Με ενοχλεί η ευκολία με την οποία λέμε ότι αγαπάμε τα ζώα. Ίσως επειδή η ίδια ευκολία φαίνεται μερικές φορές και στον τρόπο που τα αποκτούμε. Ένα κουτάβι για το παιδί, μια γάτα για παρέα, ένας σκύλος επειδή μας άρεσε σε μια φωτογραφία. Για λίγο, όλα περιστρέφονται γύρω από το καινούργιο μέλος της οικογένειας. Ύστερα μεγαλώνει, χρειάζεται χρόνο, λερώνει, αρρωσταίνει. Και κάπου εκεί αρχίζουν οι δικαιολογίες.
Σήμερα, 4 Οκτωβρίου, Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων, σκέφτομαι κυρίως εκείνα που κάποτε είχαν όνομα, κρεβάτι και έναν άνθρωπο να τα περιμένει. Εκείνα που βρέθηκαν στον δρόμο επειδή κάποιος αποφάσισε ότι δεν χωρούν πια στη ζωή του. Με στενοχωρεί ιδιαίτερα αυτή η αδιαφορία και η ευκολία του πετάγματος. Πώς είναι δυνατόν ένα ζωάκι που το αποκαλούσαμε «οικογένεια» να γίνεται ξαφνικά πρόβλημα που πρέπει να απομακρυνθεί λες και είναι σακούλα με σκουπίδια;
Δεν μπορώ να δεχτώ το «το άφησα κάπου που θα το ταΐζουν» ως δικαιολογία. Ποιος θα το ταΐζει; Ποιος συμφώνησε να αναλάβει την ευθύνη μας; Και πώς ένα ζώο που έμαθε να ζει μέσα σε σπίτι θα προστατευτεί από τα αυτοκίνητα, το κρύο, την αρρώστια ή έναν άνθρωπο που θα του κάνει κακό;
Το «παίρνω και μετά παρατάω» φανερώνει πόσο λίγο σκεφτήκαμε πριν πάρουμε μια ζωή στα χέρια μας. Είδαμε αυτό που θα μας πρόσφερε και αφήσαμε για αργότερα όσα θα χρειαζόταν από εμάς.
Για μένα, η φιλοζωία κρίνεται ακριβώς σε αυτό το αργότερα. Όταν πρέπει να σηκωθείς για τη βόλτα ενώ είσαι κουρασμένος. Όταν χρειάζεται να οργανώσεις τις διακοπές σου λαμβάνοντας υπόψη και το τετράποδο πλασματάκι που σε βλέπει στα μάτια και είσαι όλος του ο κόσμος. Όταν ο κτηνίατρος σου εξηγεί ότι θα χρειαστεί θεραπεία, άρα χρήματα. Όταν ο σκύλος γερνά και δεν μπορεί να ακολουθήσει τον ρυθμό σου, όταν η γάτα χρειάζεται περισσότερη φροντίδα από εκείνη που συνήθισες να της δίνεις.
Εκεί η αγάπη αποκτά περιεχόμενο. Στην υπομονή, στη συνέπεια, στην προσπάθεια να καταλάβεις τι χρειάζεται ένα πλάσμα που εξαρτάται 100% από εσένα.
Και θεωρώ απολύτως θεμιτό να πει κάποιος «δεν μπορώ να αναλάβω ζώο». Θα ήθελα να το λέγαμε συχνότερα, πριν από μια αγορά ή μια υιοθεσία. Είναι μια έντιμη απόφαση, όταν γνωρίζεις ότι δεν έχεις χρόνο, οικονομική δυνατότητα ή διάθεση για μια δέσμευση πολλών ετών. Ένα παιδί μπορεί να ζητά επίμονα κουτάβι. Την ευθύνη, όμως, θα την έχουν οι ενήλικες, ακόμη κι όταν το παιδί χάσει το ενδιαφέρον του.
Βέβαια, η ζωή μπορεί να δυσκολέψει πραγματικά. Άνθρωποι αρρωσταίνουν, χάνουν τη δουλειά ή το σπίτι τους. Δεν θα έβαζα στην ίδια θέση εκείνον που αναζητά με αγωνία βοήθεια για να κρατήσει το ζώο του και εκείνον που το εγκαταλείπει επειδή τον ξεβόλεψε. Μια κοινωνία που ενδιαφέρεται για τα ζώα οφείλει να στηρίζει και τους ανθρώπους που προσπαθούν να τα φροντίσουν μέσα σε δύσκολες συνθήκες.
Στην Ελλάδα, άλλωστε, το πρόβλημα έχει τέτοιο μέγεθος που δεν αντιμετωπίζεται μόνο με προσωπική καλή πρόθεση. Η οργάνωση Zero Stray Pawject αναφέρεται σε περίπου τρία εκατομμύρια αδέσποτα ζώα. Πρόκειται για εκτίμηση, όχι για ολοκληρωμένη κρατική απογραφή. Και αυτή η διαφορά πρέπει να λέγεται καθαρά, όσο κι αν ένας μεγάλος αριθμός διευκολύνει έναν εντυπωσιακό τίτλο.
Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν και το κενό της καταγραφής. Στο τέλος Αυγούστου 2025, το Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς περιλάμβανε 172.408 αδέσποτους σκύλους και 158.319 αδέσποτες γάτες στις εγγραφές των δήμων. Η αρμόδια Ειδική Γραμματεία επισήμαινε ότι η καταγραφή των γατών ήταν ιδιαίτερα ελλιπής, ενώ 14 δήμοι δεν είχαν καταχωρίσει κανένα αδέσποτο ζώο. Αυτές οι 330.727 εγγραφές, επομένως, δεν αποτελούν απογραφή του πραγματικού πληθυσμού.
Με προβληματίζει ότι ακόμη δεν έχουμε πλήρη εικόνα. Πώς θα οργανώσουμε τη φροντίδα τους, αν δεν γνωρίζουμε πόσα είναι και πού βρίσκονται; Πώς θα κρίνουμε αν μια πολιτική αποδίδει, αν δεν μπορούμε να παρακολουθήσουμε με συνέπεια την εξέλιξη του προβλήματος;
Η διεθνής σύγκριση είναι επίσης δυσάρεστη. Στη μελέτη State of Pet Homelessness Project, που δημοσιοποιήθηκε το 2024, το ποσοστό σκύλων και γατών χωρίς σπίτι στην Ελλάδα εκτιμήθηκε στο 69%. Η χώρα μας μοιραζόταν με την Ινδία το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των 20 χωρών της έρευνας, μετά την Ινδονησία. Αυτό αφορά ζώα στον δρόμο ή σε καταφύγια και δεν σημαίνει ότι είμαστε «δεύτεροι παγκοσμίως σε αριθμό αδέσποτων». Η έρευνα βασίστηκε σε στοιχεία της περιόδου 2022–2023, όχι σε σημερινή απογραφή.
Δεν χρειάζεται, πάντως, κάποια κατάταξη για να καταλάβουμε ότι έχουμε αποτύχει απέναντι σε πολλά από αυτά τα ζώα. Τα συναντάμε έξω από τα σπίτια μας. Κι έχουμε συνηθίσει τόσο την παρουσία τους, ώστε συχνά προσπερνάμε ακόμη και την ανάγκη τους.
Ευτυχώς, υπάρχουν άνθρωποι που σταματούν. Που βάζουν ένα τραυματισμένο ζώο στο αυτοκίνητό τους, πληρώνουν εξετάσεις, ψάχνουν φιλοξενία, σηκώνονται νωρίς για να ταΐσουν. Τους χρωστάμε περισσότερα από έναν έπαινο κάτω από μια ανάρτηση. Τους χρωστάμε την αρωγή μας και μια οργανωμένη δημόσια προσπάθεια που δεν θα περιμένει να καλύπτουν διαρκώς τα κενά με τα δικά τους χρήματα και την αντοχή τους.
Προσωπικά, θα ήθελα την Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων να τη συνοδεύουν λιγότερες αυτάρεσκες διαβεβαιώσεις και περισσότερες δεσμεύσεις που μπορούμε να ελέγξουμε: στειρώσεις, περίθαλψη, υπεύθυνες υιοθεσίες, έλεγχος των εγκαταλείψεων, αξιοπρεπή καταφύγια. Και στα σπίτια μας, περισσότερη σκέψη πριν ανοίξουμε την πόρτα σε ένα ζώο.
Η φιλοζωία μας χρειάζεται επίσης να χωρά πέρα από τον σκύλο και τη γάτα μας. Να μας απασχολεί πώς ζουν τα ζώα εκτροφής, πόσο καταπονούνται τα ζώα εργασίας, τι αφήνουμε από τον φυσικό χώρο στην άγρια ζωή. Η συμπάθειά μας για ορισμένα ζώα είναι μια αρχή, ας μην είναι όμως και το όριο του ενδιαφέροντός μας.
Σήμερα θα χαϊδέψουμε λίγο περισσότερο το ζώο μας. Θα του βγάλουμε ίσως μια φωτογραφία και θα γράψουμε πόσο το αγαπάμε. Μακάρι, όταν γεράσει και δυσκολευτεί να σηκωθεί, να καθίσουμε δίπλα του με την ίδια τρυφερότητα.
Με συγκινεί βαθιά η εικόνα των άστεγων ανθρώπων που έχουν δίπλα τους τη γάτα ή τον σκύλο τους. Έχω συναντήσει ανθρώπους στον δρόμο που μοιράζονταν με το ζώο τους το λίγο φαγητό που είχαν και μια κουβέρτα. Όταν τους μίλησα, μου είπαν κάτι που δεν ξεχνώ: «Πώς να το εγκαταλείψω;».
Το σκέφτομαι όταν ακούω πόσο εύκολα κάποιοι αποφασίζουν ότι το ζώο τους δεν χωρά πια στη ζωή τους. Οι άνθρωποι αυτοί δεν είχαν ούτε στέγη για τον εαυτό τους, κι όμως εξακολουθούσαν να νοιάζονται για εκείνο που τους συντρόφευε. Μέσα στη δική τους ανάγκη, προσπαθούσαν να το ταΐσουν, να το ζεστάνουν, να το κρατήσουν κοντά τους. Θα ήθελα να είχαν κι αυτοί ένα ασφαλές σπίτι, μαζί με το ζώο τους. Και θα ήθελα όσοι έχουμε αυτή την ασφάλεια να σκεφτούμε λίγο περισσότερο εκείνο το «Πώς να το εγκαταλείψω;».
Αυτό σκέφτομαι κάθε φορά που ακούω κάποιον να λέει «είμαι φιλόζωος». Ελπίζω να εννοεί ότι θα μείνει.
