Το Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ αποτελεί κρίσιμη δοκιμασία ισορροπιών, με τον Ανδρουλάκη να προσπαθεί να ελέγξει τους μηχανισμούς και τους δελφίνους να προετοιμάζουν την επόμενη μέρα.
Είκοσι ημέρες πριν από το Συνέδριο, το ΠΑΣΟΚ δεν θυμίζει κόμμα που ετοιμάζεται για πολιτική επανεκκίνηση, αλλά παράταξη που έχει μπει σε εσωκομματικά χαρακώματα με τους λεγόμενους δελφίνους να μετρούν δυνάμεις, να χαράζουν στρατόπεδα και να προετοιμάζουν την επόμενη ημέρα.
Η ηγεσία του Νίκου Ανδρουλάκη επιχειρεί να εμφανίσει το Συνέδριο ως «σταθμό διεύρυνσης» και ανασύνταξης της δημοκρατικής παράταξης. Όμως, η πραγματικότητα που διαμορφώνεται στο παρασκήνιο είναι πολύ πιο πεζή: ένας αγώνας ελέγχου μηχανισμών, συσχετισμών και επιρροής, μια εσωκομματική μάχη διαδοχής που ξεκινά πριν καν ανοίξουν οι εργασίες του Συνεδρίου.
Ο Ανδρουλάκης, παρά το γεγονός ότι κρατά τυπικά το τιμόνι του κόμματος, γνωρίζει καλά ότι το Συνέδριο δεν είναι απλώς μια διαδικασία επικύρωσης της ηγεσίας του. Είναι μια κρίσιμη δοκιμασία ισορροπιών.
Απέναντί του δεν έχει μόνο την πολιτική φθορά που προκαλεί η στασιμότητα των ποσοστών του ΠΑΣΟΚ, αλλά και ένα εσωτερικό περιβάλλον γεμάτο φιλοδοξίες, αμφισβητήσεις και σιωπηλές συμμαχίες. Και κάπου εκεί αρχίζουν τα πραγματικά ενδιαφέροντα.
Ο Χάρης Δούκας, που μετά τη νίκη του στον Δήμο Αθηναίων απέκτησε νέο πολιτικό βάρος, κινείται με τη γνωστή τακτική της «ήπιας διαφοροποίησης». Δημόσια κρατά χαμηλούς τόνους. Στο παρασκήνιο όμως η ομάδα του κινείται συστηματικά, επιχειρώντας να διαμορφώσει δίκτυα επιρροής μέσα στο κόμμα. Κάθε κίνηση της ηγεσίας αξιολογείται, κάθε επιλογή ερμηνεύεται, κάθε αδυναμία καταγράφεται.
Στην πραγματικότητα, ο δήμαρχος Αθηναίων αντιμετωπίζεται ήδη από πολλούς στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ ως πιθανός μελλοντικός πόλος εξουσίας. Και αυτό δεν περνά απαρατήρητο από τη Χαριλάου Τρικούπη.
Την ίδια στιγμή, η Άννα Διαμαντοπούλου εμφανίζεται ξανά στο πολιτικό προσκήνιο με τον γνώριμο ρόλο της «θεσμικής φωνής» της παράταξης. Με δημόσιες παρεμβάσεις για τη διεύρυνση και την πολιτική φυσιογνωμία του κόμματος, στέλνει μηνύματα που πολλοί στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ διαβάζουν ως σαφείς αιχμές προς την ηγεσία.
Η πρόσφατη τοποθέτησή της για τα όρια της διεύρυνσης –ότι όσοι στο παρελθόν επιτέθηκαν στο ΠΑΣΟΚ ξεπέρασαν τα όρια της πολιτικής ηθικής– δεν ήταν απλώς μια θεωρητική παρατήρηση. Ήταν μια πολιτική προειδοποίηση. Στο ΠΑΣΟΚ γνωρίζουν καλά ότι η συζήτηση περί διεύρυνσης έχει μετατραπεί σε πεδίο αντιπαράθεσης. Και εδώ εμφανίζονται οι πιο σουρεαλιστικές πτυχές της ιστορίας.
Η περίπτωση του Θεοδόση Πελεγρίνη –που κάποτε βρέθηκε απέναντι στο ΠΑΣΟΚ και συνδέθηκε πολιτικά με τον ΣΥΡΙΖΑ– παρουσιάζεται τώρα περίπου ως παράδειγμα «προοδευτικής συνάντησης». Η πολιτική μνήμη, προφανώς, έχει μικρή διάρκεια όταν οι ανάγκες της επικοινωνίας επιβάλλουν νέες αφηγήσεις.
Κάποιοι μιλούν ήδη ειρωνικά για τη «διεύρυνση των νεραντζιών». Μια φράση που κυκλοφορεί στους κομματικούς διαδρόμους για να περιγράψει το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική περί πολιτικής ανασυγκρότησης και την πραγματικότητα των περιστασιακών προσχωρήσεων.
Το πρόβλημα είναι ότι η εικόνα αυτή ενισχύει τη βαθύτερη κρίση ταυτότητας του κόμματος. Γιατί η διεύρυνση δεν μπορεί να είναι ένα συνονθύλευμα πολιτικών μεταγραφών χωρίς σαφή στρατηγική. Και σίγουρα δεν μπορεί να λειτουργήσει όταν στο εσωτερικό του κόμματος κυριαρχεί η καχυποψία.
Στελέχη που βρίσκονται κοντά στην ηγεσία κατηγορούν τους δελφίνους ότι υπονομεύουν την προσπάθεια του Ανδρουλάκη να σταθεροποιήσει το κόμμα. Από την άλλη πλευρά, οι εσωκομματικοί αντίπαλοι της ηγεσίας μιλούν για «κλειστό σύστημα εξουσίας» που φοβάται την ανανέωση. Η αλήθεια, πιθανότατα, είναι κάπου στη μέση.
Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε μια ιδιότυπη πολιτική παγίδα. Από τη μία πλευρά, θέλει να εμφανιστεί ως αξιόπιστη εναλλακτική απέναντι στη Νέα Δημοκρατία και από την άλλη, προσπαθεί να διαφοροποιηθεί από τον ΣΥΡΙΖΑ χωρίς να αποξενώσει τους ψηφοφόρους της Κεντροαριστεράς.
Αυτή η διπλή στρατηγική όμως δημιουργεί σύγχυση που μεταφέρεται στο εσωτερικό του κόμματος ως σύγκρουση για την κατεύθυνση της παράταξης. Οι δελφίνοι το γνωρίζουν και προετοιμάζονται.
Το Συνέδριο, παρά τις επίσημες διαβεβαιώσεις περί ενότητας, θα είναι μια δοκιμασία ισχύος για τον έλεγχο των μηχανισμών. Και, πάνω απ’ όλα, για το ποιος θα είναι σε θέση να διεκδικήσει την ηγεσία όταν –και αν– ανοίξει ξανά το ζήτημα της ηγεσίας. Άλλωστε στο ΠΑΣΟΚ γνωρίζουν καλά ότι η πολιτική ιστορία του κόμματος συχνά γράφεται στα παρασκήνια των Συνεδρίων.
Είκοσι ημέρες πριν ανοίξουν οι εργασίες του, το σκηνικό είναι ήδη έτοιμο. Τα στρατόπεδα έχουν σχηματιστεί, οι συμμαχίες διαμορφώνονται και τα χαμόγελα στις δημόσιες εμφανίσεις κρύβουν έναν υπόγειο ανταγωνισμό.
Και έτσι, το κόμμα που μιλά για «διεύρυνση της δημοκρατικής παράταξης» βρίσκεται τελικά αντιμέτωπο με το πιο παλιό πολιτικό φαινόμενο: τον εσωκομματικό πόλεμο διαδοχής.
Σε αυτό το σκηνικό, τα νεράντζια της επικαιρότητας και ο «σύντροφος» Πελεγρίνης ίσως να είναι απλώς τα πιο γραφικά επεισόδια μιας πολύ πιο σοβαρής ιστορίας. Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος θα μπει στο ΠΑΣΟΚ, αλλά το ποιος θα το ελέγχει την επόμενη ημέρα.
Το πρόβλημα του κόμματος δεν είναι ούτε τα νεράντζια ούτε οι περιστασιακές «μεταγραφές» τύπου Πελεγρίνη, αλλά το ότι δείχνει να κινείται χωρίς ξεκάθαρη πολιτική πυξίδα, εγκλωβισμένο ανάμεσα σε προσωπικές στρατηγικές και μηχανισμούς εξουσίας. Όταν η πολιτική συζήτηση περιορίζεται στο ποιος θα ελέγξει το Συνέδριο και ποιος θα βγει πιο ενισχυμένος από το εσωκομματικό παζάρι, τότε η «διεύρυνση» καταντά απλώς ένα επικοινωνιακό σύνθημα.
Οι δελφίνοι καραδοκούν, η ηγεσία αμύνεται και το κόμμα μοιάζει να ανακυκλώνει τον εαυτό του σε μια ατέρμονη εσωστρέφεια. Κι όσο αυτή η εικόνα κυριαρχεί, τόσο η κοινωνία παρακολουθεί από απόσταση με την αίσθηση ότι το ΠΑΣΟΚ παλεύει περισσότερο για την εσωτερική του ιεραρχία παρά για μια πειστική πολιτική πρόταση.
Αν λοιπόν το Συνέδριο μετατραπεί σε μία ακόμη παράσταση εσωκομματικών ισορροπιών, τότε το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο: ένα κόμμα που συζητά για το παρελθόν του, τσακώνεται για το παρόν του και αφήνει το μέλλον του να αποφασίζεται αλλού.
Και τότε, όσο κι αν μιλούν για διεύρυνση, το μόνο που θα έχει πραγματικά διευρυνθεί θα είναι το χάσμα ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και στην κοινωνία που κάποτε το έκανε κυρίαρχο.
