Ο Αλέξης Τσίπρας καταγγέλλει σήμερα τα funds και τους πλειστηριασμούς, αλλά η πολιτική του διαδρομή θυμίζει ποιος άνοιξε την πόρτα στους servicers και την έκλεισε στην μεσαία τάξη.
Το τελευταίο διάστημα ένα προσεκτικά σκηνοθετημένο πολιτικό rebranding, με βίντεο κοινωνικής ευαισθησίας, αιχμηρές ατάκες κατά της κυβέρνησης και νέο αφήγημα περί «προοδευτικής επανεκκίνησης», λαμβάνει χώρα από τον Αλέξη Τσίπρα. Αυτή τη φορά επέλεξε το πεδίο των «κόκκινων δανείων» και της πρώτης κατοικίας, αναζητώντας επαφή με τη μεσαία τάξη που ο ίδιος τραυμάτισε πολιτικά και οικονομικά κατά την περίοδο διακυβέρνησής του. Με δραματικούς τόνους, καταγγελίες περί «κρατικά εγγυημένης ληστείας» και επιθέσεις στο σχέδιο «Ηρακλής», ο πρώην πρωθυπουργός εμφανίζεται ως υπερασπιστής των αδύναμων απέναντι στα funds. Μόνο που υπάρχει μια μικρή πολιτική λεπτομέρεια: το σύστημα που σήμερα καταγγέλλει φέρει σε μεγάλο βαθμό τη δική του υπογραφή. Και αυτό δεν διαγράφεται ούτε με βίντεο υψηλής αισθητικής ούτε με εύκολα συνθήματα για «σύγκρουση με τα συμφέροντα».
Ο πρώην πρωθυπουργός επιχείρησε να παρουσιάσει μια εικόνα κοινωνικής αγανάκτησης, μιλώντας για χιλιάδες δανειολήπτες που πιέζονται από τα funds, για πλειστηριασμούς που αυξάνονται και για τραπεζικά συμφέροντα που λειτουργούν εις βάρος της κοινωνίας. Κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι με το σχέδιο «Ηρακλής» προσέφερε κρατικές εγγυήσεις ώστε τα funds να αγοράζουν δάνεια σε χαμηλές τιμές και να απαιτούν στη συνέχεια το 100% από τους πολίτες. Ζήτησε μάλιστα να μπορούν οι δανειολήπτες να εξαγοράζουν τα δάνειά τους στις ίδιες τιμές που τα αποκτούν τα funds, παρουσιάζοντας την πρόταση ως πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης. Το πρόβλημα είναι ότι όλα αυτά ακούγονται εξαιρετικά βολικά από έναν πολιτικό που κυβέρνησε τέσσερα χρόνια και δεν εφάρμοσε τίποτα από όσα σήμερα εμφανίζει ως δήθεν αυτονόητες λύσεις.
Και κάπου εδώ ξεκινά το πραγματικό πολιτικό ζήτημα. Διότι η νέα εκστρατεία του κ. Τσίπρα δεν αφορά μόνο την οικονομία ή τα στεγαστικά δάνεια. Αφορά κυρίως την προσπάθεια πολιτικής λήθης. Μια προσπάθεια να σβηστεί από τη συλλογική μνήμη τι ακριβώς συνέβη την περίοδο ΣΥΡΙΖΑ και ποιος νομιμοποίησε θεσμικά τα funds, τους servicers και τους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς που σήμερα καταγγέλλει με ύφος τηλεοπτικού σχολιαστή.
Από το «κανένα σπίτι σε χέρια τραπεζίτη» στους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς
Η πολιτική ειρωνεία στην περίπτωση Τσίπρα ξεπερνά πλέον τα όρια της υποκρισίας και αγγίζει τα όρια πολιτικού αυτοσαρκασμού. Ο άνθρωπος που το 2015 ανέβαινε στα κάγκελα με το σύνθημα «κανένα σπίτι στα χέρια τραπεζίτη», κατέληξε λίγα χρόνια αργότερα να θεσμοθετεί ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς και να δημιουργεί το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των funds και των servicers.
Η κυβέρνηση υπενθύμισε με σκληρό τρόπο ότι ο νόμος 4354/2015 επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ αποτέλεσε τη βάση για τη λειτουργία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων. Παράλληλα, επί ημερών Τσίπρα οι ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί όχι μόνο θεσπίστηκαν αλλά μετατράπηκαν σε βασικό εργαλείο πίεσης προς τους οφειλέτες. Και βέβαια, τότε δεν υπήρχαν δραματικά βίντεο στο Facebook ούτε καταγγελίες περί «ληστείας της μικρής ιδιοκτησίας». Υπήρχε μόνο η κλασική δικαιολογία του «αναγκαίου συμβιβασμού», που τελικά χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογήσει κάθε πολιτική κυβίστηση της περιόδου ΣΥΡΙΖΑ.
Το rebranding του πρώην πρωθυπουργού
Το τελευταίο διάστημα ο Αλέξης Τσίπρας μοιάζει να χτίζει συστηματικά ένα νέο πολιτικό προφίλ. Πιο ώριμος, πιο θεσμικός, πιο «κεντροαριστερός», με έντονο κοινωνικό πρόσημο και συνεχείς παρεμβάσεις για τράπεζες, ΔΕΗ, ανισότητες και κράτος δικαίου. Μόνο που το πρόβλημα για τον πρώην πρωθυπουργό είναι πως η πολιτική μνήμη στην Ελλάδα μπορεί να είναι συχνά βραχεία, αλλά όχι ανύπαρκτη.
Διότι κάθε φορά που εμφανίζεται ως πολέμιος των funds, θα υπάρχει απέναντί του το ερώτημα: γιατί δεν έδωσε τότε τη δυνατότητα εξαγοράς δανείων από τους ίδιους τους δανειολήπτες; Γιατί δεν συγκρούστηκε τότε με τις τράπεζες; Γιατί δεν προστάτευσε ουσιαστικά τη μεσαία τάξη που σήμερα επικαλείται;
Ακόμη και η επίκληση της κοινωνικής δικαιοσύνης ακούγεται πολιτικά φτωχή όταν προέρχεται από έναν πολιτικό που παρέδωσε τη χώρα με «κόκκινα» δάνεια που άγγιζαν τα 100 δισ. ευρώ και με τραπεζικό σύστημα σε οριακή κατάσταση. Η σημερινή κυβέρνηση μπορεί να δέχεται κριτική για πτυχές της πολιτικής της, όμως πέτυχε να μειώσει δραστικά τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και να επαναφέρει τη σταθερότητα στο τραπεζικό σύστημα. Και αυτό είναι ένα αντικειμενικό πολιτικό δεδομένο που δυσκολεύει πολύ το νέο αφήγημα του πρώην πρωθυπουργού.
Η «κοινωνική ευαισθησία» ως εργαλείο πολιτικής επιστροφής
Δεν είναι τυχαίο ότι ο κ. Τσίπρας επιλέγει πλέον θεματολογία που αγγίζει άμεσα το θυμικό της κοινωνίας. Ακρίβεια, τράπεζες, λογαριασμοί ρεύματος, στεγαστική κρίση, πρώτη κατοικία. Πρόκειται για μια ξεκάθαρη προσπάθεια επανασύνδεσης με κοινωνικά στρώματα που εγκατέλειψαν τον ΣΥΡΙΖΑ μετά το 2019 και κυρίως μετά τη διπλή εκλογική συντριβή του 2023.
Το πρόβλημα όμως είναι ότι η εικόνα του «αντισυστημικού υπερασπιστή των αδύναμων» δύσκολα επανέρχεται όταν έχει προηγηθεί μια τετραετία μνημονιακής διαχείρισης με βαριά φορολογία, capital controls και αλλεπάλληλους συμβιβασμούς. Ο Αλέξης Τσίπρας προσπαθεί να εμφανιστεί ως κάτι μεταξύ πολιτικού αναμορφωτή και κοινωνικού ακτιβιστή, όμως η ίδια η διακυβέρνησή του λειτουργεί ως ο μεγαλύτερος αντίπαλος αυτής της προσπάθειας.
Κάθε νέα του παρέμβαση θυμίζει όλο και περισσότερο πολιτική καμπάνια προαναγγελίας επιστροφής. Μόνο που η κοινωνία δεν ακούει απλώς τι λέει σήμερα. Συγκρίνει και με όσα έκανε χθες.
Η σύγκρουση με την πραγματικότητα
Η ανακοίνωση του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας ήταν σκληρή αλλά πολιτικά στοχευμένη. Περιέγραψε τον πρώην πρωθυπουργό ως «πυροσβέστη στη φωτιά που ο ίδιος άναψε», επιδιώκοντας να ακυρώσει πλήρως το νέο κοινωνικό αφήγημα του κ. Τσίπρα. Και σε μεγάλο βαθμό το πέτυχε, διότι επανέφερε στο προσκήνιο μια δυσάρεστη αλήθεια για τον ΣΥΡΙΖΑ: ότι πολλές από τις σημερινές παθογένειες που καταγγέλλει είχαν τη δική του πολιτική σφραγίδα.
Το πολιτικό παράδοξο είναι ότι ο Αλέξης Τσίπρας συνεχίζει να μιλά σαν αρχηγός αντιπολίτευσης που δεν κυβέρνησε ποτέ. Σαν να εμφανίστηκε ξαφνικά από το πουθενά για να ανακαλύψει τις αδικίες του τραπεζικού συστήματος. Όμως η πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Οι νόμοι υπάρχουν, οι αποφάσεις υπάρχουν, οι υπογραφές υπάρχουν.
Και όσο ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να ξαναγράψει την ιστορία της περιόδου 2015-2019, τόσο περισσότερο θα επιστρέφουν οι εικόνες και οι πολιτικές επιλογές που ο ίδιος θα προτιμούσε να ξεχαστούν.
