαφέστερο διαχωρισμό ανάμεσα στις περιοχές όπου μπορούν να χωροθετηθούν έργα και σε εκείνες όπου η εγκατάστασή τους αποκλείεται.
Νέα «κόκκινη γραμμή» για τα φωτοβολταϊκά
Σημαντική αλλαγή προβλέπεται για τα φωτοβολταϊκά, καθώς θεσπίζεται ενιαίο σύστημα περιορισμών για ολόκληρη τη χώρα.
Η εγκατάσταση νέων φωτοβολταϊκών σταθμών δεν επιτρέπεται, μεταξύ άλλων, σε προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση.
Στις περιοχές αποκλεισμού περιλαμβάνονται ακόμη τα Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, οι προστατευόμενες περιοχές πολιτιστικής κληρονομιάς, οι Περιοχές Άνευ Δρόμων και οι ακτές κολύμβησης.
Μετά τη δημόσια διαβούλευση προστέθηκαν επίσης οι ιστορικοί τόποι, τα αρχαία και άλλα προστατευόμενα μνημεία, καθώς και οι περιοχές όπου βρίσκονται πηγές υδροληψίας νερού για ανθρώπινη κατανάλωση.
Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά προβλέπονται επιπλέον περιορισμοί που αφορούν καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
Συγκεκριμένα, η «φέρουσα ικανότητα» των φωτοβολταϊκών θα υπολογίζεται πλέον ανά Περιφερειακή Ενότητα, ως ποσοστό της συνολικής έκτασής της, προκειμένου να αποφεύγεται υπερβολική συγκέντρωση έργων και έντονη πίεση στις υπόλοιπες χρήσεις γης.
Το ανώτατο όριο για τις νέες εγκαταστάσεις ορίζεται στο «1,5% της έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας».
Η εν λόγω ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερο βάρος σε περιοχές όπου τα προηγούμενα χρόνια αναπτύχθηκαν εκτεταμένες συστάδες φωτοβολταϊκών, προκαλώντας αντιδράσεις για την επιβάρυνση της αγροτικής γης και του τοπίου.
Οι νέοι κανόνες για τα αιολικά
Αυστηρότερες προϋποθέσεις προβλέπονται και για τους νέους αιολικούς σταθμούς.
Στις περιοχές όπου δεν θα επιτρέπονται νέες εγκαταστάσεις περιλαμβάνονται η Αττική και η Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, οι ζώνες με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, οι υγρότοποι Ραμσάρ και οι μικροί νησιωτικοί υγρότοποι, τα Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, οι πυρήνες εθνικών δρυμών και συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.
Περιορισμοί τίθενται επίσης για νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις, καθώς και για εκτός σχεδίου περιοχές όπου προβλέπονται χρήσεις τουρισμού και αναψυχής, για Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.
Ξεχωριστή πρόβλεψη υπάρχει για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας Natura 2000 που σχετίζονται με την ορνιθοπανίδα. Σε αυτές, αιολικά έργα θα μπορούν να αναπτύσσονται μόνο κατ' εξαίρεση, εφόσον αυτό προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.
Μετά τη διαβούλευση ενισχύθηκε επίσης η σύνδεση του νέου χωροταξικού των ΑΠΕ με το Ειδικό Χωροταξικό για τον Τουρισμό. Έτσι, απαγορεύονται νέοι αιολικοί σταθμοί στις περιοχές που κατατάσσονται στις κατηγορίες Α και Β του ΕΧΠ Τουρισμού.
Ειδική μέριμνα για τα νησιά
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο νησιωτικό τοπίο.
Ειδικότερα για την εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στα νησιά θα απαιτείται ειδική μελέτη τοπίου κατά το στάδιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Η μελέτη θα εξετάζει το μέγεθος του έργου, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής και την επίδρασή του στις θέες και στη συνολική εικόνα του τοπίου.
Στις ορεινές ζώνες των νησιών η εξέταση θα γίνεται κατά περίπτωση, με βάση τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπιακά δεδομένα κάθε περιοχής.
Το μέγιστο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις διατηρείται στο «4% ανά Δημοτική Ενότητα».
Παράλληλα θεσπίζεται δυνατότητα εξαίρεσης για περιοχές όπου ο μέσος άνεμος είναι χαμηλός, αλλά υπάρχουν συγκεκριμένα σημεία με υψηλό αιολικό δυναμικό.
Σε Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο δυναμικό βρίσκεται κάτω από τα 4 m/s, μπορεί να εγκρίνεται κατ' εξαίρεση αιολικός σταθμός, εφόσον στη συγκεκριμένη θέση πιστοποιείται δυναμικό άνω των 7,5 m/s και οι εγκαταστάσεις δεν υπερβαίνουν το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας.
Αποθήκευση και νέες τεχνολογίες
Το νέο χωροταξικό δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά σε αιολικά και φωτοβολταϊκά.
Στον σχεδιασμό εντάσσονται το βιοαέριο, το βιομεθάνιο, η βιομάζα, η γεωθερμία και τα μικρά υδροηλεκτρικά, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποθήκευση ενέργειας.
Στο ΦΕΚ υπογραμμίζεται ότι η ανάπτυξη μονάδων αποθήκευσης είναι απαραίτητη για να αντιμετωπιστεί η μεταβλητότητα στην παραγωγή αιολικής και ηλιακής ενέργειας, να περιοριστούν οι απορρίψεις πλεονάζουσας πράσινης παραγωγής και να συγκρατούνται οι τιμές κατά τις ώρες όπου η παραγωγή από ΑΠΕ είναι χαμηλή.
Παράλληλα, ο σχεδιασμός διευρύνεται προς νέες μορφές παραγωγής, όπως η υπεράκτια ενέργεια και τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, σε συντονισμό με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
Από την «πράσινη ανάπτυξη» στην κοινωνική αποδοχή
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να αντιμετωπίσει και την κοινωνική αποδοχή των έργων.
Η ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ την προηγούμενη δεκαετία δημιούργησε σε αρκετές περιοχές αντιδράσεις και συγκρούσεις γύρω από τη χρήση γης, την αλλοίωση του τοπίου, τον τουρισμό και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Το ΕΧΠ επιχειρεί πλέον να προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα τόσο στις τοπικές κοινωνίες όσο και στους επενδυτές.
Στο ίδιο το κείμενο τίθεται ως επιδίωξη ένα «σαφές και διαφανές πλαίσιο» για τις αδειοδοτούσες αρχές και τις επιχειρήσεις, ώστε οι επενδύσεις να κατευθύνονται εξαρχής σε χωροταξικά κατάλληλες περιοχές, μειώνοντας την αβεβαιότητα και ενισχύοντας παράλληλα την αποδοχή των ανανεώσιμων πηγών από τις τοπικές κοινωνίες.
Οι ζώνες αποκλεισμού αποκτούν πλέον χαρακτήρα ισχυρής «κόκκινης γραμμής». Τα Περιφερειακά και τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια θα μπορούν να εξειδικεύουν τις περιοχές προτεραιότητας, δεν θα έχουν όμως τη δυνατότητα να μεταβάλουν τις περιοχές αποκλεισμού που προβλέπει το ΕΧΠ-ΑΠΕ.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η νέα περίοδος για τις ΑΠΕ επιδιώκει μια διαφορετική ισορροπία. Όχι ένα δίλημμα ανάμεσα στην ενέργεια και στο περιβάλλον, αλλά έναν εκ των προτέρων καθορισμό του «πού μπορεί να αναπτυχθεί η πράσινη ενέργεια και πού η προστασία του χώρου», η οποία πρέπει να υπερισχύσει.
Όπως συνοψίζει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η επιδίωξη είναι «ανάπτυξη με σχέδιο, ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και σαφείς κανόνες για όλους».
