Ακούγεται όλο και συχνότερα πως υπάρχει υπερεκπροσώπηση συγκεκριμένων ομάδων μεταναστών στις φυλακές των χωρών της Ευρώπης.
Οι αριθμοί της υπερεκπροσώπησης
Αυτό δεν είναι απλή θεωρία. Αποτελεί σταθερό εύρημα των επίσημων στατιστικών του Συμβουλίου της Ευρώπης (SPACE I 2025). Σε ολόκληρη την ήπειρο το 17% των κρατουμένων είναι αλλοδαποί, όμως στη Δυτική Ευρώπη το ποσοστό είναι πολύ υψηλότερο. Στην Ελβετία φτάνει το 72% έναντι 27% του γενικού πληθυσμού, στην Αυστρία το 53% έναντι 20% και στη Γερμανία το 47% έναντι 15%.
Η Ελλάδα έχει ξεχωριστή θέση στη λίστα αυτή. Μόλις το 7% των κατοίκων είναι αλλοδαποί πολίτες, ωστόσο το 52% των κρατουμένων δεν έχουν ελληνική ιθαγένεια. Μεγάλο μέρος προέρχεται από Αλβανία, Πακιστάν, Αίγυπτο, Σουδάν και Αφγανιστάν. Κυρίαρχα αδικήματα είναι η διακίνηση μεταναστών, τα ναρκωτικά, οι κλοπές και οι ληστείες. Η γεωγραφική θέση ως πύλη εισόδου στην ΕΕ ενισχύει τις ροές αυτές.
Η διαφορετική εικόνα της Ιρλανδίας
Η Ιρλανδία παρουσιάζει διαφορετική εικόνα: το 17% των κρατουμένων είναι αλλοδαποί, σχεδόν ίδιο με το μερίδιό τους στον πληθυσμό. Η διαφορά δεν εξηγείται μόνο με βάση κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Η Ιρλανδία προσέλκυσε κυρίως πολίτες της ΕΕ και Βρετανούς, με πολιτισμικό υπόβαθρο σχετικά κοντινό: κοινή ή συμβατή νομική παράδοση, κοσμικό κράτος δικαίου, αγγλική γλώσσα και εργασιακή ηθική συμβατή με τη δυτική αγορά. Αντίθετα, σημαντικές ομάδες στην Ελλάδα και την υπόλοιπη Δυτική Ευρώπη προέρχονται από κοινωνίες με διαφορετικές αντιλήψεις για την εξουσία, την οικογένεια, την τιμή, τη θέση της γυναίκας και την αποδοχή του κοσμικού νόμου. Η πολιτισμική απόσταση δυσχεραίνει την ένταξη, αυξάνει τις συγκρούσεις και διευκολύνει τη δημιουργία παράλληλων κοινωνιών.
Οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες
Οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες σίγουρα μετράνε: φτώχεια, έλλειψη εργασίας και περιορισμένα δίκτυα στήριξης αυξάνουν τον κίνδυνο. Δεν αρκούν, όμως, από μόνες τους. Νεαροί άνδρες χωρίς νόμιμο καθεστώς, χωρίς κοινές αξίες με την κοινωνία υποδοχής και χωρίς ισχυρό κίνητρο συμμόρφωσης εμφανίζουν υψηλότερη επαφή με το ποινικό σύστημα. Η υπερεκπροσώπηση δεν σημαίνει ότι «όλοι οι μετανάστες εγκληματούν». Δείχνει ότι το προφίλ των ροών, ποιοι έρχονται, από ποιες κοινωνίες και με ποιους κανόνες, έχει μετρήσιμες συνέπειες στην ασφάλεια των κοινωνιών της Δυτικής Ευρώπης. Πολίτες και πολιτικοί θα πρέπει να κατανοήσουν πως η πολιτική μετανάστευσης δεν είναι μόνο οικονομική επιλογή, αλλά και πολιτισμική.
