Η «οικονομική D-Day» κατά του Ιράν ξεκίνησε τελικά χωρίς την απόβαση που είχε προαναγγείλει ο Ντόναλντ Τραμπ .
Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν «πάτησε το κουμπί» μιας άμεσης, οριζόντιας και πρωτοφανούς επίθεσης εναντίον της Τεχεράνης και όλων όσοι εξακολουθούν να συναλλάσσονται μαζί της. Το έδειξε, το όπλισε επικοινωνιακά, αλλά διατήρησε την τελική ενεργοποίησή του για αργότερα.
Η ανακοίνωση Μπέσεντ
Παρά τις εντυπωσιακές διατυπώσεις περί «μεγαλύτερης χρηματοπιστωτικής επίθεσης στην Ιστορία» και «οικονομικής ασφυξίας» του ιρανικού καθεστώτος, ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δεν ανακοίνωσε άμεσες κυρώσεις εναντίον όλων των κρατών, που διατηρούν οικονομικές σχέσεις με το Ιράν. Δεν κατονόμασε τις χώρες που θα τιμωρηθούν, δεν έδωσε συγκεκριμένη προθεσμία συμμόρφωσης και κυρίως δεν ενεργοποίησε τις βαρύτερες δευτερογενείς κυρώσεις εναντίον μεγάλων ξένων τραπεζών.
Οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε περίπου 60 πρόσωπα, εταιρείες και πλοία, διευρύνοντας παράλληλα το πλαίσιο των πιθανών δευτερογενών κυρώσεων σε πέντε κρίσιμους τομείς: ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, χρυσό, τεχνολογία, αεροπορία και ναυτιλία. Πρόκειται για πεδία στα οποία το Ιράν έχει δημιουργήσει ένα πολύπλοκο σύστημα εταιρειών-βιτρίνες, παράλληλων πληρωμών, «σκιώδους» ναυτιλίας και διαμεσολαβητών σε τρίτες χώρες.
Χρόνος συμμόρφωσης
Ωστόσο, το ουσιαστικότερο στοιχείο των ανακοινώσεων ήταν η παραδοχή ότι θα δοθεί χρόνος συμμόρφωσης. Κυβερνήσεις, τράπεζες και επιχειρήσεις καλούνται να αποσυρθούν από τις συναλλαγές με την Τεχεράνη προτού η Ουάσιγκτον περάσει στις πραγματικά επώδυνες κυρώσεις.
Η πιο αποκαλυπτική φράση του Μπέσεντ ήταν το ερώτημα: «Γιατί να ανατινάξω το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα;». Με αυτόν τον τρόπο παραδέχθηκε ότι η άμεση αποκοπή μεγάλων τραπεζών από το δολάριο θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμιες αναταράξεις, οι οποίες δεν θα περιορίζονταν στο Ιράν.
Ο ρόλος της Κίνας και το Ορμούζ
Ομως ο βασικός λόγος της αμερικανικής αυτοσυγκράτησης είναι η Κίνα. Ο Τραμπ δεν θέλει, τουλάχιστον ακόμη, να μετατρέψει την οικονομική σύγκρουση με το Ιράν σε ολοκληρωτικό εμπορικό πόλεμο με το Πεκίνο. Εν όψει της συνάντησής του με τον Σι Τζινπίνγκ, στα τέλη Σεπτεμβρίου, αποφεύγει να τινάξει στον αέρα την εύθραυστη εμπορική εκεχειρία για τους δασμούς και τις σπάνιες γαίες.
Υπάρχει και ένας δεύτερος κίνδυνος: Τα Στενά του Ορμούζ. Η Τεχεράνη έχει απειλήσει ότι, εάν εφαρμοστεί πλήρης οικονομικός αποκλεισμός, δεν θα επιτρέψει να εξαχθεί «ούτε μία σταγόνα πετρελαίου» από τον Περσικό Κόλπο. Μια τέτοια εξέλιξη θα εκτόξευε τις τιμές της ενέργειας, επιβαρύνοντας την παγκόσμια οικονομία και την αμερικανική αγορά λίγους μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.
Η κλιμακωτή στρατηγική των ΗΠΑ
Η Ουάσιγκτον, επομένως, επέλεξε μια κλιμακωτή στρατηγική… Πρώτα χαρτογραφεί τα δίκτυα παράκαμψης, στη συνέχεια προειδοποιεί όσους συμμετέχουν σε αυτά, προσφέρει χρόνο αποχώρησης και διατηρεί ως έσχατο όπλο τον αποκλεισμό τους από το δολάριο και το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Επιδιώκει ουσιαστικά να προκαλέσει «αυτοκυρώσεις», δηλαδή να αναγκάσει τράπεζες και επιχειρήσεις να εγκαταλείψουν μόνες τους το Ιράν, χωρίς να επωμιστεί αμέσως το κόστος μιας μετωπικής σύγκρουσης με την Κίνα και άλλους εμπορικούς εταίρους της Τεχεράνης.
Η Τουρκία στο μικροσκόπιο
Σε αυτούς συγκαταλέγεται και η Τουρκία. Η Αγκυρα απέφυγε προς το παρόν το άμεσο χτύπημα. Δεν επιβλήθηκαν κυρώσεις στο τουρκικό κράτος, στην BOTAŞ (την τουρκική κρατική εταιρεία αγωγών και εμπορίας ενέργειας) ή σε μεγάλες τουρκικές τράπεζες εξαιτίας των ενεργειακών και εμπορικών τους σχέσεων με το Ιράν. Αυτή όμως δεν είναι απαλλαγή. Είναι η τελευταία προειδοποίηση.
Η Τουρκία βρίσκεται στο αμερικανικό μικροσκόπιο λόγω των εισαγωγών ιρανικού φυσικού αερίου, του προηγουμένου της Halkbank και της λειτουργίας τουρκικών εταιρειών, ανταλλακτηρίων και ψηφιακών συστημάτων πληρωμών ως κρίκων σε ιρανικά δίκτυα. Πρόσφατες αμερικανικές έρευνες έχουν καταγράψει μεταφορές μετρητών μέσω εμπορικών πτήσεων, εταιρείες-βιτρίνες, λογαριασμούς συνδεδεμένους με το επίλεκτο σώμα των Φρουρών της Επανάστασης, τη Δύναμη Κουντς, ψηφιακά πορτοφόλια και διασυνοριακές πληρωμές με τουρκική εμπλοκή.
Ο Ερντογάν θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει εξαιρέσεις για το φυσικό αέριο και το νόμιμο εμπόριο, παρουσιάζοντας παράλληλα τη συνεργασία των τουρκικών αρχών με το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ως απόδειξη συμμόρφωσης. Ομως, η νέα πολιτική της Ουάσιγκτον στοχεύει ακριβώς στη διάλυση αυτών των «γκρίζων ζωνών», μέσα στις οποίες η Τουρκία κινείται επί χρόνια.
