Το πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, που τέθηκε σε ισχύ στις 19 Αυγούστου και αντικατέστησε τους κανόνες του 2008, προκαλεί αναστάτωση στις τοπικές κοινωνίες.
Πόσα φωτοβολταϊκά και πόσες ανεμογεννήτριες χωρούν σε ένα ελληνικό νησί; Και ποιο είναι το σημείο στο οποίο η παραγωγή πράσινης ενέργειας αρχίζει να συγκρούεται με το τοπίο, τον τουρισμό και τις υπόλοιπες χρήσεις γης; Τα ερωτήματα αυτά συνοδεύουν το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, που τέθηκε σε ισχύ στις 19 Αυγούστου και αντικατέστησε τους κανόνες του 2008. Η κυβέρνηση επιδιώκει να βάλει σαφέστερα όρια στην ανάπτυξη των ΑΠΕ, με ορίζοντα το 2050 και με νέες δικλίδες για το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες.
Τα όρια για τα φωτοβολταϊκά
Στα φωτοβολταϊκά μπαίνει συγκεκριμένο ανώτατο όριο. Οι νέοι σταθμοί μπορούν να καταλαμβάνουν έως το 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας. Παράλληλα αποκλείονται νέες εγκαταστάσεις σε σειρά ευαίσθητων περιοχών, μεταξύ των οποίων δάση, μικροί νησιωτικοί υγρότοποι, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, Περιοχές Ανευ Δρόμων, ακτές κολύμβησης και προστατευόμενοι αρχαιολογικοί και ιστορικοί χώροι.
Οι περιορισμοί για τα αιολικά
Στα αιολικά η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο έντονη. Νέα έργα αποκλείονται, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις, από νησιά έκτασης κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Σε συνδυασμό με τους περιορισμούς του νέου Χωροταξικού για τον Τουρισμό, δυνατότητα ανάπτυξης παραμένει σε 13 μεγάλα νησιά: Λέσβο, Χίο, Λήμνο, Σάμο, Θάσο, Κάρπαθο, Ρόδο, Ανδρο, Νάξο, Κεφαλονιά, Λευκάδα, Εύβοια και Κρήτη. Για τα νησιά προστίθεται ακόμη ένα φίλτρο. Κάθε νέο αιολικό έργο θα πρέπει να συνοδεύεται κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση από ειδική μελέτη τοπίου, ώστε να εξετάζονται η κλίμακα της εγκατάστασης, τα χαρακτηριστικά της περιοχής και η επίδραση στη θέα. Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης από αιολικά διατηρείται στο 4% ανά Δημοτική Ενότητα.
Οι αντιδράσεις των νησιών
Οι νέοι κανόνες έχουν προκαλέσει ήδη αντιδράσεις στις τοπικές κοινωνίες. Η Νάξος βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, με το Δημοτικό Συμβούλιο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων να αποφασίζει ομόφωνη προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ζητώντας διαφορετική αντιμετώπιση του νησιωτικού χώρου.
Ο δήμαρχος, Δημήτρης Λιανός, όπως είπε στο «Μανιφέστο», έχει μεταφέρει την ανησυχία του για την έκταση που μπορεί να πάρουν οι μεγάλες εγκαταστάσεις ΑΠΕ και για την επίδρασή τους στη φυσιογνωμία της Νάξου. Στην επιχειρηματολογία της δημοτικής αρχής μπαίνουν η τουριστική ανάπτυξη, η γεωργική γη, οι παραδοσιακοί οικισμοί και η ανάγκη να προστατευθεί η εικόνα του νησιού.
Η Νάξος, με έκταση περίπου 430 τ.χλμ., βρίσκεται πάνω από το όριο των 300 τ.χλμ. Εκεί επικεντρώνεται και μεγάλο μέρος των αντιδράσεων. Στην Ανδρο η αντίδραση πήρε ακόμη και τη μορφή κινητοποιήσεων. Η δημοτική αρχή ζητά μεγαλύτερη προστασία και περισσότερα κριτήρια για τη χωροθέτηση, με αναφορά στους παραδοσιακούς οικισμούς, στις αγροτικές περιοχές, στο φυσικό ανάγλυφο και στην τουριστική δραστηριότητα. Στη Σάμο έχει τεθεί πρόταση το όριο προστασίας να αυξηθεί από τα 300 στα 500 τ.χλμ. Με έκταση περίπου 476 τ.χλμ., το νησί βρίσκεται σήμερα πάνω από το όριο και μένει εκτός της οριζόντιας απαγόρευσης που ισχύει για μικρότερα νησιά. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση ζητά παράλληλα μεγαλύτερη συμμετοχή στις διαδικασίες αδειοδότησης. Στη Ρόδο έχουν επίσης διατυπωθεί ισχυρές αντιρρήσεις, με αιχμή την κλίμακα των εγκαταστάσεων, τις αποστάσεις και την προστασία περιοχών που συνδέονται με τον τουρισμό και το περιβάλλον.
Οι κυβερνητικές παρεμβάσεις
Από την πλευρά της κυβέρνησης, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να περιορίσει τις συγκρούσεις χρήσεων γης. Στις ιδιαίτερα τουριστικές περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου Χωροταξικού για τον Τουρισμό απαγορεύονται νέα αιολικά, ενώ τα Περιφερειακά και Θαλάσσια Χωροταξικά δεν μπορούν να παρακάμπτουν τις ζώνες αποκλεισμού. Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, έχει συνδέσει το νέο πλαίσιο με την αξιοποίηση της ελληνικής ενέργειας από τον ήλιο και τον άνεμο, την ενεργειακή αυτονομία και την προσπάθεια για χαμηλότερο κόστος, με κανόνες που θα προστατεύουν παράλληλα τον χώρο και το περιβάλλον.
Για τους νησιώτες, πάντως, το βάρος πέφτει τώρα στην εφαρμογή. Μια πλαγιά που θα φιλοξενήσει πολλές ανεμογεννήτριες ή μια μεγάλη έκταση που θα καλυφθεί από φωτοβολταϊκά μπορεί να επηρεάσει τη θέα, τις καλλιέργειες, τη χρήση της γης και την τουριστική εικόνα για πολλά χρόνια.
Το ερώτημα που θέτουν Νάξος, Ανδρος, Σάμος και Ρόδος φτάνει πλέον στην κυβέρνηση. Πώς μπορούν τα νησιά να κερδίσουν από την πράσινη μετάβαση χωρίς να πληρώσουν το κόστος με την αλλοίωση του τοπίου τους;
