Η Γροιλανδία δεν είναι πια απλώς ένα παγωμένο νησί στον Βορρά.
Σήμερα εξελίσσεται σε ένα από τα πιο κρίσιμα γεωπολιτικά σημεία του πλανήτη, ένα σταυροδρόμι ιστορίας, φυσικών πόρων και στρατηγικής ισχύος. Αυτό εξηγεί γιατί τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των μεγάλων δυνάμεων.
Από τους Ινουίτ και τους Βίκινγκς στο διεθνές ενδιαφέρον
Από τον 10ο αιώνα, η Γροιλανδία κατοικείται από Ινουίτ πληθυσμούς, ενώ για ένα διάστημα εγκαθίστανται και Βίκινγκς από την Ισλανδία, με πιο γνωστό τον Ερικ τον Ερυθρό. Οι σκανδιναβικοί οικισμοί εγκαταλείπονται αιώνες αργότερα και το νησί μένει εκτός του ευρωπαϊκού χάρτη μέχρι τη νεότερη εποχή.
Το 1721 περνά υπό κυριαρχία της Δανία. Κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, το 1951, υπογράφεται συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και εγκαθίσταται η αμερικανική βάση Thule Air Base, κομβικής σημασίας για την πυραυλική άμυνα της Δύσης. Το 1979 η Γροιλανδία αποκτά αυτονομία με τοπική κυβέρνηση και το 2009 περνά σε καθεστώς αυτοκυβέρνησης, ελέγχοντας τους φυσικούς της πόρους και διατηρώντας το δικαίωμα μελλοντικής ανεξαρτησίας. Από εκείνο το σημείο και μετά, το διεθνές ενδιαφέρον εκτοξεύεται.
Οι πόροι κάτω από τους πάγους
Ο λόγος είναι απλός. Φυσικοί πόροι και γεωγραφία. Κάτω από τους πάγους της Γροιλανδίας βρίσκονται σπάνιες γαίες, όπως νεοδύμιο και δυσπρόσιο, απαραίτητες για ανεμογεννήτριες, ηλεκτρικά αυτοκίνητα και σύγχρονα οπλικά συστήματα. Υπάρχουν επίσης αποθέματα χρυσού υψηλής καθαρότητας, ουρανίου, αλλά και λιθίου και κοβαλτίου, κρίσιμων για τις μπαταρίες και την πράσινη τεχνολογία. Οι εκτιμήσεις μιλούν ακόμη και για δεκάδες δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η αλιεία ως βάση της οικονομίας και της κοινωνίας
Πριν από όλα αυτά, όμως, υπάρχει η αλιεία. Σήμερα σχεδόν το 90% των εξαγωγών της Γροιλανδίας προέρχεται από τη θάλασσα. Γαρίδες ψυχρών υδάτων, ιππόγλωσσα Γροιλανδίας, μπακαλιάρος Αρκτικής, καβούρι χιονιού και ρέγγα ταξιδεύουν καθημερινά προς την Ευρώπη και την Ασία. Για πολλές μικρές κοινότητες της δυτικής και βόρειας ακτής, η αλιεία δεν είναι απλώς οικονομική δραστηριότητα. Είναι ο λόγος που τα χωριά παραμένουν ζωντανά και οι κάτοικοι δεν εγκαταλείπουν τον τόπο τους.
Η Αρκτική ως νέα γεωστρατηγική σκηνή
Η πραγματική αξία της Γροιλανδίας βρίσκεται στη γεωστρατηγική της θέση. Ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη, ελέγχει κρίσιμους αεροπορικούς και ναυτικούς διαδρόμους. Η βάση Thule παραμένει βασικός πυλώνας της άμυνας των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ. Καθώς οι πάγοι λιώνουν, ανοίγουν νέες θαλάσσιες οδοί στην Αρκτική, μειώνοντας τον χρόνο μεταφοράς εμπορευμάτων κατά 30 έως 40% σε σχέση με τις παραδοσιακές διαδρομές Eυρώπης-Ασίας φερ' ειπείν μέσω Σουέζ.
Ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων
Δεν είναι, λοιπόν, περίεργο που ο ανταγωνισμός εντείνεται. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να διασφαλίσουν την άμυνα και την τεχνολογική τους αυτονομία. Η Κίνα αναζητά πρόσβαση σε σπάνιες γαίες και ενεργειακούς πόρους. Η Ρωσία επενδύει συστηματικά στην Αρκτική, τόσο στρατιωτικά όσο και οικονομικά. Η περιοχή μετατρέπεται σταδιακά σε νέο πεδίο στρατηγικής αντιπαράθεσης.
Γιατί ο Τραμπ θέλει τη Γροιλανδία;
Η Γροιλανδία συγκεντρώνει τα μεγάλα διακυβεύματα του 21ου αιώνα: ασφάλεια και έλεγχο της Αρκτικής, πρόσβαση σε κρίσιμους φυσικούς πόρους, ενεργειακή και τεχνολογική αυτονομία, μείωση της εξάρτησης από την Κίνα στις σπάνιες γαίες.
Ο Τραμπ θέλει επίσης να μείνει στην Ιστορία ως ο πρόεδρος που διεύρυνε ξανά την αμερικανική επικράτεια. Η τελευταία σημαντική εδαφική προσάρτηση των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν η Αλάσκα, το 1867, όταν αγοράστηκε από τη Ρωσική Αυτοκρατορία έναντι 7,2 εκατομμυρίων δολαρίων. Σήμερα, η Αλάσκα θεωρείται ανεκτίμητο γεωστρατηγικό και ενεργειακό πλεονέκτημα. Στη σκέψη Τραμπ, η Γροιλανδία θα μπορούσε να είναι η Αλάσκα του 21ου αιώνα.
Ένα νησί που καθορίζει τον κόσμο που έρχεται
Η μάχη για τη Γροιλανδία δεν αφορά μόνο ένα νησί. Αφορά τον κόσμο που διαμορφώνεται καθώς οι πάγοι λιώνουν και οι ισορροπίες ισχύος αλλάζουν.
Η υπόθεση της Γροιλανδίας αποκαλύπτει και κάτι πολύ ευρύτερο από τις φιλοδοξίες ενός προσώπου ή μιας χώρας. Μέσα από τη λογική Τραμπ, καθίσταται σαφές ότι αναδύεται ένας νέος κόσμος, όπου η ισχύς προηγείται των κανόνων και το δίκαιο του ισχυρότερου τείνει να υπερισχύσει του διεθνούς δικαίου.
