Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική που μια φράση αρκεί για να προκαλέσει περισσότερα χαμόγελα απ’ όσα θα μπορούσε να προκαλέσει μια σατιρική εκπομπή.
Μία από αυτές ήταν η δήλωση του Νίκου Ανδρουλάκη ότι ο ίδιος δεν είναι τοξικός.
Μόνο που η πραγματικότητα έρχεται να διαψεύσει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο την εικόνα που επιχειρεί να καλλιεργήσει.
Η πολιτική δεν κρίνεται από τους αυτοχαρακτηρισμούς, αλλά από τη δημόσια παρουσία, τις παρεμβάσεις και κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεις τους πολιτικούς αντιπάλους και ακόμα περισσότερο όσους βρίσκονται στον ίδιο με εσένα χώρο.
Και σε αυτό το πεδίο, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έχει δημιουργήσει ένα εντελώς διαφορετικό αποτύπωμα από εκείνο που επιχειρεί σήμερα να παρουσιάσει.
Συνεχής απαξίωση και εσωστρέφεια
Από την ημέρα που ανέλαβε την ηγεσία του κόμματος, η δημόσια αντιπαράθεση αποτέλεσε σχεδόν μόνιμο στοιχείο της πολιτικής του τακτικής.
Οι υψηλοί τόνοι, οι προσωπικές αιχμές, οι χαρακτηρισμοί και η συνεχής προσπάθεια να εμφανιστούν οι πολιτικοί αντίπαλοι ως εκείνοι που απαξιώνουν το πολιτικό σύστημα συνθέτουν μια στρατηγική που κάθε άλλο παρά συναινετική μπορεί να χαρακτηριστεί.
Το παράδοξο είναι ότι ο ίδιος εμφανίζεται συχνά ως θύμα της πολιτικής πόλωσης, ενώ την ίδια στιγμή συμβάλλει ενεργά στη συντήρησή της.
Δεν είναι λίγες οι φορές που ο δημόσιος λόγος του έχει ξεπεράσει τα όρια της σκληρής πολιτικής κριτικής και έχει φτάσει σε επίπεδο καταγγελτικού λόγου, όπου κυριαρχεί η απόλυτη απαξίωση και όχι η αντιπαράθεση επιχειρημάτων.
Ακόμη μεγαλύτερη αντίφαση καταγράφεται στο εσωτερικό του ίδιου του ΠΑΣΟΚ.
Eνα κόμμα που τα τελευταία χρόνια μοιάζει να βρίσκεται σε μόνιμη εσωστρέφεια.
Αντί η ηγεσία να λειτουργεί ως παράγοντας σύνθεσης, οι εσωκομματικές συγκρούσεις πολλαπλασιάστηκαν.
Στελέχη με διαδρομή δεκαετιών βρέθηκαν στο περιθώριο, διαφωνίες μετατράπηκαν σε δημόσιες συγκρούσεις και οι προσωπικές αντιπαραθέσεις κυριάρχησαν επί της πολιτικής συζήτησης.
Η διπλή εικόνα και η τακτική της σύγκρουσης
Δεν είναι τυχαίο ότι σχεδόν κάθε δημοσκοπική κάμψη του κόμματος συνοδεύεται από νέο κύκλο εσωκομματικών αμφισβητήσεων.
Οταν όμως ένας πολιτικός οργανισμός παράγει διαρκώς εντάσεις στο εσωτερικό του, δύσκολα μπορεί να πείσει ότι εκπέμπει μήνυμα ενότητας προς την κοινωνία.
Η τοξικότητα, άλλωστε, δεν μετριέται μόνο από τις λέξεις.
Μετριέται και από το πολιτικό κλίμα που δημιουργεί ένας αρχηγός.
Οταν κυριαρχεί η καχυποψία, όταν κάθε διαφορετική άποψη αντιμετωπίζεται ως υπονόμευση και όταν η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από προσωπικές αντιπαραθέσεις αντί για προγραμματικές θέσεις, τότε το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό αλλά βαθιά πολιτικό.
Η μεγαλύτερη δυσκολία του Νίκου Ανδρουλάκη είναι ότι επιχειρεί να παρουσιάσει δύο διαφορετικές εικόνες ταυτόχρονα.
Από τη μία εμφανίζεται ως υπέρμαχος της θεσμικής σοβαρότητας και του πολιτικού πολιτισμού.
Από την άλλη, επιλέγει έναν λόγο που πολλές φορές επενδύει στη σύγκρουση, την υπερβολή και τη δημιουργία κλίματος διαρκούς αντιπαράθεσης.
Αυτή η διπλή εικόνα εξηγεί και γιατί μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης δυσκολεύεται να αποκωδικοποιήσει το πολιτικό του στίγμα.
Η αξιοπιστία ενός πολιτικού δεν χτίζεται με συνθήματα αλλά με συνέπεια.
Και όταν η δημόσια εικόνα συγκρούεται με την καθημερινή πολιτική πρακτική, η αντίφαση γίνεται εμφανής.
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι κάθε φορά που η πολιτική πίεση αυξάνεται ή οι δημοσκοπήσεις δείχνουν στασιμότητα, οι τόνοι ανεβαίνουν ακόμη περισσότερο.
Η πολιτική αντιπαράθεση μετατρέπεται σε προσωπική σύγκρουση, οι χαρακτηρισμοί πυκνώνουν και η ένταση επισκιάζει τον προγραμματικό λόγο.
Πρόκειται για μια γνώριμη συνταγή που, όμως, μέχρι σήμερα δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα εκλογικά αποτελέσματα.
Ζητούμενο η αξιοπιστία
Η κοινωνία έχει κουραστεί από τις κραυγές.
Ζητά λύσεις, σχέδιο, σοβαρότητα και προτάσεις.
Οσο η πολιτική αντιπαράθεση εγκλωβίζεται στη λογική της συνεχούς σύγκρουσης, τόσο ενισχύεται η απαξίωση προς ολόκληρο το πολιτικό σύστημα.
Η πολιτική ωριμότητα δεν αποδεικνύεται με δηλώσεις περί μη τοξικότητας.
Αποδεικνύεται στην πράξη, στον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται ο δημόσιος διάλογος, στον σεβασμό προς τον αντίπαλο, στην ικανότητα σύνθεσης και στη διατήρηση χαμηλών τόνων ακόμη και στις πιο δύσκολες πολιτικές συγκυρίες.
Αν ο Νίκος Ανδρουλάκης επιθυμεί πραγματικά να πείσει ότι εκπροσωπεί μια διαφορετική πολιτική κουλτούρα, ο δρόμος είναι ένας: να αλλάξει πρώτα το ύφος και την πρακτική του δημόσιου λόγου του.
Γιατί η πολιτική αξιοπιστία δεν κατοχυρώνεται με μια φράση μπροστά στις κάμερες, αλλά με μια σταθερή συμπεριφορά που επιβεβαιώνεται καθημερινά.
Μέχρι τότε, η δήλωση «δεν είμαι τοξικός» θα συνεχίσει να αντιμετωπίζεται περισσότερο ως ένα επικοινωνιακό πυροτέχνημα παρά ως μια πειστική πολιτική διαπίστωση.
Και ίσως τελικά να αποτελεί το πιο… κρύο ανέκδοτο του φετινού καλοκαιριού.
