Ο Μάρκο Ρούμπιο αναμένεται στην Αθήνα το βράδυ της Τρίτης 6 Οκτωβρίου, για μια επίσκεψη με βασικά θέματα την Ανατολική Μεσόγειο, την ενεργειακή ασφάλεια, την Τουρκία και τα F-35.
Την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου θα πραγματοποιηθεί ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας-ΗΠΑ, ενώ ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών θα έχει συναντήσεις με τον Γιώργο Γεραπετρίτη και τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Η κυβέρνηση προετοιμάζεται για τις εν λόγω επαφές, εκτιμώντας ότι οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις διανύουν μία από τις ισχυρότερες περιόδους τους. Στην Αθήνα θεωρούν ότι η συνεργασία έχει αποκτήσει σταθερά θεμέλια και συνέχεια, ανεξάρτητα από τις εναλλαγές στην αμερικανική προεδρία.
Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις στο πρόγραμμα των επαφών
Η επίσκεψη πραγματοποιείται ενώ παραμένουν ανοιχτά τα πολεμικά μέτωπα στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή. Σε αυτό το περιβάλλον, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις αποτελούν μέρος της ευρύτερης συζήτησης για την περιφερειακή σταθερότητα, στην οποία δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα η Ουάσιγκτον.
Για την ελληνική κυβέρνηση, το ουσιαστικό ενδιαφέρον βρίσκεται στα θέματα που θα εξεταστούν. Το State Department έχει εντάξει στις προτεραιότητες του Στρατηγικού Διαλόγου την αμυντική συνεργασία, την περιφερειακή ασφάλεια και την ενέργεια.
Η επιλογή αυτή αφορά άμεσα τις ελληνικές επιδιώξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο ενεργειακό πεδίο, η Αθήνα δίνει έμφαση στον Κάθετο Διάδρομο και στη μεταφορά αμερικανικού LNG μέσω της Ελλάδας προς τα Βαλκάνια, την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη. Στη συζήτηση εντάσσονται επίσης οι έρευνες υδρογονανθράκων και τα έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων.
Η συμμετοχή αμερικανικών εταιρειών σε ενεργειακά σχέδια ενισχύει το οικονομικό ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την περιοχή. Παράλληλα, εξυπηρετεί την ελληνική επιδίωξη να διευρυνθεί η διμερής συνεργασία και σε τομείς πέρα από την άμυνα.
Οι επαφές γίνονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επαναφέρει αξιώσεις για τις θαλάσσιες ζώνες και αμφισβητεί ενεργειακούς σχεδιασμούς. Σύμφωνα με πληροφορίες, η ελληνική πλευρά αναμένεται να θέσει το ζήτημα της τουρκικής προκλητικότητας, παρουσιάζοντας τις τελευταίες εξελίξεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στις αντιδράσεις της Άγκυρας απέναντι σε δραστηριότητες και έργα που θεωρεί ότι πραγματοποιούνται εντός των κυριαρχικών δικαιωμάτων της. Στις συνομιλίες αναμένεται να επαναφέρει τη θέση της για την τήρηση του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.
Η συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ΗΠΑ στο σχήμα 3+1
Η αξιοποίηση ενεργειακών πόρων και οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις έχουν συζητηθεί και σε προηγούμενες συναντήσεις των δύο χωρών. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται το σχήμα 3+1, με τη συμμετοχή της Ελλάδας, της Κύπρου, του Ισραήλ και των ΗΠΑ, το οποίο η ελληνική πλευρά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ως χρήσιμο μηχανισμό περιφερειακής συνεργασίας.
Ο Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας-ΗΠΑ ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2018. Το αντικείμενό του περιλαμβάνει, εκτός από την άμυνα και την ενέργεια, την περιφερειακή συνεργασία, το εμπόριο, τις επενδύσεις, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και τις σχέσεις μεταξύ των πολιτών των δύο χωρών.
Στον φετινό γύρο, η άμυνα θα έχει και πάλι σημαντική θέση. Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας στηρίζει το διευρυμένο δίκτυο στρατιωτικών σχέσεων που διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια.
Η Σούδα διατηρεί κεντρικό ρόλο για τις αμερικανικές δυνάμεις. Αντίστοιχα, η Αλεξανδρούπολη απέκτησε μεγαλύτερη σημασία μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, κυρίως ως σημείο μεταφοράς στρατιωτικού εξοπλισμού προς την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Η σημασία των ελληνικών εγκαταστάσεων για τις ΗΠΑ
Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή έχουν αυξήσει την επιχειρησιακή αξία των στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην Ελλάδα. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι η συνεισφορά της χώρας, μαζί με τη γεωγραφική της θέση, δημιουργεί προϋποθέσεις για ακόμη στενότερη αμυντική συνεργασία με τις ΗΠΑ.
Στις συζητήσεις περιλαμβάνονται τα μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα, καθώς και οι δυνατότητες συνεργασίας ανάμεσα στις αμυντικές βιομηχανίες των δύο χωρών.
Η ελληνική παραγγελία των F-35 αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο. Η Αθήνα επιδιώκει την ομαλή εξέλιξη του προγράμματος, ώστε η Πολεμική Αεροπορία να προχωρήσει στην απόκτηση και επιχειρησιακή αξιοποίηση των μαχητικών πέμπτης γενιάς.
Τα F-35, η Τουρκία και το εμπόδιο των S-400
Την ίδια στιγμή, η ελληνική πλευρά παρακολουθεί τις συζητήσεις στην Ουάσιγκτον για πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Το θέμα ενδέχεται να απασχολήσει τις επαφές με τον Μάρκο Ρούμπιο, ακόμη και αν δεν αποτελέσει αυτοτελές αντικείμενο των συνομιλιών.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έχει αναφέρει ότι, υπό τις σημερινές συνθήκες, η Άγκυρα δεν μπορεί να επανενταχθεί στο πρόγραμμα όσο διαθέτει το ρωσικό σύστημα S-400. Το εμπόδιο συνδέεται με τους περιορισμούς που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία.
Η Αθήνα έχει διαμηνύσει ότι οποιαδήποτε αλλαγή πρέπει να συνυπολογίζει τις ισορροπίες ασφαλείας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, διατηρεί το ενδιαφέρον της για την αποδέσμευση πρόσθετου αμερικανικού αμυντικού υλικού.
Για την κυβέρνηση, εξίσου ουσιαστική είναι η διατήρηση της συνεργασίας μετά την αλλαγή στον Λευκό Οίκο. Η Ελλάδα είχε επενδύσει στην ενίσχυση των δεσμών με τις ΗΠΑ επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν. Ο έκτος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου πραγματοποιείται πλέον επί Ντόναλντ Τραμπ, με τη συνεργασία στους βασικούς τομείς να συνεχίζεται.
Η διαδρομή του Ρούμπιο στις σχέσεις Ελλάδας-ΗΠΑ
Ο Μάρκο Ρούμπιο γνωρίζει τα ζητήματα που απασχολούν την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο από τη θητεία του στη Γερουσία. Μαζί με τον Μπομπ Μενέντεζ είχε συνυπογράψει το Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act, το οποίο ενίσχυσε το θεσμικό πλαίσιο συνεργασίας των ΗΠΑ με την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ.
Στη συνέχεια, οι δύο γερουσιαστές προώθησαν το U.S.-Greece Defense and Interparliamentary Partnership Act, με στόχο την περαιτέρω ανάπτυξη των αμυντικών σχέσεων με την Ελλάδα.
Αυτές οι πρωτοβουλίες διαμόρφωσαν το φιλικό προς την Ελλάδα πολιτικό προφίλ του σημερινού επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας. Του έδωσαν επίσης ουσιαστική γνώση των ελληνοτουρκικών διαφορών και των ζητημάτων ασφάλειας στην περιοχή.
Στην Αθήνα, πάντως, αναγνωρίζουν ότι αυτή η διαδρομή δεν έχει επιφέρει θεαματική αλλαγή στην πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στην Τουρκία. Η Άγκυρα παραμένει σημαντική για τους αμερικανικούς σχεδιασμούς στη Συρία, τη Μαύρη Θάλασσα, τον Καύκασο και τη Μέση Ανατολή.
Στη συγκεκριμένη διάσταση αναφέρθηκε πρόσφατα ο Άγγελος Συρίγος, μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό Παραπολιτικά 90,1 FM. Ο βουλευτής της ΝΔ και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο επισήμανε ότι η ελληνική διπλωματία δεν μπορεί να αξιολογεί κάθε της κίνηση αποκλειστικά σε σχέση με την Τουρκία.
Κατά την εκτίμησή του, η χώρα χρειάζεται να διευρύνει το γεωπολιτικό της αποτύπωμα, αναπτύσσοντας συμφέροντα και συμμαχίες που υπερβαίνουν το πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Η προσέγγιση αυτή αφορά και την ελληνοαμερικανική συνεργασία. Η ενίσχυση των δεσμών Αθήνας και Ουάσιγκτον δεν σημαίνει αυτόματα περιορισμό των σχέσεων των ΗΠΑ με την Άγκυρα. Οι δύο χώρες έχουν διαφορετική θέση και βαρύτητα στους αμερικανικούς σχεδιασμούς.
Οι συναντήσεις με τον Ρούμπιο αναμένεται να αποσαφηνίσουν τις επόμενες κινήσεις στις σχέσεις Ελλάδας-ΗΠΑ επί κυβέρνησης Τραμπ. Η προσοχή στρέφεται τόσο στα μηνύματα του Αμερικανού υπουργού όσο και στα συγκεκριμένα αποτελέσματα που θα προκύψουν από τον 6ο Στρατηγικό Διάλογο.
