«Ναι» της Κομισιόν στο αίτημα της Ελλάδας για απόκλιση έως 0,6% του ΑΕΠ την περίοδο 2026-2028, προκειμένου να εξασφαλίσει ενεργειακή ασφάλεια.
Νέο δημοσιονομικό περιθώριο για επενδύσεις στην ενεργειακή ασφάλεια ανοίγει για την Ελλάδα η επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής, μετά την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εντάξει την ενέργεια στο ίδιο ευρωπαϊκό πλαίσιο ευελιξίας που είχε ενεργοποιηθεί αρχικά για τις αμυντικές δαπάνες. Πρόκειται για ένα εργαλείο που μπορεί να περιορίσει την πίεση στον κρατικό προϋπολογισμό, χωρίς όμως να μετατρέπεται σε ανεξέλεγκτο μηχανισμό επιδοτήσεων ρεύματος και καυσίμων.
Το ελληνικό αίτημα
Η Ελλάδα υπέβαλε επίσημα στις 6 Αυγούστου αίτημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο για επέκταση της ρήτρας στην ενεργειακή ασφάλεια.
Στις 17 Σεπτεμβρίου η Κομισιόν εισηγήθηκε θετικά προς το Συμβούλιο, αναγνωρίζοντας ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο και η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα δημιουργούν συνθήκες που δικαιολογούν πρόσθετες δημόσιες επενδύσεις.
Τα δημοσιονομικά όρια
Το πλαίσιο προβλέπει δυνατότητα δημοσιονομικής απόκλισης έως 0,3% του ΑΕΠ κάθε χρόνο και συνολικά έως 0,6% του ΑΕΠ για την περίοδο 2026-2028. Με ελληνικό ΑΕΠ άνω των 250 δισ. ευρώ, η τάξη μεγέθους αντιστοιχεί δυνητικά σε περίπου 750 εκατ. ευρώ ετησίως και έως 1,5 δισ. ευρώ σωρευτικά, εφόσον οι σχετικές δαπάνες εγκριθούν ως επιλέξιμες. Παράλληλα, παραμένει το συνολικό ανώτατο όριο 1,5% του ΑΕΠ για την ευελιξία που αφορά αθροιστικά την άμυνα και την ενεργειακή ασφάλεια.
Στον ελληνικό φάκελο περιλαμβάνονται επενδύσεις σε:
- Φωτοβολταϊκά.
- Συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας.
- Αντλίες θερμότητας.
- Ηλιακούς θερμοσίφωνες.
- Ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτηρίων και υποδομών.
- Παρεμβάσεις στο σιδηροδρομικό δίκτυο.
Κοινός παρονομαστής είναι η μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του ενεργειακού συστήματος.
Η ρήτρα δεν καλύπτει αυτομάτως επιδότηση της βενζίνης, του πετρελαίου θέρμανσης ή γενικευμένη επιδότηση λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος. Η Κομισιόν ζητεί οι παρεμβάσεις να έχουν διαρθρωτικό χαρακτήρα και μετρήσιμο αποτέλεσμα στην ενεργειακή ασφάλεια.
Αυτό όμως δημιουργεί έμμεσα σημαντικό δημοσιονομικό χώρο. Εφόσον μέρος των ενεργειακών επενδύσεων περάσει εκτός των συνήθων ορίων αύξησης των καθαρών δαπανών, μπορούν να προστατευθούν άλλοι εθνικοί πόροι του προϋπολογισμού και να χρησιμοποιηθούν για στοχευμένες παρεμβάσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις που πλήττονται περισσότερο από την ενεργειακή ακρίβεια. Πάντως, η τελική απόφαση ανήκει στο Συμβούλιο της ΕΕ, μετά τη θετική εισήγηση της Επιτροπής.
Η δυνατότητα επομένως είναι υπαρκτή και με συγκεκριμένα χρηματοδοτικά όρια, αλλά προϋποθέτει έργα που μειώνουν μόνιμα την ενεργειακή εξάρτηση και όχι επιστροφή σε οριζόντια δημοσιονομικά μέτρα της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης.
