Ενόσω ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή συνεχίζει να προκαλεί κραδασμούς στις αγορές ενέργειας, με τον ΟΠΕΚ να καταγράφει μεγάλη πτώση της παραγωγής πετρελαίου, ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, συναντήθηκε χθες στην Αθήνα τον ομόλογό του της Σαουδικής Αραβίας, Πρίγκιπα Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν Αλ Σαούντ.
«Θα έχω την τιμή να υποδεχθώ τον υπουργό Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας. Αυτό έρχεται μετά την επίσκεψη που πραγματοποιήσαμε με τον Πρωθυπουργό στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) και μετά την επίσκεψη του ηγέτη του Κατάρ στην Αθήνα. Η Ελλάδα δεν είναι μόνο η πύλη του αραβικού κόσμου και ειδικά των χωρών του Κόλπου προς την Ευρώπη και τον κόσμο, αλλά κυρίως ο πιο αξιόπιστος σύμμαχος στην ευρύτερη περιοχή», υπογράμμισε ο κ. Γεραπετρίτης νωρίτερα μιλώντας σε συνέδριο για την ενεργειακή μετάβαση.
Μετά την επίθεση ΗΠΑ - Ισραήλ εναντίον του Ιράν, το Στενό του Ορμούζ, μια κομβική θαλάσσια αρτηρία μέσω της οποίας διέρχεται περίπου το 1/5 των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου καθώς και υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), παραμένει κλειστό για οκτώ εβδομάδες. Οι συνέπειες καταγράφτηκαν και στην προχθεσινή ανακοίνωση του ΟΠΕΚ.
Ειδικότερα, τα κράτη – μέλη του καταγράφουν σημαντική πτώση της παραγωγής πετρελαίου που ξεπερνά το 30% από την έναρξη της σύγκρουσης στα τέλη Φεβρουαρίου. Η παραγωγή του ΟΠΕΚ μειώθηκε κατά 1,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Απρίλιο, ύστερα από ακόμη μεγαλύτερη πτώση ύψους 7,9 εκατ. βαρελιών ημερησίως τον Μάρτιο. Οι απώλειες συνολικά των χωρών του πετρελαϊκού καρτέλ υπολογίζονται πλέον σε περισσότερα από 9,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Η Σαουδική Αραβία, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο και de facto ηγέτιδα του ΟΠΕΚ και τα ΗΑΕ -ο τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας του καρτέλ- ανακατεύθυναν μέρος της παραγωγής τους προς λιμάνια που παρακάμπτουν το Ορμούζ. Αντίστοιχα, χώρες εκτός ΟΠΕΚ όπως οι ΗΠΑ, αύξησαν σημαντικά τις εξαγωγές τους αντιδρώντας στην αναταραχή της αγοράς ενέργειας.
Ενώ, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ) επισήμανε του ότι λόγω του αποκλεισμού του Ορμούζ, τα παγκόσμια αποθέματα ορυκτών καυσίμων μειώνονται με πρωτοφανείς ρυθμούς, προβλέποντας «νέα περίοδο έντονης μεταβλητότητας στις τιμές ενόψει της κορύφωσης της θερινής ζήτησης».
Πέραν του προφανούς, ο ΟΠΕΚ καλείται να διαχειριστεί την αποχώρηση των ΗΑΕ από το καρτέλ. Τυπικώς, η αποχώρηση σχετίζεται στη διαφωνία με το Ριάντ· τα Εμιράτα επιθυμούν γρήγορη αύξηση παραγωγής πετρελαίου για άμεσο κέρδος, ενώ το Βασίλειο επιδιώκει να διαχειρίζεται την παγκόσμια προσφορά ώστε να στηρίζει τις τιμές μακροπρόθεσμα.
Πίσω από την τεχνική διαφορά υπάρχει ένα βαθύτερο ρήγμα μεταξύ των δύο ομοεθνών και ομόδοξων χωρών, γεγονός που δεν αφήνει αδιάφορη την Αθήνα που διατηρεί στρατηγικές σχέσεις και με τις δύο. Η Ελλάδα προστάτεψε τις δύο χώρες του Κόλπου από ιρανικές επιθέσεις: με την πυροβολαρχία του αντιαεροπορικού συστήματος μεγάλου βεληνεκούς τύπου Patriot που βρίσκεται στην Σαουδική Αραβία από το 2021 και προσφέροντας πυρομαχικά (πυραύλους κλπ) στα Εμιράτα, με τα οποία έχει υπογράψει συμφωνία που περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής από το 2020.
Αποκλίσεις
Καίτοι στρατηγικοί εταίροι και σύμμαχοι των ΗΠΑ, οι δύο χώρες έχουν διαφορετικούς προσανατολισμούς ασφαλείας. Η Σαουδική Αραβία έχει αμυντικό σύμφωνο (με ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής) με το πυρηνικό Πακιστάν, επιχειρώντας μάλιστα να εντάξουν και την Τουρκία σε αυτό· τα Εμιράτα έχουν στρατηγική σχέση με την πυρηνική Ινδία, αντίπαλον δέος του Πακιστάν.
Το 2020 οι Εμιρατινοί έσπασαν την αραβική θέση περί αναγνώρισης του Ισραήλ μετά την ίδρυση ενός παλαιστινιακού κράτους, υπογράφοντας τις Συμφωνίες του Αβράαμ το 2020. Στον αντίποδα, η όποια κινητικότητα υπήρχε στις σχέσεις Ισραήλ – Σαουδικής Αραβίας πάγωσε μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 της Χαμάς.
Ακόμα, Ριάντ και Άμπου Ντάμπι υποστηρίζουν αντίπαλες πλευρές στον εμφύλιο του Σουδάν. Το Βασίλειο, που υποστηρίζει τον κυβερνητικό σουδανικό στρατό λαμβάνοντας ταυτόχρονα έναν πιο εξισορροπητικό ρόλο, πίεσε τις ΗΠΑ να επιβάλουν κυρώσεις στα ΗΑΕ για τη στήριξη της παραστρατιωτικής οργάνωσης RSF. Αν η RSF επικρατήσει στον εμφύλιο, τα Εμιράτα θα αποκτήσουν σύμμαχο στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας· ακριβώς απέναντι από τη Σαουδική Αραβία.
Επιπλέον, στηρίζουν διαφορετικά στρατόπεδα στον εμφύλιο της Υεμένης. Το Βασίλειο υποστηρίζει την διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της χώρας, ενώ οι Εμιρατινοί τις αποσχιστικές ομάδες του νότου. Πριν ξεσπάσει ο πόλεμος στο Ιράν, το Ριάντ επιτέθηκε κατά των αποσχιστών στην Υεμένη, αναγκάζοντας τους Εμιρατινούς να αποσύρουν τις δυνάμεις τους. Το ίδιο ισχύει και για το κέρας της Αφρικής: Το Ριάντ υποστηρίζει τη Σομαλία και οι Εμιρατινοί την Σομαλιλάνδη, αν και δεν την έχουν αναγνωρίσει ακόμα όπως το Ισραήλ.
Σημειώνεται ότι Ριάντ και Άμπου Ντάμπι είχαν στενή συνεργασία μετά την Αραβική Άνοιξη, καθώς αμφότερα ανησυχούσαν για την άνοδο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και των ανταρτών Χούθι. Συνεργάστηκαν επίσης στον αποκλεισμό του Κατάρ.
«Οι Εμιρατινοί θεωρούσαν πάντα τους Σαουδάραβες ως έναν επιθετικό γείτονα που θέλει να τους καταστήσει υποτελείς», δήλωσε στο «Middle East Eye» ο Πάτρικ Θέρος, Αμερικανός πρέσβης ε.τ. ελληνικής καταγωγής που υπηρέτησε στον Κόλπο. Διπλωμάτες, επιχειρηματίες και αναλυτές που μίλησαν στο ίδιο μέσο εκτίμησαν ότι η ρήξη μεταξύ των δύο θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το μέλλον της Μέσης Ανατολής.
