Τρίτο μνημόνιο, capital controls, αυξήσεις φόρων, λάθος επιλογές στο ασφαλιστικό είναι μόνο μερικά από τα όσα σημάδεψαν την περίοδο ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ .
Δεν έχουν περάσει παρά μόνο έντεκα χρόνια από το καλοκαίρι του 2015 και η οικονομική μνήμη της χώρας εξακολουθεί να επιστρέφει σε εκείνες τις εβδομάδες που άλλαξαν την πορεία της Ελλάδας, φτωχοποίησαν επιπλέον την κοινωνία και στέρησαν τα όνειρα, τις ελπίδες της νέας γενιάς καταστρέφοντας το παρόν των μεγαλύτερων.
Η κυβέρνηση που εξελέγη με κεντρικό σύνθημα την κατάργηση των μνημονίων υπέγραψε τελικά το τρίτο και βαρύτερο πρόγραμμα προσαρμογής. Το δημοψήφισμα του «Όχι» κατέληξε σε συμφωνία με ακόμη αυστηρότερους όρους και η καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών άλλαξε μέσα σε λίγους μήνες.
Η αλήθεια με στοιχεία
Πρώτο έγκλημα, που κανείς δεν μπορούσε έως τότε να πιστέψει, σε μια σύγχρονη δυτική οικονομία, που συμβάδιζε με τα προβλήματα χρέους στην Ευρώπη, ήταν η επιβολή των capital controls.
Στα τέλη Ιουνίου του 2015 οι τράπεζες έκλεισαν και περίπου δέκα εκατομμύρια πολίτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με περιορισμούς στις αναλήψεις και τις συναλλαγές. Επιχειρήσεις δυσκολεύονταν να πληρώσουν προμηθευτές του εξωτερικού, εισαγωγές καθυστερούσαν και η αγορά λειτουργούσε με πρωτόγνωρους περιορισμούς, συνταξιούχοι και μισθωτοί εξευτελίζονταν στις ουρές για 60 ευρώ.
Δεύτερο έγκλημα ήταν οι αυξήσεις του ΦΠΑ. Η εστίαση, οι μεταφορές, σειρά προϊόντων καθημερινής κατανάλωσης και υπηρεσιών μεταφέρθηκαν σε υψηλότερους συντελεστές. Το κόστος πέρασε στην κατανάλωση και επηρέασε εκατομμύρια νοικοκυριά, ενώ ιδιαίτερη πίεση δέχθηκαν χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις που έπρεπε να απορροφήσουν μέρος των αυξήσεων. Η εστίαση κατέρρευσε.
Τρίτη αλλαγή ήταν η κατάργηση των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ στα περισσότερα νησιά του Αιγαίου. Οι τοπικές κοινωνίες, οι επιχειρήσεις του τουρισμού και οι μόνιμοι κάτοικοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με υψηλότερο φορολογικό κόστος σε περιοχές όπου το μεταφορικό κόστος ήταν ήδη αυξημένο.
Τέταρτο μαύρο κεφάλαιο αποτέλεσε το ασφαλιστικό. Περίπου 2,6 εκατομμύρια συνταξιούχοι είδαν αυξήσεις στις εισφορές υγείας, αλλαγές στις πρόωρες συνταξιοδοτήσεις και σταδιακή κατάργηση του ΕΚΑΣ. Παράλληλα, «πάγωσαν» οι κατώτατες συντάξεις και αυξήθηκαν τα όρια ηλικίας σε πολλές κατηγορίες ασφαλισμένων. Οι αλλαγές αυτές επηρέασαν και εκατομμύρια εργαζομένους που σχεδίαζαν την έξοδό τους στη σύνταξη.
Έχασαν περί το 20% του εισοδήματος σε κάποιες περιπτώσεις.
Πέμπτη οδυνηρή επιβολή ήταν η αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης των επιχειρήσεων. Ο συντελεστής φορολογίας αυξήθηκε, ενώ η προκαταβολή φόρου οδηγήθηκε σταδιακά στο 100%. Περισσότερες από 700.000 επιχειρήσεις και ελεύθεροι επαγγελματίες βρέθηκαν μπροστά σε μεγαλύτερες φορολογικές υποχρεώσεις σε μια περίοδο περιορισμένης ρευστότητας. Μέτρα ανήκουστα έως τότε. Να προκαταβάλεις έναν φόρο που δεν τον είχες παράγει στο 100%;
Έκτο σημείο ήταν οι αλλαγές στη φορολογία των αγροτών. Περίπου 550.000 παραγωγοί είδαν αυξημένους φορολογικούς συντελεστές, μεγαλύτερη προκαταβολή φόρου και σταδιακή κατάργηση φορολογικών προνομίων που ίσχυαν μέχρι τότε. Για έναν πρωτογενή τομέα που ήδη αντιμετώπιζε αυξημένο κόστος παραγωγής, οι επιβαρύνσεις αυτές αποτέλεσαν σημαντική μεταβολή.
Ξεχασμένες υποσχέσεις
Έβδομη επιλογή ήταν η διατήρηση του ΕΝΦΙΑ. Όλοι θυμόμαστε τον Αλέξη Τσίπρα που έλεγε για έναν άδικο νόμο που καταργείται. Παρά τις προεκλογικές δεσμεύσεις για κατάργησή του, ο φόρος παρέμεινε, με στόχο ετήσια έσοδα 2,65 δισ. ευρώ. Περίπου έξι εκατομμύρια ιδιοκτήτες ακινήτων συνέχισαν να καταβάλλουν έναν φόρο που είχε αποτελέσει βασικό σημείο πολιτικής αντιπαράθεσης τα προηγούμενα χρόνια.
Όγδοο μαύρο αποτύπωμα ήταν η αχρείαστη ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών. Μετά την κρίση του 2015, οι ελληνικές τράπεζες χρειάστηκαν νέα κεφαλαιακή ενίσχυση. Η αξία των παλαιών συμμετοχών μειώθηκε σημαντικά, ενώ η οικονομία συνέχισε να αντιμετωπίζει περιορισμένη πιστωτική επέκταση για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ένατο έγκλημα της οικονομικής πολιτικής Τσίπρα ήταν η συνολική απώλεια εμπιστοσύνης στην οικονομία εκείνης της περιόδου. Οι επενδύσεις «πάγωσαν», η αβεβαιότητα κορυφώθηκε και η χώρα βρέθηκε να ξεκινά ουσιαστικά από την αρχή μια προσπάθεια αποκατάστασης της αξιοπιστίας της απέναντι στις αγορές και στους επενδυτές. Η συζήτηση για το οικονομικό κόστος του πρώτου εξαμήνου του 2015 συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με διαφορετικές εκτιμήσεις ως προς το συνολικό μέγεθός του, όμως ελάχιστοι αμφισβητούν ότι εκείνη η περίοδος αποτέλεσε σημείο καμπής για την ελληνική οικονομία.
Δέκατο και μεγαλύτερο έγκλημα οικονομικής φύσεως ήταν η ίδια η υπογραφή του τρίτου μνημονίου. Μια συμφωνία αχρείαστη, που έφερε νέο δανεισμό και ένα εκτεταμένο πακέτο προαπαιτούμενων. Η ίδια η κυβέρνηση που είχε εκλεγεί με σημαία την κατάργηση της λιτότητας και των μνημονίων τελικά βρέθηκε να εφαρμόζει μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής που επηρέασαν σχεδόν κάθε φορολογούμενο και κάθε επιχείρηση της χώρας.
Πεισματάρικα γεγονότα
Η ιστορία δεν αλλάζει επειδή αλλάζει ο πολιτικός Τσίπρας με νέα πρόσωπα από τις πιο κρίσιμες στιγμές της μεταπολιτευτικής οικονομικής ιστορίας. Οι επιλογές του εκείνης της περιόδου εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης, όμως τα γεγονότα είναι καταγεγραμμένα: το τρίτο μνημόνιο, τα capital controls, οι αυξήσεις φόρων, οι αλλαγές στο ασφαλιστικό και η πολυετής προσπάθεια αποκατάστασης της εμπιστοσύνης στην ελληνική οικονομία άφησαν αποτύπωμα που έγινε αισθητό σε εκατομμύρια πολίτες και επιχειρήσεις. Σε καμία περίπτωση δεν ξεπλύθηκαν με την «Ιθάκη» του.
