Ο Αλέξης Τσίπρας με την επιστροφή του αναζητά νέα πολιτική ταυτότητα, αλλά κουβαλά το βάρος της προηγούμενης διακυβέρνησής του, επί ΣΥΡΙΖΑ.
Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα στο πολιτικό προσκήνιο, αυτή τη φορά μέσα από την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη και τις εκδηλώσεις «Τώρα Μιλάμε», επιχειρεί να παρουσιάσει μια εικόνα πολιτικής ανανέωσης, άμεσης επαφής με τους πολίτες και δημιουργίας μιας «νέας εποχής» για την αριστερά. Ωστόσο, πίσω από τις πλατείες, τις ανοιχτές συζητήσεις και τις αναφορές στη συμμετοχική δημοκρατία παραμένει ένα δύσκολο πολιτικό ερώτημα: μπορεί ένας πρώην πρωθυπουργός να εμφανίζεται ως φορέας μιας νέας αρχής χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστικός απολογισμός για την προηγούμενη πολιτική του διαδρομή; Η προσπάθεια επανεκκίνησης του Αλέξη Τσίπρα δεν κρίνεται μόνο από τις νέες λέξεις που χρησιμοποιεί, αλλά κυρίως από τις παλιές μνήμες που εξακολουθούν να συνοδεύουν το όνομά του.
Στην ομιλία του στο Περιστέρι, ο Αλέξης Τσίπρας επιχείρησε να παρουσιάσει την ΕΛΑΣ ως το νέο πολιτικό όχημα που θα φέρει «ελπίδα και προοπτική», μιλώντας για μια διαφορετική σχέση εξουσίας και πολιτών. Παράλληλα, επανέφερε τη γνωστή ρητορική περί «τοξικότητας», επιτέθηκε προσωπικά στον Άδωνι Γεωργιάδη και επιχείρησε να μετατρέψει την κριτική προς το πρόσωπό του σε πολιτικό πλεονέκτημα, υποστηρίζοντας ότι οι επιθέσεις εναντίον του λειτουργούν υπέρ της δημοσκοπικής του εικόνας.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το μεγάλο στοίχημα, αλλά και η μεγάλη αντίφαση της νέας προσπάθειας. Γιατί η πολιτική δεν ξεκινά από τις νέες ονομασίες, τα νέα ακρωνύμια και τις νέες σκηνικές παρουσίες. Ξεκινά από την αξιολόγηση της προηγούμενης διαδρομής. Και ο Αλέξης Τσίπρας καλείται να πείσει ότι δεν πρόκειται απλώς για μια αλλαγή πολιτικού περιτυλίγματος, αλλά για πραγματική αλλαγή αντίληψης.
Η «νέα αρχή» με υλικά από το παρελθόν
Ο πρώην πρωθυπουργός επέλεξε να παρουσιάσει τη νέα πολιτική του προσπάθεια ως κάτι διαφορετικό από τα συνηθισμένα. Μίλησε για διάλογο στις πλατείες, για άμεση επικοινωνία με τους πολίτες και για μια εξουσία που θα λειτουργεί διαφορετικά.
Το πρόβλημα όμως είναι ότι η πολιτική μνήμη δεν διαγράφεται με μια νέα πλατφόρμα και μια νέα ονομασία.
Ο Αλέξης Τσίπρας δεν είναι ένας νέος πολιτικός που εμφανίζεται για πρώτη φορά στο προσκήνιο. Είναι ένας πολιτικός που κυβέρνησε τη χώρα για περισσότερα από τέσσερα χρόνια και άφησε πίσω του ένα συγκεκριμένο πολιτικό αποτύπωμα.
Η νέα αφήγηση περί «διαφορετικής εξουσίας» προκαλεί εύλογα ερωτήματα: διαφορετική από ποια ακριβώς εξουσία; Από εκείνη που ο ίδιος άσκησε; Από τις επιλογές που έκανε όταν βρέθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου; Από τις συγκρούσεις, τις υποσχέσεις και τις πολιτικές δεσμεύσεις εκείνης της περιόδου;
Γιατί η αυτοκριτική δεν μπορεί να αντικαθίσταται από μια νέα πολιτική αφήγηση.
Από την «πρώτη φορά» στη «νέα εποχή»
Ο Αλέξης Τσίπρας επένδυσε πολιτικά στη φράση της ανανέωσης. Όμως η πολιτική του διαδρομή έχει ήδη καταγραφεί.
Η προηγούμενη προσπάθεια παρουσίασης ενός νέου πολιτικού μοντέλου είχε γίνει με το σύνθημα της «πρώτης φοράς». Τότε το αφήγημα ήταν η ρήξη με το παλιό πολιτικό σύστημα. Σήμερα το αφήγημα είναι η δημιουργία μιας νέας προοδευτικής δύναμης.
Το κοινό στοιχείο και στις δύο περιπτώσεις είναι η υπόσχεση μιας μεγάλης αλλαγής.
Η διαφορά είναι ότι πλέον ο Αλέξης Τσίπρας δεν αξιολογείται ως η ελπίδα μιας κοινωνίας που αναζητά διέξοδο. Αξιολογείται ως πρώην πρωθυπουργός με συγκεκριμένο κυβερνητικό παρελθόν.
Και αυτό είναι ένα βάρος που δεν αντιμετωπίζεται με πολιτικές εκδηλώσεις και επικοινωνιακές κινήσεις.
Η εύκολη σύγκρουση και η δύσκολη αυτοκριτική
Στην ομιλία του ο Αλέξης Τσίπρας επέλεξε να απαντήσει στις επιθέσεις που δέχεται με χιούμορ και πολιτική ειρωνεία. Η αναφορά του στον Άδωνι Γεωργιάδη και η φράση ότι θα του στείλει λουλούδια επειδή τον βοηθά δημοσκοπικά δείχνουν μια προσπάθεια να μετατρέψει την αντιπαράθεση σε επικοινωνιακό πλεονέκτημα.
Όμως υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στην πολιτική επικοινωνία και την πολιτική ουσία.
Οι προσωπικές αντιπαραθέσεις μπορεί να δημιουργούν στιγμές δημοσιότητας, αλλά δεν απαντούν στα βασικά ερωτήματα που συνοδεύουν κάθε πρώην πρωθυπουργό.
Ποιο είναι το πραγματικό νέο στοιχείο της πρότασης; Ποιες είναι οι διορθώσεις στα λάθη του παρελθόντος; Ποια είναι η διαφορετική πολιτική προσέγγιση που δεν εφαρμόστηκε όταν υπήρχε η κυβερνητική δυνατότητα;
Η δύσκολη επιστροφή ενός πρώην πρωθυπουργού
Η επιστροφή στην πολιτική δεν είναι απλή υπόθεση όταν κάποιος έχει ήδη κυβερνήσει.
Ένας νέος πολιτικός μπορεί να υπόσχεται. Ένας πρώην πρωθυπουργός πρέπει πρώτα να εξηγεί.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να χτίσει μια νέα πολιτική ταυτότητα, παρουσιάζοντας την ΕΛΑΣ ως ένα νέο κεφάλαιο για την Αριστερά. Όμως κάθε νέο κεφάλαιο γράφεται πάνω στα προηγούμενα.
Και το προηγούμενο κεφάλαιο της δικής του πολιτικής παρουσίας δεν μπορεί να κλείσει απλώς με μια νέα ονομασία, μια νέα σκηνή και ένα νέο αφήγημα.
Η «νέα εποχή» που υπόσχεται ο Αλέξης Τσίπρας θα κριθεί τελικά όχι από τις διακηρύξεις της, αλλά από το αν μπορεί να απαντήσει στο παλιό ερώτημα που συνοδεύει κάθε πολιτικό επιστρέφοντα: τι άλλαξε πραγματικά από τότε που είχε την ευθύνη της εξουσίας;
Γιατί στην πολιτική οι πολίτες μπορεί να ακούν νέες υποσχέσεις, αλλά θυμούνται πάντα τους παλιούς λογαριασμούς.
