Με τον μηχανισμό του «δυναμικού ΦΠΑ» (IVA dinamica), που θέλει ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ να εφαρμοστεί και στην Ελλάδα, κερδίζει το κράτος, όχι οι πολίτες!
Η εφαρμογή του στην Ιταλία
Και ξαφνικά ο σοσιαλιστής Νίκος Ανδρουλάκης αποφάσισε να συμπορευτεί με τη δεξιά-ακροδεξιά κυβέρνηση της Ιταλίας που εν όψει των εκλογών του 2027 χρησιμοποιεί κάθε πελατειακό μέσο, την ώρα που η χώρα βρίσκεται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος. Το ζήτημα είναι πως ο μηχανισμός του «δυναμικού ΦΠΑ» (IVA dinamica) ούτε καινούργιος είναι ούτε εφαρμόζεται για πρώτη φορά τώρα, ενώ ουδέποτε έχει ευνοήσει τους καταναλωτές.
Ο συγκεκριμένος μηχανισμός υφίσταται στην Ιταλία από το 2007 και δημιουργήθηκε για να προφυλάσσονται τα ταμεία του κράτους. Κάθε φορά που εφαρμόστηκε, αποδείχθηκε δώρον άδωρον. Οχι μόνο επειδή έχει υπολογιστεί ότι χρειάζονται τουλάχιστον δύο μήνες για να υπολογιστεί το ποσό του υπερβάλλοντος ΦΠΑ, οπότε η όποια ανακούφιση έρχεται με μεγάλη καθυστέρηση σε σχέση με την κρίση, αλλά και επειδή στην πράξη, το ποσό που κάθε φορά έφθανε στις τσέπες των πολιτών ήταν πάντα πολύ χαμηλότερο από το ποσό οποιασδήποτε επιδότησης.
Σημειώστε ότι η απόδοση του υπερβάλλοντος ΦΠΑ δεν αφορά σε προηγούμενους μήνες αλλά στη συγκεκριμένη περίοδο της κρίσης. Κι αυτό, διότι όταν υπάρχουν αυξήσεις τιμών, το κράτος εισπράττει περισσότερα από την είσπραξη του ΦΠΑ. Αυτή είναι η φιλοσοφία του μηχανισμού και γι’ αυτό ο υπολογισμός του υπερβάλλοντος ΦΠΑ αρχίζει από τη στιγμή που ξεκινά η εφαρμογή του μηχανισμού.
Με λίγα λόγια, δεν παίρνεις έσοδα από υπερβάλλοντα ΦΠΑ της προηγούμενης περιόδου, καθώς έχουν προηγηθεί οι επιδοτήσεις που προήλθαν από τα ταμεία του κράτους.
Στην Ιταλία, λοιπόν, τίθεται σε εφαρμογή ο συγκεκριμένος μηχανισμός από τις 6 Οκτωβρίου. Αυτό σημαίνει ότι από τις 6 Οκτωβρίου και μετά ο υπερβάλλων ΦΠΑ θα μετακινείται προς ελάφρυνση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ). Το κράτος δηλαδή θα εισπράττει τον υπερβάλλοντα ΦΠΑ που θα πληρώνουν οι καταναλωτές και θα τον χρησιμοποιεί για να μειώνει την τιμή στην αντλία. Οι διαφωνούντες με το μέτρο υποστηρίζουν πως ο μηχανισμός αυτός δεν διασφαλίζει μόνιμη μείωση στον ΕΦΚ, αλλά το ύψος του θα εξαρτάται από την αύξηση της τιμής των καυσίμων.
Κίνδυνοι για τους καταναλωτές
Τους τελευταίους μήνες, η ιταλική κυβέρνηση επιδοτεί προκειμένου να μειώνονται οι τιμές των καυσίμων, κυρίως στο ντίζελ, ως προσωρινό πάντα μέτρο. Με την έναρξη της εφαρμογής του μηχανισμού, αυτό σταματά. Ο περίφημος μηχανισμός θα χρησιμοποιηθεί ώστε οι επιδοτήσεις να σταματήσουν προοδευτικά.
Ο μηχανισμός θα αποδίδει μόνο αν οι τιμές παραμείνουν τόσο υψηλές, ώστε να αποφέρουν υπερβάλλοντα ΦΠΑ. Θα αντικαταστήσει δηλαδή την επιδότηση και όλοι θα περιμένουν να μάθουν πόσος ήταν ο υπερβάλλων ΦΠΑ. Αλλά στο μεταξύ οι τιμές μπορεί να πέσουν, οπότε δεν θα υπάρχει υπερβάλλων ΦΠΑ. Αλλά και πάλι, οι τιμές θα είναι υψηλότερες από πριν, αλλά δεν θα υπάρχει πια το μέτρο της επιδότησης που θα λήξει στις 5 Οκτωβρίου.
Δηλαδή, μετά τις 5 Οκτωβρίου και μέχρι να βγει άκρη με τον ΦΠΑ, δεν θα υπάρχει καμιά ελάφρυνση. Γιατί σκοπός του μηχανισμού, που εφευρέθηκε το 2007, ήταν να μην επιβαρύνεται ο κρατικός προϋπολογισμός κάθε φορά που υπάρχει μια πληθωριστική κρίση, ώστε να μην επιβαρύνεται το δημόσιο έλλειμμα – και όχι να μην επιβαρύνονται οι πολίτες.
Στη σημερινή συγκυρία, σκοπός είναι μια αυτόματη μείωση που θα συνδέεται απευθείας με τις διεθνείς τιμές στην ενέργεια – αντικαθιστώντας όλες τις μειώσεις και επιδοτήσεις. Προηγουμένως, ο καταναλωτής επωφελείτο αμέσως, παράλληλα με την άνοδο των τιμών. Σημειώστε ότι οι επιδοτήσεις και στην Ιταλία αφορούσαν το ντίζελ και όχι τη βενζίνη.
Στην Ιταλία, από τις 18 ως τις 25 Σεπτεμβρίου η μείωση στο ντίζελ έπεσε στα 12,2 λεπτά το λίτρο (συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ) και μειώθηκε στα 6,1 λεπτά από τις 26 Σεπτεμβρίου ως τις 5 Οκτωβρίου.
Από τις 6 Οκτωβρίου σταματά και αυτή η επιδότηση και… ζήσε, μαύρε μου, να φας τριφύλλι. Διότι οι καταναλωτές θα πληρώνουν και Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης και 22% ΦΠΑ και θα περιμένουν!
Η εμπειρία του παρελθόντος και η πρόταση Ανδρουλάκη
Σύμφωνα με τον ιταλικό Τύπο, ουδείς θα είναι πλέον σε θέση να γνωρίζει με βεβαιότητα πόσα χρήματα θα επιστραφούν και πότε, καθώς το κράτος θα εισπράττει και τον ΕΦΚ και τον ΦΠΑ.
Θεωρητικά, ο μηχανισμός αναθεωρήθηκε ώστε ο υπερβάλλων ΦΠΑ να μεταφέρεται αυτόματα και να μειώνει τον ΕΦΚ.
Η ανησυχία, που βασίζεται στην εμπειρία από παλαιότερες εφαρμογές του μηχανισμού, είναι ότι τελικά ποτέ δεν ξέρεις τι πληρώνεις, ποια είναι η έκπτωση και κάθε πότε θα αλλάζει.
Υπολογίζεται ότι μετά τις 6 Οκτωβρίου, η μείωση θα κυμαίνεται μεταξύ των 2,5 και των 10 λεπτών το λίτρο – ή μπορεί και να μην υπάρχει καμιά έκπτωση.
Το πρόβλημα της Ιταλίας, λοιπόν, είναι να σταματήσει να επιβαρύνεται το κράτος. Γι’ αυτό και εγκαταλείφθηκε η ιδέα ενός μπόνους για τη βενζίνη της τάξης των 100 ευρώ και αποφασίστηκε να τεθεί σε εφαρμογή ο παλιός αμφιλεγόμενος μηχανισμός, που μας προτείνει τώρα ο Ανδρουλάκης.
Με λίγα λόγια, το colpo grosso έχει ως εξής: Αν το κράτος εισέπραττε 0,30 ευρώ το λίτρο από τον ΦΠΑ και τελικά, λόγω της αύξησης, εισέπραξε 0,35, αυτά τα 5 επιπλέον λεπτά μεταφέρονται στη μείωση του ΕΦΚ.
Αποτέλεσμα: Η τιμή θα πέσει κατά 5 λεπτά –πού τα 10, τα 15 ή τα 20 μαζί με την έκπτωση των διυλιστηρίων– και τα δημόσια έσοδα θα παραμείνουν ανέγγιχτα. Πρόκειται δηλαδή για ένα αυτοχρηματοδοτούμενο πλαφόν. Επιπλέον, ο μηχανισμός δεν ενεργοποιείται αυτόματα με κάθε αύξηση. Ενεργοποιείται μόνο όταν η μέση απόδοση του ΦΠΑ του προηγούμενου διμήνου ξεπερνά το όριο που έχει τεθεί από το Εγγραφο Οικονομίας και Χρηματοοικονομικών, το οποίο αποτελεί το βασικό εργαλείο οικονομικού και δημοσιονομικού προγραμματισμού της ιταλικής κυβέρνησης.
Και εδώ βρίσκεται το βασικό ελάττωμα του μηχανισμού: Η παρέμβαση έρχεται ως αντίδραση και όχι ως πρόληψη: Πρώτα πρέπει η άνοδος της τιμής να εδραιωθεί σε διάστημα δύο μηνών, μετά το κράτος πρέπει να βεβαιώσει ότι εισέπραξε υπερβάλλοντα ΦΠΑ και μετά να γίνει η μεταφορά στον ΕΦΚ. Δηλαδή η έκπτωση φθάνει με μεγάλη καθυστέρηση σε σχέση με την άνοδο των τιμών. Και στην πράξη ουδέποτε ανταποκρίνεται στην πραγματική αύξηση.
Και για να τελειώνουμε: Η Ιταλία μείωσε τον ΕΦΚ πρώτα με 20 λεπτά το λίτρο, μετά με 10 και τελικά με 5. Τα χρήματα αυτά επιβάρυναν τον προϋπολογισμό με πολλά δισεκατομμύρια.
Η επιστολή Μελόνι
Και επιτέλους, αν η Ιταλία έλυσε το πρόβλημα με τον μηχανισμό που θέλει να μας επιβάλει ο Ανδρουλάκης, τότε για ποιον λόγο η πρωθυπουργός Μελόνι έστειλε στις 30 Σεπτεμβρίου επιστολή στη Φον ντερ Λάιεν ζητώντας ευελιξία λόγω του υψηλού πληθωρισμού; Οπως ανέφερε, «πιστεύουμε ότι υπό το φως της πληθωριστικής πίεσης που οφείλεται στην αύξηση των τιμών στην ενέργεια σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι αναγκαίο να αναγνωρίσετε στα κράτη-μέλη το δικαίωμα μιας πρόσθετης ευελιξίας για να στηρίξουν οικογένειες και επιχειρήσεις». Και γιατί η Ιταλίδα πρωθυπουργός ευχαρίστησε δημόσια τις τρεις εταιρείες που έβαλαν πλαφόν στην τιμή της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης;
Αν ο Μητσοτάκης είχε απευθύνει δημόσιες ευχαριστίες στις εκπτώσεις που αποφάσισαν τα ελληνικά διυλιστήρια δεν θα του έλεγαν όλοι οι αντιπολιτευόμενοι ότι αντί να τους το επιβάλει αφέθηκε στη «μεγαλοψυχία» τους και τους ευχαρίστησε κι από πάνω; Σημειώστε, επίσης, ότι στις 16 Σεπτεμβρίου η ιταλική κυβέρνηση αποφάσισε την κατάργηση των ετήσιων τελών κυκλοφορίας για τα δίκυκλα και τα αυτοκίνητα μικρού και μεσαίου κυβισμού.
Ωστόσο, το μέτρο θεωρήθηκε προεκλογικό και πελατειακό και δέχθηκε τη σκληρή κριτική των περιφερειαρχών, καθώς τα χρήματα που καταβάλλουν οι πολίτες με τα τέλη κυκλοφορίας, χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση των ταμείων των 20 περιφερειών της χώρας. Το 45% των απωλειών θα καλυφθεί με απευθείας χρηματοδότηση από την κεντρική κυβέρνηση, ενώ το υπόλοιπο 55% θα αποτελέσει μια τεράστια τρύπα στα οικονομικά των περιφερειών. Οπως χαρακτηριστικά είπε ο πρόεδρος της Τοσκάνης, Εουτζένιο Τζάνι, «πρόκειται για πρωτοφανή προεκλογική δημαγωγία»! Σε όλα αυτά προσθέστε ότι στις 23 Σεπτεμβρίου η ιταλική Στατιστική Υπηρεσία (Istat) ανακοίνωσε ότι πέρσι το δημόσιο έλλειμμα της χώρας ανήλθε στο 3,1% του ΑΕΠ και επομένως δεν προβλέπεται έξοδός της από τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, που κινήθηκε πριν από δύο χρόνια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το γεγονός προκάλεσε αναστάτωση στο ιταλικό υπουργείο των Οικονομικών, που εκτιμούσε πως το έλλειμμα θα μπορούσε να περιοριστεί στο 2,9%.
Η παραμονή στη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος δεν επιτρέπει ελευθερία κινήσεων όσον αφορά σε μέτρα φορολογικών ελαφρύνσεων ή άλλων παροχών που θα μπορούσαν να περιληφθούν στον προϋπολογισμό του 2027, που είναι εκλογικό έτος.
Συμπέρασμα: Η Ιταλία έχει πολύ σοβαρό πρόβλημα και η εφαρμογή του μηχανισμού που διαφημίζει ο κ. Ανδρουλάκης σκοπό έχει να μειώσει τα βάρη που αναλαμβάνει το κράτος.
Με ένα colpo grosso σε βάρος των καταναλωτών, που στην Ελλάδα μεταφέρεται ως… μαγική λύση, μέσα σε ένα όργιο παραπληροφόρησης…
