Από την άρνηση στρατιωτικής στήριξης στην Κύπρο στην ξαφνική «πατριωτική» στροφή, ενώ συνεχίζει με λαϊκισμό για οικονομία και ανακρίβειες για Patriot και Έβρο.
Οι τελευταίες δηλώσεις του Κυριάκου Βελόπουλου δείχνουν ακόμη μία φορά πόσο εύκολα η πολιτική ρητορική μπορεί να μετατραπεί σε επικοινωνιακό ακροβατισμό. Από την Κύπρο μέχρι την οικονομία και από τα καύσιμα μέχρι τα συστήματα Patriot, ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης επιχειρεί να εμφανιστεί ως υπερασπιστής των εθνικών και κοινωνικών συμφερόντων. Όταν όμως εξετάσει κανείς προσεκτικά τις δηλώσεις του, διαπιστώνει ότι πίσω από τις ηχηρές φράσεις κρύβονται αντιφάσεις, υπερβολές και όχι λίγες ανακρίβειες.
Με μια πρώτη ματιά, το μοτίβο είναι ξεκάθαρο. Στο θέμα της Κύπρου εμφανίζεται μια θεαματική μεταστροφή, καθώς ο Κυριάκος Βελόπουλος επιχειρεί να παρουσιαστεί ως υπέρμαχος της στρατιωτικής στήριξης του νησιού, παρότι προηγουμένως είχε κινηθεί σε εντελώς διαφορετικό μήκος κύματος. Στα οικονομικά ζητήματα επανέρχεται η γνωστή συνταγή του λαϊκισμού: φτωχοποίηση, πλουτοκρατία, «λεφτόδεντρα» για τα καύσιμα. Και στο τέλος έρχεται το κερασάκι στην τούρτα: μια σειρά από ισχυρισμούς για τους Patriot και τις πλημμύρες στον Έβρο που περισσότερο θυμίζουν αυθαίρετες συνδέσεις παρά σοβαρή πολιτική ανάλυση.
Αυτό που τελικά απομένει είναι ένα πολιτικό αφήγημα γεμάτο αντιφάσεις. Από τη μία ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης επιχειρεί να εμφανιστεί ως «σκληρός» στα εθνικά θέματα. Από την άλλη όμως οι τοποθετήσεις του δείχνουν ότι συχνά προσαρμόζει τη ρητορική του ανάλογα με το πολιτικό κλίμα και τις αντιδράσεις που προκαλούν οι δηλώσεις του.
Η κωλοτούμπα για την Κύπρο
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τακτικής αφορά το ζήτημα της Κύπρου. Ο Κυριάκος Βελόπουλος εμφανίστηκε ξαφνικά να δηλώνει ότι «η Κύπρος είναι Ελλάδα» και να καλεί την κυβέρνηση να διατηρήσει ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις στο νησί.
Η δήλωση αυτή όμως έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την προηγούμενη στάση του. Όταν συζητήθηκε το ενδεχόμενο στρατιωτικής στήριξης της Κύπρου, ο ίδιος είχε κινηθεί σε διαφορετική γραμμή, εμφανιζόμενος επιφυλακτικός έως αρνητικός.
Μόλις όμως προκλήθηκαν αντιδράσεις, η γραμμή άλλαξε. Και ξαφνικά εμφανίστηκε μια ρητορική υπερπατριωτισμού, με φράσεις που θα ζήλευε ακόμη και στρατιωτικό ανακοινωθέν.
Το πρόβλημα είναι ότι τέτοιες θεαματικές μεταστροφές δύσκολα πείθουν. Στην πολιτική –και ιδιαίτερα στα εθνικά θέματα– η συνέπεια έχει μεγαλύτερη αξία από τις εντυπωσιακές φράσεις.
Ο γνωστός δρόμος του λαϊκισμού
Από τα εθνικά θέματα ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης περνά αμέσως στα οικονομικά. Εκεί επιστρέφει το γνώριμο αφήγημα περί «φτωχοποίησης των Ελλήνων» και «πλουτοκρατίας».
Πρόκειται για μια ρητορική που επαναλαμβάνεται συστηματικά. Όλα παρουσιάζονται ως αποτέλεσμα μιας πολιτικής που δήθεν επιδιώκει να φτωχοποιήσει την κοινωνία.
Η πραγματικότητα είναι φυσικά πολύ πιο σύνθετη. Η ενεργειακή κρίση, οι διεθνείς πληθωριστικές πιέσεις και οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν ολόκληρη την Ευρώπη. Η προσπάθεια να παρουσιαστούν ως αποτέλεσμα μιας εσωτερικής «συνωμοσίας» είναι απλώς μια εύκολη πολιτική υπερβολή.
Αλλά ο λαϊκισμός λειτουργεί ακριβώς έτσι: απλές εξηγήσεις για σύνθετα προβλήματα.
Οι εύκολες υποσχέσεις για τα καύσιμα
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρόταση για άμεση μείωση του ΦΠΑ και του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα. Πρόκειται για μια πρόταση που ακούγεται ιδιαίτερα δημοφιλής, αλλά συνοδεύεται από ένα βασικό πρόβλημα: σπάνια εξηγείται πώς θα καλυφθεί το δημοσιονομικό κόστος.
Η οικονομική πολιτική όμως δεν μπορεί να βασίζεται σε συνθήματα. Οι φόροι, όσο αντιδημοφιλείς κι αν είναι, αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης δημοσιονομικής ισορροπίας.
Όταν λοιπόν μια πρόταση περιορίζεται στο «μειώστε τους φόρους τώρα», χωρίς να παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, τότε δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί σοβαρή οικονομική πολιτική.
Οι Patriot και η πραγματικότητα της άμυνας
Το πιο εντυπωσιακό κομμάτι των δηλώσεων αφορά τα συστήματα Patriot. Ο Κυριάκος Βελόπουλος υποστήριξε ότι η ανάπτυξή τους δεν έγινε για την προστασία της Βουλγαρίας αλλά για την προστασία βάσεων και της Αλεξανδρούπολης.
Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Τα συστήματα Patriot έχουν αναπτυχθεί σε συνοριακές περιοχές στο πλαίσιο της αντιπυραυλικής προστασίας της Βουλγαρίας, σε μια περίοδο όπου ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η ένταση με το Ιράν έχουν αυξήσει τις ανησυχίες για πιθανές απειλές στην ευρύτερη περιοχή.
Η Ελλάδα συμμετέχει σε αυτήν τη συνεργασία ως σύμμαχος, ενισχύοντας την περιφερειακή ασφάλεια. Δεν πρόκειται για μυστικό σχέδιο, αλλά για γνωστή πρακτική στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ συμμάχων.
Η προσπάθεια να παρουσιαστεί αυτή η ανάπτυξη ως κάτι διαφορετικό δεν προσθέτει τίποτα στην πολιτική συζήτηση – πέρα από θόρυβο.
Patriot και πλημμύρες στον Έβρο: μια αυθαίρετη σύνδεση
Ακόμη πιο παράδοξη είναι η σύνδεση που επιχείρησε να κάνει ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης ανάμεσα στα συστήματα Patriot και στις πλημμύρες στον Έβρο.
Σύμφωνα με τη δήλωσή του, η Ελλάδα θα έπρεπε να ζητήσει από τη Βουλγαρία μια συμφωνία για τη διαχείριση των υδάτων ως «αντάλλαγμα» για την προστασία που της παρέχει.
Το πρόβλημα είναι ότι οι πλημμύρες στον Έβρο δεν αποτελούν αποτέλεσμα κάποιας πολιτικής απόφασης της Σόφιας. Πρόκειται για φαινόμενο που σχετίζεται κυρίως με τις έντονες βροχοπτώσεις, τη γεωμορφολογία της περιοχής και τη δυναμική των ποταμών.
Η φύση, δυστυχώς ή ευτυχώς, δεν υπακούει σε πολιτικά συνθήματα. Και τα φυσικά φαινόμενα δεν λύνονται με ανταλλάγματα αλλά με έργα υποδομής και διακρατική συνεργασία.
Όταν η ρητορική ευθυγραμμίζεται με ξένα συμφέροντα
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο στις δηλώσεις του Κυριάκου Βελόπουλου δεν είναι απλώς οι ανακρίβειες ή οι εύκολες υπερβολές. Είναι το ευρύτερο μήνυμα που παράγεται πολιτικά.
Όταν αμφισβητείται η στρατιωτική συνεργασία της Ελλάδας με συμμάχους, όταν παρουσιάζονται ως ύποπτες οι αμυντικές πρωτοβουλίες της χώρας και όταν διαστρεβλώνονται οι λόγοι ανάπτυξης συστημάτων όπως οι Patriot στα βόρεια σύνορα, τότε το αποτέλεσμα δεν είναι μια απλή πολιτική κριτική. Δημιουργείται ένα αφήγημα που υπονομεύει τον ίδιο τον πυρήνα της ελληνικής στρατηγικής ασφάλειας.
Και αυτό δεν είναι μια «αθώα» σύμπτωση. Η συγκεκριμένη ρητορική συμπίπτει σχεδόν απόλυτα με αφηγήσεις που προωθούνται συστηματικά από τη Μόσχα αλλά και από την Άγκυρα και την Τεχεράνη. Δηλαδή από κέντρα ισχύος που έχουν κάθε λόγο να αμφισβητούν τον ρόλο της Ελλάδας ως πυλώνα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια.
Όταν λοιπόν παρουσιάζεται ως πρόβλημα η αντιπυραυλική προστασία μιας συμμαχικής χώρας, όταν καλλιεργείται καχυποψία για τη στρατηγική συνεργασία της Ελλάδας με τους εταίρους της και όταν υποβαθμίζεται η σημασία της περιφερειακής ασφάλειας, τότε η πολιτική αυτή γραμμή δεν υπηρετεί τα ελληνικά συμφέροντα.
Αντίθετα, καταλήγει να τα υπονομεύει. Και αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο.
Διότι ο πατριωτισμός δεν μετριέται με συνθήματα και τηλεοπτικές κορώνες. Μετριέται με τη συνέπεια απέναντι στα πραγματικά στρατηγικά συμφέροντα της χώρας.
Ο θόρυβος και η πραγματικότητα
Στο τέλος της ημέρας, οι δηλώσεις του Κυριάκου Βελόπουλου αφήνουν την αίσθηση μιας πολιτικής που βασίζεται περισσότερο στον θόρυβο παρά στην ουσία.
Από την κωλοτούμπα για την Κύπρο μέχρι τις εύκολες λύσεις για τα καύσιμα και από τις θεωρίες για τους Patriot μέχρι τις αυθαίρετες συνδέσεις με τις πλημμύρες στον Έβρο, το μοτίβο είναι το ίδιο: έντονες φράσεις, λιγότερα στοιχεία.
Και όσο εντυπωσιακές κι αν είναι οι φράσεις, η πολιτική τελικά κρίνεται από κάτι πιο απλό: τη συνέπεια και την ακρίβεια των επιχειρημάτων.
