Η AI και τα social media αλλάζουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η πολιτική επιρροή στον ψηφιακό δημόσιο χώρο.
Η πολιτική προπαγάνδα δεν είναι καινούργια υπόθεση. Από τα φυλλάδια του 19ου αιώνα έως τα τηλεοπτικά σποτ του 20ού, η πολιτική επικοινωνία πάντοτε χρησιμοποιούσε τα μέσα της εποχής της.
Σήμερα όμως, στην ψηφιακή εποχή, η κλίμακα και η ταχύτητα διάδοσης της πληροφορίας –αλλά και η παραπληροφόρηση– έχουν αλλάξει δραματικά. Τα κοινωνικά δίκτυα λειτουργούν πλέον ως ο βασικός χώρος πολιτικής συζήτησης για εκατομμύρια πολίτες.
Σε αυτό το περιβάλλον, η τεχνητή νοημοσύνη έχει εισέλθει δυναμικά, επιτρέποντας τη μαζική παραγωγή περιεχομένου, τη στοχευμένη διάδοση μηνυμάτων και τη δημιουργία ψευδών ή παραπλανητικών αφηγήσεων με πρωτοφανή ευκολία.
Η προπαγάνδα δεν χρειάζεται πλέον μεγάλους μηχανισμούς ή τεράστιους πόρους.
Με λίγα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης και ένα καλά οργανωμένο δίκτυο λογαριασμών, μπορεί να στηθεί μέσα σε λίγες ώρες μια ψηφιακή εκστρατεία που επηρεάζει την κοινή γνώμη.
Bots, τρολ και αλγόριθμοι
Ένα από τα βασικά εργαλεία αυτής της νέας μορφής προπαγάνδας είναι τα αυτοματοποιημένα δίκτυα λογαριασμών, γνωστά ως bots. Πρόκειται για προγράμματα που δημιουργούν ή αναπαράγουν περιεχόμενο σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, δίνοντας συχνά την ψευδαίσθηση μαζικής υποστήριξης ή αγανάκτησης για ένα θέμα.
Παράλληλα, υπάρχουν οργανωμένες ομάδες χρηστών –τα γνωστά τρολ– που λειτουργούν συντονισμένα για να προωθήσουν συγκεκριμένες πολιτικές αφηγήσεις. Με συντονισμένες αναρτήσεις, επιθέσεις σε δημοσιογράφους ή πολιτικούς αντιπάλους και μαζική διάδοση συγκεκριμένων hashtags, μπορούν να επηρεάσουν τις τάσεις της συζήτησης στο Διαδίκτυο.
Οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων παίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο. Οι πλατφόρμες προωθούν περιεχόμενο που προκαλεί έντονες αντιδράσεις και αυξημένη αλληλεπίδραση. Αυτό σημαίνει ότι τα πιο ακραία, συναισθηματικά ή διχαστικά μηνύματα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να διαδοθούν, ενισχύοντας έτσι την πολιτική πόλωση.
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει προσθέσει ένα νέο επίπεδο πολυπλοκότητας στο φαινόμενο. Με τη βοήθεια προηγμένων μοντέλων δημιουργίας κειμένου, εικόνας και βίντεο, είναι πλέον δυνατό να παραχθεί τεράστιος όγκος περιεχομένου σε ελάχιστο χρόνο. Επί παραδείγματι, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να δημιουργούν χιλιάδες αναρτήσεις που υποστηρίζουν μια συγκεκριμένη πολιτική θέση ή να παράγουν άρθρα και σχόλια που φαίνονται να έχουν γραφτεί από πραγματικούς ανθρώπους.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η ανάπτυξη των λεγόμενων deepfake. Πρόκειται για βίντεο ή ηχητικά αποσπάσματα που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη και παρουσιάζουν πολιτικούς ή δημόσια πρόσωπα να λένε ή να κάνουν πράγματα που στην πραγματικότητα δεν συνέβησαν ποτέ. Ένα τέτοιο βίντεο, αν διαδοθεί γρήγορα, μπορεί να επηρεάσει την κοινή γνώμη προτού αποκαλυφθεί ότι είναι ψεύτικο. Κάτι ανάλογο ανέφερε τις προάλλες ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ότι είδε βίντεο με τον ίδιο να μιλάει… κινεζικά.
Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και των κοινωνικών δικτύων για πολιτική προπαγάνδα εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία των δημοκρατιών. Όταν η δημόσια συζήτηση μπορεί να επηρεαστεί από αυτοματοποιημένα δίκτυα ή από ψευδές περιεχόμενο που δημιουργείται μαζικά, η διάκριση ανάμεσα στην πραγματική και την κατασκευασμένη πολιτική στήριξη γίνεται δυσκολότερη.
Τα τελευταία χρόνια, πολλές κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμοί προσπαθούν να θεσπίσουν κανόνες για τη διαφάνεια στην πολιτική διαφήμιση στο Διαδίκτυο και για τον εντοπισμό ψευδών λογαριασμών. Παράλληλα, οι ίδιες οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δηλώνουν ότι επενδύουν σε συστήματα εντοπισμού παραπληροφόρησης.
Ωστόσο, η τεχνολογία εξελίσσεται συχνά πιο γρήγορα από τους μηχανισμούς ελέγχου. Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται ολοένα και πιο ισχυρή, η πρόκληση για τις δημοκρατίες του 21ου αιώνα θα είναι να προστατεύσουν τον δημόσιο διάλογο χωρίς να περιορίσουν την ελευθερία της έκφρασης.
Σε τελική ανάλυση, η μάχη απέναντι στην ψηφιακή προπαγάνδα δεν είναι μόνο τεχνολογική. Είναι και ζήτημα ενημέρωσης, κριτικής σκέψης και υπεύθυνης χρήσης των μέσων ενημέρωσης από τους ίδιους τους πολίτες. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η αλήθεια δεν αρκεί να υπάρχει. Πρέπει και να αναγνωρίζεται.
