Υπάρχει μια φράση που δεν αποτελεί απλώς ιστορική αναφορά, αλλά εγχειρίδιο γεωπολιτικής συμπεριφοράς.
Οι λεγόμενοι «τρεις κανόνες του Γκρομίκο», που εφαρμόζονταν από την πρώην σοβιετική σχολή διπλωματίας, έχουν ως εξής:
Πρώτον: Να απαιτείς τα πάντα στον μέγιστο δυνατό βαθμό και να μη δείχνεις καμία συστολή στις απαιτήσεις σου. Να απαιτείς ακόμη και όσα ποτέ δεν είχες δικαίωμα να διεκδικείς.
Δεύτερον: Να θέτεις τελεσίγραφα. Να απειλείς με πόλεμο, να μη φείδεσαι απειλών και να προσφέρεις τη διαπραγμάτευση ως διέξοδο από την κρίση. Θα υπάρχουν πάντα άνθρωποι στη Δύση που θα υποκύπτουν σε αυτό.
Τρίτον: Μόλις ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις, να μην υποχωρείς ούτε ένα βήμα. Θα σου προσφέρουν μέρος από όσα ζήτησες. Αλλά ούτε τότε να συμφωνείς. Να πιέζεις για περισσότερα. Και τελικά θα τα πάρεις.
Ανεξάρτητα από το αν ο Αντρέι Γκρομίκο είχε όντως διατυπώσει τη «μέθοδο» αυτή, αποδίδεται σε αυτόν, τον μακροβιότερο υπουργό Εξωτερικών της ΕΣΣΔ, γιατί αυτά τα τρία σημεία θεωρούνται η «πεμπτουσία» της σοβιετικής διπλωματικής τακτικής που εφάρμοσε ο Γκρομίκο κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και αποτελεί σήμερα την κωδικοποίηση της διαχρονικής στρατηγικής ισχύος μιας αναθεωρητικής χώρας.
Και αυτή η στρατηγική εφαρμόζεται σήμερα με εντυπωσιακή συνέπεια από την Τουρκία στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Πρώτος κανόνας: Απαίτησε τα πάντα, ακόμη και όσα δεν σου ανήκουν
Η Τουρκία δεν περιορίζεται σε διεκδικήσεις, που μπορούν να στηριχθούν σε κάποια ερμηνεία του διεθνούς δικαίου. Αμφισβητεί ευθέως την ελληνική κυριαρχία σε κατοικημένα νησιά. Απαιτεί αποστρατιωτικοποίηση εθνικού εδάφους. Προβάλλει τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας», η οποία επεκτείνει μονομερώς τις τουρκικές αξιώσεις μέχρι την καρδιά του Αιγαίου.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Αγνοεί πλήρως την ύπαρξη ελληνικών νησιών, επιχειρώντας να δημιουργήσει μια νέα «πραγματικότητα» μέσω μιας νομικά διάτρητης συμφωνίας. Ο στόχος δεν είναι η άμεση αποδοχή αυτών των θέσεων. Είναι η μετατροπή τους σε σημείο εκκίνησης της επόμενης διαπραγμάτευσης.
Δεύτερος κανόνας: Δημιούργησε κρίση και πρόσφερε τη διαπραγμάτευση ως διέξοδο
Η Τουρκία συνοδεύει τις διεκδικήσεις της με απειλή χρήσης βίας. Το casus belli για τα 12 ναυτικά μίλια παραμένει ενεργό από το 1995. Οι υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, οι παραβιάσεις και οι NAVTEX που επιχειρούν να επιβάλουν τουρκική παρουσία σε ελληνικές θαλάσσιες ζώνες δημιουργούν ένα περιβάλλον διαρκούς έντασης.
Στη συνέχεια, η Αγκυρα εμφανίζεται πρόθυμη για διάλογο. Οχι ως πράξη αποκλιμάκωσης, αλλά ως μέσο νομιμοποίησης της έντασης που η ίδια δημιούργησε. Ετσι, η κρίση μετατρέπεται σε διαπραγματευτικό κεφάλαιο.
Τρίτος κανόνας: Μην υποχωρείς, περίμενε τον αντίπαλο να κάνει την πρώτη παραχώρηση
Η τουρκική στρατηγική χαρακτηρίζεται από εντυπωσιακή συνέπεια. Καμία διεκδίκηση δεν αποσύρεται. Καμία θέση δεν εγκαταλείπεται. Αντιθέτως, κάθε νέα διαπραγμάτευση ξεκινά από το σημείο που ολοκληρώθηκε η προηγούμενη κρίση.
Οι γκρίζες ζώνες, που δεν υπήρχαν πριν το 1996, αποτελούν πλέον μέρος της τουρκικής ρητορικής. Το ίδιο ισχύει για την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε συγκεκριμένα νησιά.
Η Αγκυρα κατανοεί μια θεμελιώδη αρχή ισχύος: Οτι η επιμονή δημιουργεί νέα δεδομένα. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η άμεση επιβολή των τουρκικών θέσεων. Είναι η σταδιακή μετατόπιση του ορίου του «διαπραγματεύσιμου». Κάθε κρίση που δεν καταλήγει σε σαφή ακύρωση των τουρκικών αξιώσεων τις μετατρέπει σε μέρος της επόμενης συζήτησης.
Η λεγόμενη «μέθοδος Γκρομίκο» δεν αποτελεί ιστορικό απολίθωμα του Ψυχρού Πολέμου. Αποτελεί ενεργό εγχειρίδιο αναθεωρητικής στρατηγικής. Και στο Αιγαίο εφαρμόζεται, όχι ως θεωρία, αλλά ως καθημερινή πρακτική.
