Η υπόθεση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, από την οποία ο Λευκός Οίκος ζήτησε να παραιτηθεί από τη θέση της πρέσβεως των Ηνωμένων Πολιτειών στην Αθήνα, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα σπάνιο περιστατικό στην ιστορία των ελληνοαμερικανικών σχέσεων. Η τελευταία τεκμηριωμένη αντίστοιχη παραίτηση εν ενεργεία Αμερικανού πρέσβη στην Ελλάδα σημειώθηκε πριν από 52 χρόνια, το καλοκαίρι του 1974, εν μέσω της κυπριακής τραγωδίας και της κατάρρευσης της δικτατορίας.
Πρωταγωνιστής εκείνης της περιόδου ήταν ο Χένρι Τάσκα, ο οποίος είχε αναλάβει επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματικής αποστολής τον Ιανουάριο του 1970, επί προεδρίας Ρίτσαρντ Νίξον.
Ο Χένρι Τάσκα και η κρίση του 1974
Η θητεία του Τάσκα συνέπεσε με μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για τις σχέσεις Αθήνας και Ουάσιγκτον. Η Ελλάδα βρισκόταν υπό στρατιωτική δικτατορία, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδίωκαν να διατηρήσουν τη στρατηγική συνεργασία με την Αθήνα στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, παρά τις διεθνείς αντιδράσεις για το καθεστώς των συνταγματαρχών.
Οι ισορροπίες ανατράπηκαν δραματικά τον Ιούλιο του 1974. Το πραξικόπημα εναντίον του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στην Κύπρο, η τουρκική εισβολή και η επακόλουθη κατάρρευση της χούντας διαμόρφωσαν ένα εκρηκτικό διπλωματικό περιβάλλον.
Η στάση της αμερικανικής κυβέρνησης απέναντι στις εξελίξεις στην Κύπρο προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στην ελληνική κοινή γνώμη, ενώ η κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Κωνσταντίνου Καραμανλή επιχείρησε να επαναπροσδιορίσει τις σχέσεις της Ελλάδας με την Ουάσιγκτον.
Στο επίκεντρο των επικρίσεων βρισκόταν και η πολιτική του τότε υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χένρι Κίσινγκερ, ιδιαίτερα ως προς τον χειρισμό της κυπριακής κρίσης.
Η παραίτηση και το διπλωματικό παρασκήνιο
Στις 13 Αυγούστου 1974, ο νέος Αμερικανός πρόεδρος, Τζέραλντ Φορντ, επέλεξε τον Τζακ Κούμπις ως διάδοχο του Τάσκα. Δύο ημέρες αργότερα, η γαλλική εφημερίδα Le Monde μετέδωσε ότι ο Αμερικανός πρέσβης είχε παραιτηθεί.
Σύμφωνα με τα επίσημα ιστορικά αρχεία του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών, η αποστολή του Τάσκα ολοκληρώθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 1974.
Η αποχώρησή του συνδέθηκε με τις σοβαρές διαφωνίες που είχαν ανακύψει στο εσωτερικό της αμερικανικής διπλωματίας σχετικά με την ανατροπή του Μακαρίου και τις εξελίξεις στην Ελλάδα. Μεταγενέστερο δημοσίευμα της Washington Post συνέδεσε την αιφνίδια αποχώρησή του και την παραίτησή του από τη διπλωματική υπηρεσία με αυτές τις διαφωνίες.
Το περιστατικό αντανακλούσε το βάθος της κρίσης στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα προχωρούσε στη δημοκρατική μετάβαση και επανεξέταζε τη θέση της στη δυτική συμμαχία.
Το επεισόδιο του 1977 με τον Γουίλιαμ Σόφελε
Μια ακόμη σημαντική διπλωματική αντιπαράθεση σημειώθηκε το 1977, όταν η κυβέρνηση Καραμανλή αντέδρασε στον διορισμό του Γουίλιαμ Σόφελε ως νέου Αμερικανού πρέσβη στην Αθήνα.
Αφορμή αποτέλεσαν δηλώσεις του για το Αιγαίο και τις ελληνοτουρκικές διαφορές κατά τη διαδικασία εξέτασης της υποψηφιότητάς του από τη Γερουσία των ΗΠΑ.
Η Αθήνα θεώρησε ότι οι τοποθετήσεις του δημιουργούσαν σοβαρό πρόβλημα για την άσκηση των διπλωματικών καθηκόντων του και ζήτησε την επανεξέταση της επιλογής.
Τελικά, στις 7 Δεκεμβρίου 1977, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών απέσυρε την υποψηφιότητα. Ο Σόφελε δεν ανέλαβε ποτέ καθήκοντα στην Ελλάδα, γεγονός που διαφοροποιεί την περίπτωσή του από την παραίτηση Τάσκα.
Οι διαφορές με τη σημερινή υπόθεση Γκίλφοϊλ
Η σημερινή υπόθεση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ παρουσιάζει μια ιστορική ομοιότητα με την αποχώρηση Τάσκα, αλλά εκτυλίσσεται σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες.
Σύμφωνα με όσα δημοσιοποιήθηκαν στις 13 Οκτωβρίου, ο Λευκός Οίκος ζήτησε την παραίτηση της Αμερικανίδας πρέσβεως, ενώ αμερικανικά μέσα ανέφεραν ότι η ίδια την υπέβαλε, στον απόηχο καταγγελιών για τη συμπεριφορά της, τις οποίες αρνείται.
Σε αντίθεση με το 1974, όταν η αποχώρηση του Τάσκα συνδέθηκε με την κυπριακή κρίση, την πτώση της δικτατορίας και τις σοβαρές εντάσεις μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών, η σημερινή εξέλιξη αφορά καταγγελίες σε βάρος της διπλωματικής εκπροσώπου και τον χειρισμό τους από την αμερικανική κυβέρνηση.
Στο διάστημα που μεσολάβησε, οι Αμερικανοί πρέσβεις στην Αθήνα αποχωρούσαν κατά κανόνα με την ολοκλήρωση της θητείας τους ή στο πλαίσιο αλλαγών στην πολιτική ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Με βάση τα διαθέσιμα ιστορικά στοιχεία, η παραίτηση του Χένρι Τάσκα παραμένει το τελευταίο τεκμηριωμένο αντίστοιχο προηγούμενο. Πενήντα δύο χρόνια αργότερα, η υπόθεση Γκίλφοϊλ επαναφέρει στο προσκήνιο τη σπάνια αποχώρηση εν ενεργεία Αμερικανού πρέσβη από την Αθήνα, αυτή τη φορά χωρίς το γεωπολιτικό υπόβαθρο που χαρακτήρισε τις δραματικές εξελίξεις του 1974.
