Η είδηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη επιδημία ιλαράς από το 2000 δεν είναι απλώς ένα στατιστικό στοιχείο.
Μια χώρα που είχε εξαλείψει την ιλαρά και διαθέτει εμβόλιο με 97% αποτελεσματικότητα βλέπει εκατοντάδες παιδιά να νοσούν, με μερικά να εμφανίζουν σοβαρές επιπλοκές, ακόμα και εγκεφαλικό οίδημα. Η ιλαρά δεν επέστρεψε γιατί ο ιός άλλαξε. Επέστρεψε γιατί άλλαξε η στάση απέναντι στην πρόληψη.
Τα εμβόλια είναι συχνά θύματα της ίδιας τους της επιτυχίας. Η γενιά που δεν είδε ποτέ παιδικά νοσοκομεία γεμάτα πνευμονίες ή εγκεφαλίτιδες τείνει να θεωρεί την ασθένεια θεωρητική. Όμως οι αριθμοί είναι σώματα, παιδιά, οικογένειες. Η υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα, μια σχεδόν πάντα θανατηφόρα επιπλοκή που εμφανίζεται χρόνια μετά τη λοίμωξη, είναι υπαρκτή και καταγράφηκε ξανά το 2025.
Η διστακτικότητα απέναντι στα εμβόλια δεν είναι άγνοια. Είναι κρίση εμπιστοσύνης. Το εύκολο αφήγημα λέει ότι «οι αντιεμβολιαστές είναι αμόρφωτοι». Είναι λάθος και βολικό.
Η πραγματικότητα είναι πιο άβολη: η διστακτικότητα απέναντι στα εμβόλια δεν πηγάζει πάντα από άρνηση της επιστήμης, αλλά από τη διάβρωση της εμπιστοσύνης.
- Εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς.
- Εμπιστοσύνης προς τα μέσα ενημέρωσης.
- Εμπιστοσύνης προς τις κυβερνήσεις που άλλοτε μιλούν για «δημόσιο καλό» και άλλοτε αποτυγχάνουν να το προστατεύσουν.
Η θεωρία παιγνίων που επικαλούνται οι ειδικοί το εξηγεί ψυχρά: όταν οι περισσότεροι εμβολιάζονται, κάποιοι επιλέγουν να «μην πάρουν ρίσκο», επωφελούμενοι από τη συλλογική ανοσία.
Όταν όμως αυτή η στάση γενικεύεται, το σύστημα καταρρέει και τότε, η ατομική «λογική επιλογή» γίνεται συλλογική καταστροφή. Και εδώ βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος και δεν είναι μόνο η επιστροφή της ιλαράς, αλλά και το άνοιγμα της πόρτας για την επιστροφή και άλλων ασθενειών που θεωρούσαμε λυμένες υποθέσεις.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η ιλαρά θα συνεχίσει να επιστρέφει. Είναι πόσο αποφασισμένοι είμαστε να αποδεχτούμε ότι η επιστήμη χωρίς εμπιστοσύνη δεν αρκεί.
Και αν μια κοινωνία που είχε εξαλείψει μια ασθένεια επιλέγει συνειδητά να τη φέρει πίσω, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο ιός.
