Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα και ο έκτος Ελληνοαμερικανικός Στρατηγικός Διάλογος αποτυπώνουν μια ευρύτερη μετατόπιση στις σχέσεις των δύο χωρών.
Η Ελλάδα αποκτά αυξημένη σημασία για τον αμερικανικό σχεδιασμό, καθώς συνδυάζει στρατιωτικές υποδομές, πρόσβαση στην Ανατολική Μεσόγειο και ενεργειακές διασυνδέσεις με τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε ενώ οι ΗΠΑ ζητούν από την Ευρώπη μεγαλύτερη αμυντική και οικονομική συμβολή στη συμμαχία. Το ζητούμενο, ωστόσο, είναι κατά πόσον αυτή η στρατηγική χρησιμότητα θα μεταφραστεί σε διαρκή πολιτικά και οικονομικά οφέλη.
Πολιτική αναγνώριση με συγκεκριμένες προϋποθέσεις
Η αμερικανική πλευρά αντιμετωπίζει την Ελλάδα ως αξιόπιστο σύμμαχο του ΝΑΤΟ, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον απαιτεί μεγαλύτερη συνεισφορά των Ευρωπαίων στην κοινή άμυνα. Η αναγνώριση αυτή προσφέρει στην Αθήνα πρόσθετη διπλωματική πρόσβαση, χωρίς να καταργεί τις αποκλίσεις συμφερόντων μεταξύ των δύο πλευρών. Απαιτεί επίσης προσεκτική ισορροπία ανάμεσα στις αμερικανικές προτεραιότητες και στις δεσμεύσεις της χώρας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η υποστήριξη του Ρούμπιο στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, μαζί με τη δέσμευσή του για διπλωματική συμβολή στην υπέρβαση των εμποδίων, έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν συνοδεύτηκε, όμως, από εγγύηση υλοποίησης του έργου. Οι ΗΠΑ διατηρούν ισχυρά συμφέροντα και στην Τουρκία, επομένως η Αθήνα καλείται να αξιοποιήσει τη συνεργασία χωρίς να θεωρεί δεδομένη την αμερικανική παρέμβαση σε κάθε περιφερειακή διαφορά.
Άμυνα και περιφερειακή ασφάλεια
Οι ανακοινωθείσες διακρατικές πωλήσεις αμερικανικού στρατιωτικού υλικού ύψους 4 δισ. δολαρίων αποτελούν το πιο απτό αποτέλεσμα στον αμυντικό τομέα. Αφορούν, μεταξύ άλλων, εξοπλισμούς για τα F-16 και τα F-35, ενώ προβλέπεται συνεργασία με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα και παραχώρηση τεθωρακισμένων Stryker. Πρόκειται για αγορές και όχι για ισόποση αμερικανική οικονομική βοήθεια.
Η αναβάθμιση των στρατιωτικών δυνατοτήτων συνδέεται με τον αυξανόμενο ρόλο της Ελλάδας στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Η Σούδα, η Αλεξανδρούπολη και η ελληνική συμβολή στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας αυξάνουν την επιχειρησιακή σημασία της χώρας. Παράλληλα, δημιουργούνται υποχρεώσεις, οικονομικό κόστος και ανάγκη ουσιαστικής συμμετοχής της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας. Χωρίς μεταφορά τεχνογνωσίας και παραγωγικό έργο στην Ελλάδα, σημαντικό τμήμα της οικονομικής απόδοσης των εξοπλισμών θα παραμείνει στο εξωτερικό.
Ενέργεια και επενδύσεις: Η επόμενη δοκιμασία
Στο οικονομικό πεδίο, ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου αναδεικνύεται σε βασικό στοιχείο της συνεργασίας. Η διοχέτευση αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη μπορεί να ενισχύσει τον διαμετακομιστικό ρόλο της Ελλάδας. Παράλληλα, η συνεργασία στην έρευνα υδρογονανθράκων, στην κυβερνοασφάλεια και στις προηγμένες τεχνολογίες διευρύνει την οικονομική ατζέντα.
Στις συνομιλίες εντάχθηκαν επίσης η προστασία κρίσιμων υποδομών και η τεχνολογική ασφάλεια, τομείς που επηρεάζουν πλέον άμεσα τη διεθνή οικονομική ανταγωνιστικότητα. Οι προοπτικές, πάντως, δεν ταυτίζονται με εξασφαλισμένες επενδύσεις ή χαμηλότερες ενεργειακές τιμές. Η εμπορική βιωσιμότητα των υποδομών, η προσέλκυση κεφαλαίων και η συμμετοχή ελληνικών επιχειρήσεων θα καθορίσουν το τελικό αποτύπωμα.
Η ουσιαστική πρόκληση μετά την επίσκεψη Ρούμπιο είναι η μετατροπή της γεωπολιτικής αναβάθμισης σε μετρήσιμα αποτελέσματα. Η στενότερη συνεργασία παρέχει δυνατότητες, αλλά η αξία τους θα κριθεί από την εφαρμογή των συμφωνιών, την παραγωγική αξιοποίησή τους και τη διατήρηση της ελληνικής διπλωματικής αυτονομίας.
