Η δεξίωση για την Αποκατάσταση της Δημοκρατίας αποτελεί μια κορυφαία πολιτειακή τελετή που διατηρεί ζωντανή τη θεσμική μνήμη και υπενθυμίζει ότι η ελευθερία και οι δημοκρατικοί θεσμοί αποτελούν ιστορικές κατακτήσεις που αξίζουν δημόσια τιμή.
Η θεσμική μνήμη δεν μπορεί να υποκατασταθεί
Κάθε χρόνο, με αφορμή τη δεξίωση στο Προεδρικό Μέγαρο, αναπτύσσεται η ίδια συζήτηση. Ακούγονται σχόλια για τον κοσμικό χαρακτήρα της εκδήλωσης, για τις δημόσιες εμφανίσεις των προσκεκλημένων και για τις τηλεοπτικές εικόνες που συχνά μονοπωλούν το ενδιαφέρον. Η συζήτηση αυτή έχει τη θέση της, καθώς κάθε δημόσιος θεσμός μπορεί να εξελίσσεται. Χάνει όμως το ουσιαστικό της περιεχόμενο όταν επισκιάζει τον λόγο για τον οποίο πραγματοποιείται η δεξίωση.
Η 24η Ιουλίου αποτελεί την ημερομηνία κατά την οποία η Ελλάδα επέστρεψε στη συνταγματική ομαλότητα, ύστερα από επτά χρόνια κατάλυσης της δημοκρατίας. Η ημέρα αυτή σηματοδοτεί την αφετηρία της μακροβιότερης περιόδου δημοκρατικής σταθερότητας στη νεότερη ελληνική ιστορία. Είναι, επομένως, εύλογο η Ελληνική Δημοκρατία να διαθέτει μια κορυφαία πολιτειακή τελετή αφιερωμένη στη δική της αποκατάσταση.
Οι ώριμες δημοκρατίες γνωρίζουν ότι οι θεσμοί χρειάζονται και συμβολισμούς. Η συλλογική μνήμη διατηρείται μέσα από επαναλαμβανόμενες δημόσιες τελετές που υπενθυμίζουν στις νεότερες γενιές πως οι ελευθερίες τους προέκυψαν μέσα από ιστορικές δοκιμασίες. Η δεξίωση στο Προεδρικό Μέγαρο υπηρετεί ακριβώς αυτή τη λειτουργία, αφού συγκεντρώνει κάτω από την ίδια στέγη την πολιτειακή ηγεσία, την κυβέρνηση, την αντιπολίτευση, τη Δικαιοσύνη, τις Ένοπλες Δυνάμεις, την Εκκλησία και εκπροσώπους της κοινωνίας. Η εικόνα αυτής της συνάντησης εκπέμπει ένα μήνυμα που αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε εποχές πόλωσης, επειδή υπενθυμίζει ότι οι πολιτικές αντιπαραθέσεις διεξάγονται μέσα στο ίδιο συνταγματικό πλαίσιο.
Όσοι θεωρούν ότι η δημοκρατία δεν χρειάζεται τελετουργίες παραγνωρίζουν μια βασική αλήθεια. Τα δημοκρατικά πολιτεύματα οικοδομούν τη συνοχή τους και μέσα από τα σύμβολά τους. Τα κράτη τιμούν τις εθνικές επετείους, τις συνταγματικές τους στιγμές και τα πρόσωπα που διαμόρφωσαν την ιστορία τους, επειδή η δημόσια μνήμη αποτελεί προϋπόθεση της δημοκρατικής συνέχειας.
Η μνήμη της γιορτής μπορεί να επικαιροποιηθεί, χωρίς να χάσει το νόημά της
Η αξία της δεξίωσης δεν μειώνει την ανάγκη για συνεχή ανανέωση του τρόπου με τον οποίο η Πολιτεία τιμά τη Μεταπολίτευση. Κάθε ιστορική επέτειος αποκτά μεγαλύτερη δύναμη όταν συνοδεύεται από πρωτοβουλίες που απευθύνονται σε ολόκληρη την κοινωνία και κυρίως στους νέους ανθρώπους, οι οποίοι δεν έχουν προσωπικές μνήμες από τη δικτατορία.
Η καθιέρωση μιας εβδομάδας αφιερωμένης στη Δημοκρατία, με ανοιχτές εκδηλώσεις στο Προεδρικό Μέγαρο και στη Βουλή, με εκπαιδευτικά προγράμματα, ιστορικές εκθέσεις, δημόσιες συζητήσεις για το Σύνταγμα και τα δικαιώματα, καθώς και με ετήσιες βραβεύσεις πολιτών που διακρίθηκαν για την κοινωνική τους προσφορά, θα ενίσχυε ακόμη περισσότερο τον συμβολισμό της επετείου. Η θεσμική μνήμη αποκτά μεγαλύτερο βάθος όταν συνδέεται με τη συμμετοχή των πολιτών και όταν η ιστορία μετατρέπεται σε ζωντανή εμπειρία.
Η δεξίωση της 24ης Ιουλίου δεν αποτελεί μια απλή κοινωνική εκδήλωση, όπως συχνά παρουσιάζεται μέσα από τον φακό της επικαιρότητας. Αποτελεί τη δημόσια υπενθύμιση ότι η δημοκρατία δεν υπήρξε ιστορική βεβαιότητα, αλλά αποτέλεσμα αγώνων, θυσιών και συλλογικής ωρίμανσης. Για τον λόγο αυτό αξίζει να διατηρηθεί, να ενισχυθεί και να πλαισιωθεί από ακόμη περισσότερες δράσεις που θα καλλιεργούν τη δημοκρατική παιδεία. Οι θεσμοί αποκτούν κύρος όταν τιμούν την ιστορία τους και οι κοινωνίες γίνονται ισχυρότερες όταν θυμούνται με αυτοπεποίθηση τις στιγμές που θεμελίωσαν την ελευθερία τους.
