Η Κέρκυρα βρίσκεται στο καλύτερο σημείο παρατήρησης, αλλά η κάλυψη του Ηλιου θα είναι οριακή – Στην Αθήνα το φαινόμενο δεν θα είναι ορατό
Το απόγευμα της Τετάρτης 12 Αυγούστου, η Σελήνη περνά μπροστά από τον Ηλιο, δημιουργώντας μια από τις σημαντικότερες αστρονομικές στιγμές του 2026. Η ολική έκλειψη θα εντυπωσιάσει κυρίως την Ισπανία, την Ισλανδία και τη Γροιλανδία, ενώ στην Ελλάδα το φαινόμενο θα είναι ορατό μόνο ως πολύ περιορισμένη μερική έκλειψη και αποκλειστικά σε τμήματα της δυτικής και βορειοδυτικής χώρας.
Η Κέρκυρα έχει την καλύτερη θέα
Στην Ελλάδα, το παράθυρο παρατήρησης είναι εξαιρετικά μικρό. Η μερική έκλειψη αρχίζει περίπου στις 20:30 και ολοκληρώνεται γύρω στις 20:40, καθώς ο Ηλιος βρίσκεται ήδη πολύ χαμηλά και δύει. Ολική έκλειψη δεν θα είναι ορατή από κανένα σημείο της χώρας.
Η Κέρκυρα βρίσκεται στην ευνοϊκότερη θέση. Εκεί η έκλειψη αρχίζει περίπου στις 20:33, φτάνει στο μέγιστο γύρω στις 20:37 και η Σελήνη καλύπτει μόλις περίπου 2,3% του ηλιακού δίσκου.
Η εικόνα θα είναι επομένως πολύ διαφορετική από εκείνη που θα έχουν οι παρατηρητές μέσα στη ζώνη της ολικότητας. Από την Κέρκυρα θα φαίνεται σαν ένα μικρό «δάγκωμα» στην άκρη του Ηλιου, λίγο πριν εκείνος χαθεί κάτω από τον ορίζοντα.
Στην Ηγουμενίτσα, το μέγιστο αναμένεται περίπου στις 20:36, με κάλυψη γύρω στο 1,3%, ενώ στα Ιωάννινα η κάλυψη περιορίζεται περίπου στο 0,7%. Στην Καστοριά φτάνει περίπου στο 1,2%, ενώ στην περιοχή της Πτολεμαΐδας είναι ακόμη μικρότερη.
Στην Αθήνα δεν θα φανεί καθόλου
Για την Αθήνα, το φαινόμενο πρακτικά δεν υπάρχει καθώς όπως επισημαίνει το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, ο Ηλιος δύει στην πρωτεύουσα περίπου στις 20:22, πριν από την έναρξη της ορατής μερικής έκλειψης.
Ακόμη και στις περιοχές της βορειοδυτικής Ελλάδας όπου υπάρχει δυνατότητα παρατήρησης, οι συνθήκες είναι ιδιαίτερα απαιτητικές. Ο Ηλιος θα βρίσκεται ελάχιστα πάνω από τον δυτικό ορίζοντα, επομένως δέντρα, κτίρια, λόφοι ή άλλες φυσικές και τεχνητές κατασκευές μπορούν εύκολα να κρύψουν το φαινόμενο.
Η επιλογή ενός σημείου με απολύτως ανεμπόδιστη θέα προς τη δύση είναι, συνεπώς, καθοριστική.
Γιατί η Ελλάδα βρίσκεται στο όριο
Η εξήγηση βρίσκεται στη γεωμετρία της έκλειψης. Καθώς η Σελήνη περνά ανάμεσα στη Γη και τον Ηλιο, η σκιά της σχηματίζει μια στενή ζώνη πλήρους σκιάς, την umbra, μέσα στην οποία παρατηρείται ολική έκλειψη, και μια πολύ ευρύτερη περιοχή παρασκιάς, την penumbra, όπου η έκλειψη είναι μερική.
Η Ελλάδα βρίσκεται ουσιαστικά στο άκρο αυτής της παρασκιάς. Παράλληλα, η έκλειψη φτάνει στην περιοχή μας την ώρα που ο Ηλιος βρίσκεται ήδη πολύ κοντά στη δύση, με αποτέλεσμα μόνο το βορειοδυτικό τμήμα της χώρας να προλαβαίνει να δει ένα μικρό μέρος της.
Η Ισπανία θα ζήσει το μεγάλο θέαμα
Χιλιάδες χιλιόμετρα δυτικότερα, η εικόνα θα είναι εντελώς διαφορετική. Η στενή ζώνη της ολικότητας περνά από τη Γροιλανδία, την Ισλανδία, τον βόρειο Ατλαντικό και τη βόρεια Ισπανία, φτάνοντας έως ένα μικρό τμήμα της βορειοανατολικής Πορτογαλίας.
Στην Ισπανία, πόλεις όπως η Λα Κορούνια, το Οβιέδο, το Μπιλμπάο, η Σαραγόσα και η Βαλένθια βρίσκονται μέσα ή πολύ κοντά στη ζώνη της ολικότητας. Σε ορισμένα σημεία η πλήρης κάλυψη του Ηλιου θα διαρκέσει περίπου δύο λεπτά, ενώ στη Βαλένθια θα είναι μικρότερη, καθώς η ολικότητα θα συμβεί πολύ κοντά στη δύση.
Η Ισπανία έχει ιδιαίτερο λόγο να στρέψει το βλέμμα στον ουρανό, καθώς πρόκειται για την πρώτη ολική έκλειψη που θα είναι ορατή από την ηπειρωτική χώρα από το 1905.
Στη Βρετανία και την Ιρλανδία, η έκλειψη θα είναι μερική αλλά εξαιρετικά εντυπωσιακή, με κάλυψη που σε ορισμένες περιοχές θα πλησιάσει το 90%-96%. Σε τμήματα της Γαλλίας, του Βελγίου, της Ελβετίας και της βόρειας Ιταλίας η κάλυψη θα είναι επίσης πολύ μεγάλη.
Η μέγιστη ολικότητα θα διαρκέσει 2 λεπτά και 18 δευτερόλεπτα
Σε παγκόσμια κλίμακα, η σκιά της Σελήνης διασχίζει τον βόρειο Ατλαντικό, ενώ το σημείο της μέγιστης διάρκειας βρίσκεται κοντά στην Ισλανδία. Εκεί η ολικότητα θα φτάσει τα 2 λεπτά και 18 δευτερόλεπτα, χρόνος που αποτελεί το μέγιστο της συγκεκριμένης έκλειψης.
Κατά τη διάρκεια της ολικότητας, ο φωτεινός δίσκος του Ηλιου κρύβεται και αποκαλύπτεται η ηλιακή κορώνα, η εξωτερική ατμόσφαιρα του άστρου μας. Αυτό είναι ένα από τα βασικά στοιχεία που καθιστούν τις ολικές εκλείψεις ιδιαίτερα σημαντικές για την επιστημονική έρευνα.
Πώς θα παρακολουθήσουμε το φαινόμενο με ασφάλεια
Από την Ελλάδα η έκλειψη θα είναι αποκλειστικά μερική. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει στιγμή κατά την οποία είναι ασφαλές να κοιτάξει κάποιος απευθείας τον Ηλιο με γυμνά μάτια.
Τα κοινά γυαλιά ηλίου δεν παρέχουν την απαιτούμενη προστασία. Για άμεση παρατήρηση χρειάζονται ειδικά γυαλιά ή φίλτρα ηλιακής παρατήρησης που πληρούν το πρότυπο ISO 12312-2. Η ίδια προσοχή απαιτείται με κιάλια, τηλεσκόπια και φωτογραφικές μηχανές, τα οποία δεν πρέπει να στρέφονται προς τον Ηλιο χωρίς κατάλληλο ηλιακό φίλτρο.
Μια ασφαλής εναλλακτική είναι η έμμεση προβολή. Με ένα απλό pinhole projector μπορεί κανείς να προβάλλει την εικόνα του Ηλιου σε μια επιφάνεια, χωρίς να τον κοιτάζει απευθείας.
Η έκλειψη ως φυσικό εργαστήριο για τους επιστήμονες
Το φαινόμενο αποτελεί ταυτόχρονα μια σπάνια ευκαιρία για την επιστημονική κοινότητα. Η Σελήνη λειτουργεί για λίγα λεπτά ως ένα φυσικό «σκίαστρο», επιτρέποντας στους ερευνητές να παρατηρήσουν την κορώνα του Ηλιου, η οποία υπό κανονικές συνθήκες χάνεται μέσα στην έντονη φωτεινότητα του ηλιακού δίσκου.
Η NASA θα πραγματοποιήσει παρατηρήσεις ακόμη και από αεροσκάφος WB-57, το οποίο θα πετά σε μεγάλο ύψος ακολουθώντας τη σκιά της Σελήνης. Στόχος είναι η καταγραφή της κορώνας και των ηλιακών προεξοχών σε διαφορετικά μήκη κύματος, ώστε να μελετηθούν φαινόμενα που συνδέονται με τη δραστηριότητα του Ηλιου.
Παράλληλα, επιστημονικές ομάδες στην Ευρώπη θα αξιοποιήσουν την έκλειψη για να μελετήσουν τις προσωρινές μεταβολές στην ατμόσφαιρα της Γης, καθώς η απότομη μείωση της ηλιακής ακτινοβολίας δημιουργεί ένα φυσικό πείραμα διάρκειας λίγων λεπτών.
Μετά την έκλειψη, ο ουρανός γεμίζει Περσείδες
Η σημερινή νύχτα προσφέρει και δεύτερο σημαντικό αστρονομικό θέαμα. Οι Περσείδες κορυφώνονται τη νύχτα της 12ης προς 13η Αυγούστου και φέτος οι συνθήκες παρατήρησης είναι ιδιαίτερα ευνοϊκές, καθώς η κορύφωση συμπίπτει με τη Νέα Σελήνη.
Αυτό σημαίνει ότι το φως της Σελήνης δεν θα ανταγωνίζεται τους αμυδρότερους διάττοντες αστέρες. Εφόσον ο ουρανός είναι καθαρός και η φωτορύπανση περιορισμένη, μετά τη δύση του Ηλιου μπορεί να ακολουθήσει ένα δεύτερο ουράνιο θέαμα, αυτή τη φορά μέσα στο σκοτάδι της νύχτας.
