Παύλος Πολάκης και Ζωή Κωνσταντοπούλου έχουν αποδειχτεί οι καλύτεροι μαθητές του Αλέξη Τσίπρα, που πρώτος δίδαξε την εχθροπάθεια ως πολιτική στάση.
Πολλοί πολιτικοί αναλυτές στην Ελλάδα συμφωνούν ότι την εσωτερική πολιτική σκηνή την χαρακτηρίζουν η υψηλή ένταση, συνθήματα που απευθύνονται στο θυμικό και η διάθεση για διαρκείς αντιπαραθέσεις.
Στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης τοποθετείται συχνά ο Αλέξης Τσίπρας, ο οποίος επένδυσε συστηματικά στον λαϊκισμό και στην καλλιέργεια ενός σκληρού διχαστικού λόγου. Ταυτόχρονα, η ρήση όμοιος ομοίω αεί πελάζει φαίνεται να αποτυπώνει εύστοχα την πολιτική δυναμική που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια στην Αριστερά, καθώς πρόσωπα με κοινό ύφος, λεξιλόγιο και επικοινωνιακές στρατηγικές, αντιλαμβάνονται την πολιτική αντιπαράθεση ως πεδίο διαρκούς σύγκρουσης.
Απελπισμένος
Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι στη σημερινή παρουσίαση του βιβλίου του στη Λάρισα, ο Αλέξης Τσίπρας αναμένεται να ανεβάσει αισθητά τους τόνους. Το αφήγημα που προετοιμάζεται, λένε οι ίδιοι αναλυτές, θα βασιστεί σε έντονες λαϊκίστικες εκφράσεις, αιχμηρές αναφορές προς πολιτικούς αντιπάλους, με τελικό στόχο να συσπειρώσει γύρω του ένα ακροατήριο που εξακολουθεί να ψάχνει έξοδο από τα αδιέξοδα της Αριστεράς.
Η ανάγκη για συσπείρωση δεν είναι τυχαία. Τα δημοσκοπικά δεδομένα καταγράφουν εικόνα που κάθε άλλο παρά ικανοποιητική μπορεί να χαρακτηριστεί για το πολιτικό αποτύπωμα του πρώην πρωθυπουργού στη σημερινή εποχή. Η απόσταση ανάμεσα στο παρόν και στην περίοδο της διακυβέρνησής του παραμένει μεγάλη.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή της έντασης και της σκληρής ρητορικής μοιάζει να αποτελεί συνειδητή στρατηγική, αφού είναι γνωστό ότι όταν το πολιτικό ακροατήριο συρρικνώνεται, η επίκληση στο συναίσθημα αλλά και η πόλωση λειτουργούν ως εργαλεία επανασύνδεσης με τον πυρήνα των υποστηρικτών.
Η πολιτική διαδρομή του Αλέξη Τσίπρα, από τη ριζοσπαστική αντιπολίτευση μέχρι την εξουσία, σφραγίστηκε από έναν λόγο που επένδυσε στην ηθική ανωτερότητα της «λαϊκής πλευράς» απέναντι σε ένα ασαφώς ορισμένο αλλά πάντοτε υπαρκτό «σύστημα». Ο διαχωρισμός σε «εμείς» και «αυτοί» αποτέλεσε βασικό μοτίβο.
Σαν δύο σταγόνες
Στον δρόμο που χάραξε, εκτιμάται ότι βαδίζουν πιστά δύο πρόσωπα που έχουν καταφέρει να κυριαρχήσουν στον δημόσιο διάλογο κυρίως μέσα από την ένταση και όχι από τη θεσμική επιχειρηματολογία: Ο Παύλος Πολάκης και η Ζωή Κωνσταντοπούλου.
Και οι δύο, με διαφοροποιήσεις στο πολιτικό τους υπόβαθρο και στις διαδρομές τους, συγκλίνουν σε ένα κοινό επικοινωνιακό μοντέλο. Ο δημόσιος λόγος τους χαρακτηρίζεται από ευθείες επιθέσεις, από έντονα φορτισμένες εκφράσεις και από μια συστηματική προσπάθεια απαξίωσης πολιτικών αντιπάλων. Σπάνια επιλέγουν τον δρόμο της ψύχραιμης ανάλυσης ή της θεσμικής αντιπαράθεσης. Αντιθέτως, προτιμούν τη δημόσια σύγκρουση σε υψηλούς τόνους, με στόχο τη μέγιστη δυνατή προβολή.
Ο Παύλος Πολάκης έχει αναδειχθεί σε έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς εκφραστές ενός πολιτικού λόγου που κινείται στα όρια της προσωπικής επίθεσης. Οι δημόσιες παρεμβάσεις του συχνά δεν περιορίζονται στην κριτική πολιτικών επιλογών, αλλά επεκτείνονται στην αμφισβήτηση προσώπων και προθέσεων. Για τους υποστηρικτές του, πρόκειται για μια αυθεντική και «αφοπλιστικά ειλικρινή» φωνή. Για τους επικριτές του, αποτελεί παράδειγμα πολιτικού ύφους που υπονομεύει την ποιότητα της δημόσιας συζήτησης.
Από την πλευρά της, η Ζωή Κωνσταντοπούλου έχει οικοδομήσει την πολιτική της παρουσία γύρω από έναν έντονα καταγγελτικό λόγο. Επενδύει σταθερά στη ρητορική της σύγκρουσης με το «πολιτικό κατεστημένο», παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως τη μοναδική αυθεντική εκπρόσωπο της κοινωνικής δικαιοσύνης και της δημοκρατικής ευαισθησίας. Η επιλογή αυτή της εξασφαλίζει διαρκή προβολή, αλλά ταυτόχρονα περιορίζει τις δυνατότητες ουσιαστικών πολιτικών συνθέσεων.
Οι ίδιοι πολιτικοί παρατηρητές εκτιμούν ότι τα δύο αυτά πρόσωπα θα πολώσουν στο έπακρο κάθε πολιτική συζήτηση στην οποία θα συμμετέχουν το επόμενο διάστημα. Η τακτική τους δεν αφήνει πολλά περιθώρια για μετριοπαθείς παρεμβάσεις. Αντιθέτως, ενισχύει ένα κλίμα διαρκούς αντιπαλότητας, όπου η ένταση θεωρείται προϋπόθεση πολιτικής παρουσίας.
Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι, παρά τις χαοτικές διαφορές τους, Τσίπρας, Πολάκης και Κωνσταντοπούλου μοιράζονται έναν κοινό κώδικα επικοινωνίας που μετατρέπει την πολιτική αντιπαράθεση σε ηθικό δίλημμα και τους αντιπάλους σε φορείς ενός αδιαφοροποίητου «κακού». Η πολυπλοκότητα των προβλημάτων απλουστεύεται και οι ευθύνες προσωποποιούνται.
Ρητορική έντασης
Γι’ αυτό τα όσα θα πει ο πρώην πρωθυπουργός σήμερα στη Λάρισα αναμένεται να αποτελέσει ένα ακόμη δείγμα αυτής της λογικής. Η ρητορική έντασης εκτιμάται ότι θα επιχειρήσει να αναζωπυρώσει συναισθήματα του παρελθόντος, επαναφέροντας στο προσκήνιο διχαστικά αφηγήματα που είχαν καθορίσει μια ολόκληρη πολιτική περίοδο.
Άλλωστε είναι ευρύτερα γνωστό ότι στον χώρο της πολιτικής όσοι επενδύουν στην ένταση, τη σύγκρουση και την απλουστευτική ερμηνεία της πραγματικότητας τείνουν να συναντιούνται έμμεσα και να συγκροτούν ένα αναγνωρίσιμο πολιτικό ρεύμα, κάνοντας πράξη το «όμοιος ομοίω αεί πελάζει».
Κάπως έτσι, ο Σωκράτης Φάμελλος αναφέρθηκε ξανά «στην κοινή βούληση διατύπωσης μιας απόφασης για ισχυρό προοδευτικό πόλο πριν από τις επόμενες βουλευτικές εκλογές». «Είμαστε έτοιμοι γι’ αυτή την επιλογή και ζητάμε να πάρουν όλοι καθαρά θέση για την αναγκαιότητα συνεργασίας», πρόσθεσε ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ και απ’ ό,τι φαίνεται και αυτή τη φορά η πρότασή του θα πέσει στο κενό.
