«Οι Πανελλαδικές είναι μέρος της πορείας ενός ανθρώπου», λέει ο Νίκος Παπαϊωάννου και συμβουλεύει τους γονείς να είναι υποστηρικτικοί χωρίς να προσθέτουν πίεση στα παιδιά.
Ο υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Νίκος Παπαϊωάννου, έχει σπουδάσει κτηνιατρική στο ΑΠΘ, στο οποίο έγινε και πρύτανης, ενώ έχει υπάρξει και γενικός γραμματέας Ανώτατης Εκπαίδευσης. Συνεπώς γνωρίζει τον χώρο της Παιδείας όσο λίγοι.
Συζητά για τις φοιτητικές εκλογές, τη βία στα πανεπιστήμια, ενώ αναλύει και την πρωτοβουλία της κυβέρνησης Μητσοτάκη για αδειοδότηση μη κρατικών ιδρυμάτων. Εξηγεί ότι αυτά δεν θα οδηγήσουν σε «πανεπιστήμια δύο ταχυτήτων», αλλά σε «διεύρυνση και αναβάθμιση του συνολικού οικοσυστήματος Ανώτατης Εκπαίδευσης».
Τέλος, υπογραμμίζει ότι το σύστημα των Πανελλαδικών εξετάσεων είναι αδιάβλητο αλλά όχι και στατικό, τονίζει ότι είναι μέρος της πορείας ενός ανθρώπου και ότι ευκαιρίες υπάρχουν και μετά από τις Πανελλαδικές και συμβουλεύει τους γονείς να είναι υποστηρικτικοί χωρίς να προσθέτουν πίεση στα παιδιά.
Οι φετινές φοιτητικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν σε κλίμα έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης. Πώς αξιολογεί το υπουργείο τη συμμετοχή των φοιτητών και ποιο μήνυμα θεωρείτε ότι έστειλαν οι κάλπες;
Οι φοιτητικές εκλογές απέδειξαν και φέτος ότι η νέα γενιά δεν αδιαφορεί για το δημόσιο πανεπιστήμιο ούτε για το μέλλον της χώρας. Αντιθέτως, παρά το κλίμα έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης, χιλιάδες φοιτητές συμμετείχαν ενεργά, επιλέγοντας να εκφραστούν δημοκρατικά και να στείλουν το δικό τους μήνυμα για το πανεπιστήμιο που θέλουν. Για εμάς στο υπουργείο Παιδείας, κάθε συμμετοχή αποτελεί μια θετική εξέλιξη, γιατί ενισχύει τη δημοκρατική λειτουργία της ακαδημαϊκής κοινότητας.
Ως άνθρωπος που έζησα το πανεπιστήμιο από πολλές θέσεις, από τις πρώτες ακαδημαϊκές βαθμίδες μέχρι πρύτανης του ΑΠΘ, γνωρίζω πολύ καλά ότι η συντριπτική πλειονότητα των φοιτητών ζητεί σταθερότητα, ασφάλεια, ποιότητα σπουδών και περισσότερες ευκαιρίες. Οι νέοι άνθρωποι θέλουν πανεπιστήμια ανοιχτά, σύγχρονα και εξωστρεφή, με ισχυρά πτυχία, διεθνείς συνεργασίες και πραγματική σύνδεση με την αγορά εργασίας. Δεν θέλουν ιδρύματα εγκλωβισμένα σε λογικές έντασης, βίας και κομματικής τοξικότητας. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας έχει αποδείξει ότι έτσι αντιμετωπίζει την Ανώτατη Εκπαίδευση.
Τα τελευταία περιστατικά βίας και έντασης σε πανεπιστημιακούς χώρους έχουν προκαλέσει ανησυχία. Ποια επιπλέον μέτρα εξετάζει η κυβέρνηση για την ασφάλεια στα ΑΕΙ χωρίς να διαταραχθεί η ακαδημαϊκή ελευθερία;
Η ασφάλεια στα πανεπιστήμια δεν είναι ζήτημα καταστολής. Είναι προϋπόθεση ακαδημαϊκής ελευθερίας. Δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικά ελεύθερη διακίνηση ιδεών όταν φοιτητές, καθηγητές και εργαζόμενοι αισθάνονται φόβο ή όταν μειοψηφίες επιχειρούν να επιβάλουν τη βία και την ανομία μέσα στους χώρους των ΑΕΙ με ρόπαλα και κουκούλες. Η κυβέρνηση έχει ξεκαθαρίσει ότι το δημόσιο πανεπιστήμιο δεν μπορεί να λειτουργεί με δύο μέτρα και δύο σταθμά σε σχέση με την υπόλοιπη κοινωνία. Κανένας φοιτητής δεν πρέπει να φοβάται να πάει στο πανεπιστήμιό του.
Γνωρίζω καλά τι σημαίνει φοιτητική αγωνία, ακαδημαϊκή διοίκηση και ανάγκη μεταρρύθμισης. Η κυβέρνηση το καλοκαίρι προχώρησε στη θέσπιση ενός επικαιροποιημένου πλαισίου παρεμβάσεων που συνδυάζει πρόληψη, λογοδοσία και θεσμική θωράκιση των ιδρυμάτων.
Τώρα πρέπει να περάσουμε στη φάση της εφαρμογής, γι’ αυτό και επιταχύνουμε την υλοποίηση σύγχρονων, λειτουργικών και εφαρμόσιμων μέτρων ασφαλείας, μεταξύ αυτών η ψηφιακή κάρτα εισόδου και τα τουρνικέ στις εισόδους των κεντρικών πανεπιστημίων, με σεβασμό στο αυτοδιοίκητο, την ακαδημαϊκή ελευθερία και τα προσωπικά δεδομένα. Με χρονοδιαγράμματα, πόρους, ευθύνη των ιδρυμάτων και μετρήσιμα αποτελέσματα. Το δημόσιο πανεπιστήμιο δεν προστατεύεται μόνο με δηλώσεις. Προστατεύεται με κανόνες, τεχνολογία, παρουσία και λογοδοσία.
Η μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία και η συντριπτική πλειονότητα των φοιτητών ζητούν το αυτονόητο: να μπορούν να σπουδάζουν σε ένα ασφαλές και λειτουργικό περιβάλλον. Και αυτό ακριβώς είναι το χρέος μας απέναντι στη νέα γενιά.
Η ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Πότε εκτιμάτε ότι θα δούμε τα πρώτα αποτελέσματα στην πράξη και πώς θα διασφαλιστεί η ποιότητα σπουδών;
Η εγκατάσταση και λειτουργία των ΝΠΠΕ δεν είναι μια αποσπασματική αλλαγή, αλλά μια στρατηγική μεταρρύθμιση που εντάσσεται στον συνολικό εκσυγχρονισμό της Ανώτατης Εκπαίδευσης στη χώρα. Τα πρώτα αποτελέσματα θα αρχίσουν να φαίνονται σταδιακά από τα επόμενα ακαδημαϊκά έτη, μετά την έναρξη λειτουργίας των πρώτων αδειοδοτημένων ιδρυμάτων και προγραμμάτων σπουδών.
Κεντρικός άξονας της μεταρρύθμισης είναι η ποιότητα. Η διαδικασία της αδειοδότησης και της εγκατάστασης των ΝΠΠΕ δεν αποτελεί μια διαδικασία χαλάρωσης των προτύπων, αλλά ακριβώς το αντίθετο: ένα πλαίσιο αυστηρής πιστοποίησης, το οποίο διασφαλίζει ότι κάθε πρόγραμμα σπουδών, κάθε ίδρυμα και κάθε τίτλος σπουδών ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένες ακαδημαϊκές προδιαγραφές.
Ο ρόλος της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης είναι καθοριστικός, καθώς αξιολογεί και πιστοποιεί τα προγράμματα με βάση πολύ αυστηρά πρότυπα, ενώ υπάρχει συνεχής επαναξιολόγηση και έλεγχος. Παράλληλα, έχουν τεθεί αυστηρές προϋποθέσεις σε επίπεδο υποδομών, διδακτικού προσωπικού και ερευνητικής δραστηριότητας.
Στόχος μας δεν είναι απλώς η διεύρυνση των επιλογών για τους φοιτητές, αλλά η ενίσχυση του συνολικού οικοσυστήματος Ανώτατης Εκπαίδευσης στη χώρα, με περισσότερη ποιότητα, διεθνή ανταγωνιστικότητα και πραγματικές ευκαιρίες για τους νέους.
Μέρος της πανεπιστημιακής κοινότητας εκφράζει φόβους ότι τα μη κρατικά ΑΕΙ θα δημιουργήσουν «πανεπιστήμια δύο ταχυτήτων». Πώς απαντάτε σε αυτή την κριτική;
Ο συγκεκριμένος προβληματισμός έχει ακουστεί αρκετά, αλλά δεν ανταποκρίνεται στον τρόπο με τον οποίο έχει σχεδιαστεί και θα λειτουργήσει το νέο πλαίσιο. Αντί για «πανεπιστήμια δύο ταχυτήτων», αυτό που διαμορφώνεται είναι ένα ενιαίο σύστημα Ανώτατης Εκπαίδευσης με κοινές και αυστηρές προδιαγραφές ποιότητας για όλους τους παρόχους, κρατικούς και μη κρατικούς.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι δεν υπάρχει καμία υποχώρηση στα ακαδημαϊκά κριτήρια. Όλα τα προγράμματα σπουδών θα περνούν από πιστοποίηση, θα αξιολογούνται με βάση τα ίδια ευρωπαϊκά πρότυπα και θα υπόκεινται σε συνεχή έλεγχο ποιότητας. Αυτό σημαίνει ότι η αξία ενός τίτλου σπουδών δεν θα εξαρτάται από το καθεστώς του ιδρύματος, αλλά από τη συμμόρφωσή του με αντικειμενικά και διαφανή ακαδημαϊκά κριτήρια.
Παράλληλα, η διεύρυνση των επιλογών ενισχύει τον υγιή ανταγωνισμό, κάτι που διεθνώς έχει αποδειχθεί ότι λειτουργεί υπέρ των φοιτητών: ανεβάζει το επίπεδο σπουδών, βελτιώνει τις υπηρεσίες και ενισχύει την εξωστρέφεια των ιδρυμάτων.
Το δημόσιο πανεπιστήμιο παραμένει στον πυρήνα της πολιτικής μας προτεραιότητας και ενισχύεται με πρόσθετους πόρους, μεταρρυθμίσεις και υποδομές. Επομένως, δεν μιλάμε για υποκατάσταση, αλλά για διεύρυνση και αναβάθμιση του συνολικού οικοσυστήματος Ανώτατης Εκπαίδευσης, με κοινό στόχο την ποιότητα, την αξιοπιστία και τις περισσότερες ευκαιρίες για τους νέους.
Εν όψει των Πανελλαδικών, ποιο είναι το βασικό μήνυμα που θέλετε να στείλετε στους μαθητές και στις οικογένειές τους;
Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις είναι μια σημαντική στιγμή στη διαδρομή των μαθητών, όχι όμως ο μοναδικός καθοριστικός παράγοντας για το μέλλον τους. Το βασικό μήνυμα προς τους υποψηφίους και τις οικογένειές τους είναι ψυχραιμία, εμπιστοσύνη στην προσπάθεια και αποφυγή της υπερβολικής πίεσης.
Η επιτυχία δεν κρίνεται στις τελευταίες ημέρες, αλλά χτίζεται καθημερινά μέσα από τη συνέπεια, τη σωστή προετοιμασία και τη σταθερότητα στον ρυθμό μελέτης. Εξίσου σημαντική είναι η ισορροπία. Επαρκής ξεκούραση, καθαρό μυαλό και ψυχική ηρεμία είναι κρίσιμοι παράγοντες για την απόδοση των μαθητών.
Σε αυτό το πλαίσιο, το υπουργείο στηρίζει τους μαθητές με ενημέρωση, καθοδήγηση και ενισχυμένες δομές υποστήριξης στα σχολεία, ενώ παράλληλα ενθαρρύνει τους γονείς να λειτουργούν ως σταθερό στήριγμα, χωρίς πρόσθετη πίεση και άγχος.
Το πιο σημαντικό μήνυμα είναι ότι κάθε μαθητής έχει ήδη διανύσει μια μεγάλη διαδρομή και αξίζει αναγνώριση για την προσπάθειά του. Οι εξετάσεις αποτελούν έναν σταθμό και όχι το τέλος της πορείας. Η επόμενη μέρα προσφέρει πολλαπλές ευκαιρίες, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα.
Με ψυχραιμία, πίστη στις δυνατότητες και σωστή διαχείριση του χρόνου, οι μαθητές μπορούν να δώσουν τον καλύτερό τους εαυτό. Καλή επιτυχία σε όλους.
Υπάρχει σχεδιασμός για ουσιαστικές αλλαγές στο σύστημα των Πανελλαδικών τα επόμενα χρόνια ή θεωρείτε ότι το σημερινό μοντέλο παραμένει αξιόπιστο;
Η Ελλάδα χρειάζεται ένα λύκειο που καλλιεργεί δεξιότητες και όχι μόνο εξεταστική αποστήθιση. Το σύστημα των Πανελλαδικών Εξετάσεων αποτελεί έναν θεσμό που έχει αποδείξει διαχρονικά την αξιοπιστία, τη διαφάνεια και την αντικειμενικότητά του ως μηχανισμός πρόσβασης στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Αυτό δεν σημαίνει πως αντιμετωπίζεται ως κάτι στατικό ή αμετάβλητο, αλλά πως οποιαδήποτε συζήτηση για αλλαγές πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή, θεσμική σοβαρότητα και ευρεία συναίνεση.
Ταυτόχρονα, έχει ήδη ανοίξει ένας οργανωμένος και θεσμικός εθνικός διάλογος για το μέλλον του λυκείου και την καθιέρωση του Εθνικού Απολυτηρίου. Στόχος είναι η διαμόρφωση ενός πιο ολοκληρωμένου πλαισίου αξιολόγησης, όπου το λύκειο θα αποκτήσει ισχυρότερο παιδαγωγικό ρόλο και η τελική αποτύπωση των γνώσεων δεν θα εξαντλείται αποκλειστικά σε μία εξεταστική διαδικασία. Ο διάλογος αυτός είναι ανοιχτός, θεσμικός και χωρίς αιφνιδιασμούς, με ορίζοντα εφαρμογής μετά το 2027.
Το μήνυμα, λοιπόν, είναι σαφές. Δεν υπάρχει αμφισβήτηση της αξιοπιστίας των Πανελλαδικών, αλλά μια σοβαρή προσπάθεια εξέλιξης του συνολικού συστήματος, ώστε να γίνει πιο παιδαγωγικό, πιο ισορροπημένο και πιο κοντά στις ανάγκες των μαθητών του σήμερα και του αύριο.
Ποια είναι η στρατηγική του υπουργείου ώστε τα ελληνικά πανεπιστήμια να συνδεθούν πιο αποτελεσματικά με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και να περιοριστεί το brain drain;
Η σύνδεση των πανεπιστημίων με την αγορά εργασίας και η αναχαίτιση του brain drain αποτελούν δύο όψεις του ίδιου στρατηγικού στόχου: να μπορούν οι νέοι να σπουδάζουν στην Ελλάδα και να βρίσκουν εδώ προοπτική, εξέλιξη και αξιοπρεπή επαγγελματική αποκατάσταση.
Σε αυτήν την κατεύθυνση, το υπουργείο προχωρά σε μια σειρά διαρθρωτικών παρεμβάσεων. Πρώτον, ενισχύεται η πρακτική διάσταση των σπουδών μέσα από ανανεωμένα προγράμματα σπουδών, περισσότερες δυνατότητες πρακτικής άσκησης και ουσιαστική συνεργασία των ΑΕΙ με επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και φορείς καινοτομίας. Στόχος δεν είναι η εργαλειοποίηση της γνώσης, αλλά η καλύτερη μετάφρασή της σε δεξιότητες που έχουν πραγματική ζήτηση.
Ακόμη, επενδύουμε στην ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας μέσα στα ίδια τα πανεπιστήμια, όπως με την είσοδο της ΑΙ στα πανεπιστήμια και τα startup incubators, ώστε να δημιουργούνται περισσότερες ευκαιρίες για μεταφορά τεχνογνωσίας, νεοφυείς επιχειρήσεις και ερευνητικά έργα που μένουν στη χώρα και δεν χάνονται στο εξωτερικό.
Θα μου επιτρέψετε να αναφερθώ στο παράδειγμα της Θεσσαλονίκης. Η Θεσσαλονίκη τα τελευταία χρόνια έχει μετατραπεί σε κόμβο γνώσης, έρευνας και καινοτομίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Με τα τρία μεγάλα πανεπιστήμια της πόλης, το ΑΠΘ, το ΠΑΜΑΚ και το ΔΙΠΑΕ, που προωθούν την καινοτομία, την οικονομία και την εφαρμοσμένη γνώση, με την προσέλκυση τεχνοβλαστών και logistics, η πόλη έχει γίνει ένα εξαιρετικό παράδειγμα μετουσίωσης της γνώσης σε περιφερειακή ανάπτυξη και θέσεις εργασίας.
Το brain drain, λοιπόν, δεν αντιμετωπίζεται με αποσπασματικά μέτρα, αλλά με ένα συνολικό οικοσύστημα ευκαιριών. Η Ελλάδα του 2030 χρειάζεται πανεπιστήμια που παράγουν γνώση, καινοτομία και ευκαιρίες ώστε οι νέοι να επιλέγουν να μείνουν και να δημιουργήσουν εδώ.
