Για χιλιάδες πολίτες και επιχειρήσεις που βρίσκονται αντιμέτωποι με συσσωρευμένα χρέη, ο φετινός Αύγουστος μόνο ανέμελος δεν είναι.
Από την 1η Σεπτεμβρίου, όταν επαναλειτουργούν τα δικαστήρια, περίπου 12.000 πλειστηριασμοί που παραμένουν σε εκκρεμότητα αναμένεται να μπουν ξανά σε τροχιά.
Πριν αρχίσει εκ νέου η πίεση των αναγκαστικών μέτρων, το νέο πλαίσιο δίνει στους οφειλέτες περισσότερες επιλογές. Στο τραπέζι βρίσκονται η έκτακτη ρύθμιση των 72 δόσεων, αλλά και ο διευρυμένος Εξωδικαστικός Μηχανισμός, ο οποίος πλέον καλύπτει μεγαλύτερο αριθμό περιπτώσεων.
Το διάστημα μέχρι το τέλος Αυγούστου αποκτά, έτσι, ιδιαίτερη σημασία. Για όσους αντιμετωπίζουν άμεσο κίνδυνο για την περιουσία τους, η καθυστέρηση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική, καθώς η προστασία δεν ενεργοποιείται απλώς με την έναρξη μιας αίτησης.
Τα στοιχεία του Ιουλίου έστειλαν ήδη το πρώτο ηχηρό μήνυμα. Παρότι περίπου τρεις στους τέσσερις πλειστηριασμούς κατέληξαν άγονοι, σε 718 περιπτώσεις το ακίνητο άλλαξε χέρια και η απώλεια για τον οφειλέτη έγινε οριστική.
Οι δύο νέες επιλογές ρύθμισης
Σήμερα οι οφειλέτες έχουν μπροστά τους δύο βασικά εργαλεία που μπορούν να περιορίσουν την πίεση και, υπό προϋποθέσεις, να αποτρέψουν την απώλεια περιουσίας.
Το πρώτο αφορά τη ρύθμιση έως 72 δόσεων για οφειλές προς το Δημόσιο, οι οποίες είχαν βεβαιωθεί μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2023. Η ηλεκτρονική πλατφόρμα έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία και η δυνατότητα αφορά αποκλειστικά χρέη προς ΑΑΔΕ και ΕΦΚΑ. Δεν περιλαμβάνει τραπεζικά δάνεια ή απαιτήσεις άλλων χρηματοδοτικών φορέων.
Πρόκειται για έκτακτη ρύθμιση με συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα, καθώς οι αιτήσεις προβλέπεται να ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2026.
Η δεύτερη επιλογή είναι ο νέος, διευρυμένος και μόνιμος Εξωδικαστικός Μηχανισμός Ρύθμισης Οφειλών. Από τις 26 Ιουλίου, δυνατότητα ένταξης έχουν πλέον και όσοι διαθέτουν συνολικές οφειλές από 5.000 ευρώ και πάνω, είτε προς το Δημόσιο είτε προς χρηματοδοτικούς οργανισμούς.
Παράλληλα, από τις 21 Σεπτεμβρίου ενεργοποιείται ακόμη ένα εργαλείο στο πλαίσιο του μηχανισμού, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας της κύριας κατοικίας.
Η ουσιαστική αλλαγή βρίσκεται και στη διαδικασία. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να προχωρήσει σε ηλεκτρονική αίτηση χωρίς κόστος, χωρίς να προηγηθεί δικαστική διαδικασία. Η ένταξη σε ρύθμιση μπορεί να αναστείλει μέτρα αναγκαστικής είσπραξης και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, να σταματήσει έναν πλειστηριασμό ακόμη και όταν έχει ήδη προγραμματιστεί.
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη λεπτομέρεια: η απλή κατάθεση της αίτησης δεν αρκεί για να εξασφαλιστεί προστασία.
Η πλατφόρμα αντλεί αυτόματα τα οικονομικά δεδομένα του ενδιαφερόμενου, όμως μέχρι να ολοκληρωθούν τα απαραίτητα στάδια μπορεί να χρειαστούν αρκετές ημέρες ή και εβδομάδες. Επομένως, όποιος αφήσει τη διαδικασία για τον Σεπτέμβριο ή αργότερα ενδέχεται να βρεθεί σε δυσμενέστερη θέση, εφόσον ο πλειστηριασμός προηγηθεί της οριστικής ένταξής του στη ρύθμιση.
Έως 300 δόσεις μέσω του Εξωδικαστικού
Ο Εξωδικαστικός δεν αποτελεί πλέον μόνο μέσο άμυνας απέναντι στους πλειστηριασμούς. Οι προτάσεις που παράγει η πλατφόρμα προβλέπουν σε αρκετές περιπτώσεις ιδιαίτερα μακροχρόνια αποπληρωμή, αλλά και διαγραφή μέρους των οφειλών.
Με βάση τις ρυθμίσεις που έχουν ήδη εκδοθεί και τα διαθέσιμα στοιχεία του Ιουνίου, η εικόνα διαμορφώνεται ως εξής:
Για τις οφειλές προς τράπεζες και λοιπούς χρηματοδοτικούς φορείς, η μέση διάρκεια αποπληρωμής των στεγαστικών δανείων φτάνει τις 300 δόσεις, δηλαδή περίπου τα 25 χρόνια.
Στα επιχειρηματικά δάνεια, η μέση ρύθμιση κινείται στις 220 έως 230 δόσεις, που αντιστοιχούν περίπου σε 19 χρόνια, ενώ στα καταναλωτικά δάνεια η αποπληρωμή διαμορφώνεται κατά μέσο όρο στις 160 δόσεις.
Σημαντικό στοιχείο αποτελεί και το «κούρεμα» της οφειλής. Η μέση διαγραφή προς χρηματοδοτικούς φορείς φτάνει το 28,4%, ενώ στα καταναλωτικά δάνεια ανέρχεται περίπου στο 33% και στα επιχειρηματικά στο 30%.
Συνολικά, το 48,4% των ρυθμίσεων, δηλαδή σχεδόν μία στις δύο, εξασφαλίζει μείωση οφειλής μεγαλύτερη από 30%.
Τι γίνεται με τα χρέη προς το Δημόσιο
Ανάλογα μεγάλος είναι ο χρονικός ορίζοντας και στις οφειλές προς Εφορία και ασφαλιστικά ταμεία.
Περίπου το 84% των ρυθμίσεων, δηλαδή περισσότεροι από οκτώ στους δέκα οφειλέτες, αποπληρώνει το χρέος του σε διάστημα από 15 έως 20 χρόνια. Αυτό μεταφράζεται σε 180 έως 240 μηνιαίες δόσεις.
Ο Εξωδικαστικός είναι παράλληλα η διαδικασία που επιτρέπει διαγραφή μέρους των χρεών προς το Δημόσιο. Το μέσο ποσοστό «κουρέματος» φτάνει το 13,5%, ενώ σχεδόν ένας στους τρεις οφειλέτες πετυχαίνει μείωση που ξεπερνά το 30%.
Εάν συνυπολογιστούν οι οφειλές τόσο προς το Δημόσιο όσο και προς τράπεζες, η μέση διάρκεια μιας ρύθμισης βρίσκεται περίπου στα 16 χρόνια, ή στις 190 δόσεις.
Πρόκειται για αριθμό υπερδιπλάσιο σε σχέση με τις 72 δόσεις, ενώ το επιτόκιο διαμορφώνεται σε σταθερό 3%, σημαντικά χαμηλότερα από άλλες διαθέσιμες επιλογές.
Πάνω από 64.000 ρυθμίσεις για χρέη 19,7 δισ. ευρώ
Η εικόνα από την πλατφόρμα δείχνει αυξημένη κινητικότητα.
Μέχρι σήμερα έχουν ολοκληρωθεί 64.406 ρυθμίσεις για αρχικές οφειλές συνολικού ύψους 19,7 δισ. ευρώ.
Μόνο μέσα στον Ιούνιο, 6.129 οφειλέτες άρχισαν να συμπληρώνουν την αίτησή τους, ενώ 3.356 προχώρησαν μέχρι την οριστική υποβολή.
Κατά το ίδιο διάστημα ξεκίνησαν περίπου 1.800 νέες ρυθμίσεις, οι οποίες αφορούσαν χρέη ύψους 458,6 εκατ. ευρώ.
Το μέσο ύψος οφειλής ανά ολοκληρωμένη ρύθμιση ξεπερνά τις 305.000 ευρώ, ενώ η μέση διαγραφή χρέους υπολογίζεται περίπου στις 100.000 ευρώ ανά οφειλέτη.
Η σύγκριση είναι σαφής. Οι 72 δόσεις αποτελούν μια πρόσθετη διέξοδο για συγκεκριμένα χρέη προς το Δημόσιο. Ο Εξωδικαστικός, όμως, μπορεί να συνδυάσει πολύ μεγαλύτερο αριθμό δόσεων, μικρότερη μηνιαία επιβάρυνση, χαμηλότερο επιτόκιο, διαγραφή οφειλής και προστασία έναντι μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης.
Πώς μπορεί να μπει «φρένο» στον πλειστηριασμό
Το σημαντικότερο ζήτημα αφορά όσους έχουν ήδη λάβει ημερομηνία πλειστηριασμού και κινδυνεύουν άμεσα να χάσουν ακίνητη περιουσία.
Η υπαγωγή στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να οδηγήσει σε αναστολή των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περισσότερο από το 60% των οφειλετών που υπέβαλαν αίτηση κατάφεραν να εξασφαλίσουν αναστολή πλειστηριασμού, καταβάλλοντας την προκαταβολή που καθορίστηκε μέσα από την πλατφόρμα.
Διαφορετική μεταχείριση προβλέπεται για όσους πληρούν τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια ώστε να χαρακτηριστούν «ευάλωτοι οφειλέτες».
Εφόσον αποκτήσουν τη σχετική βεβαίωση και υπάρχει ήδη προγραμματισμένος πλειστηριασμός, μπορούν με την ένταξή τους στον μηχανισμό να πετύχουν αναστολή χωρίς την καταβολή προκαταβολής. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται ουσιαστικά η δυνατότητα προστασίας της κύριας κατοικίας.
Η παγίδα των αυτοαποκαλούμενων «ειδικών»
Τα θετικά ποσοστά των ρυθμίσεων δεν σημαίνουν ότι όλοι οι οφειλέτες καταφέρνουν τελικά να προστατεύσουν την περιουσία τους.
Για κάποιους η διαδικασία καταλήγει σε βιώσιμη συμφωνία. Για άλλους, η καθυστέρηση ή η αδυναμία ολοκλήρωσης της ένταξης μπορεί να οδηγήσει στην απώλεια ακινήτου.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι καμία προστασία δεν ενεργοποιείται από μόνη της. Ο οφειλέτης πρέπει να ξεκινήσει εγκαίρως τη διαδικασία και να φτάσει μέχρι το στάδιο που απαιτείται για να ενεργοποιηθούν οι προβλεπόμενες δικλίδες.
Πολλοί, ωστόσο, εξακολουθούν να μην υποβάλλουν αίτηση ή μεταθέτουν την απόφαση για αργότερα, είτε επειδή δεν γνωρίζουν τις δυνατότητες είτε επειδή έχουν εξαντληθεί από μια μακρά περίοδο οικονομικής πίεσης.
Με την επανεκκίνηση των πλειστηριασμών τον Σεπτέμβριο, αυτή η αναβολή μπορεί να έχει πραγματικό κόστος.
Την ίδια στιγμή έχει δημιουργηθεί και μια παράλληλη αγορά συμβούλων που υπόσχονται θεαματικά αποτελέσματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις επαγγελματίες εμφανίζουν ως προϊόν προσωπικής διαπραγμάτευσης ρυθμίσεις που παράγονται στην πραγματικότητα αυτοματοποιημένα από τον αλγόριθμο της πλατφόρμας.
Δεν λείπουν μάλιστα οι περιπτώσεις όπου ζητούνται υψηλές αμοιβές ή ακόμη και «success fee», με το επιχείρημα ότι ο σύμβουλος εξασφάλισε το «κούρεμα» ή την προστασία της περιουσίας.
Η πραγματική διαδικασία είναι διαφορετική. Μετά την υποβολή της αίτησης, ο αλγόριθμος του Εξωδικαστικού αντλεί ηλεκτρονικά τα οικονομικά δεδομένα του οφειλέτη και διαμορφώνει την πρόταση βάσει συγκεκριμένων κανόνων, αλλά και της πραγματικής δυνατότητας αποπληρωμής.
Η επαγγελματική βοήθεια μπορεί ασφαλώς να είναι χρήσιμη, ιδιαίτερα σε σύνθετες περιπτώσεις. Άλλο όμως η αμοιβή για ουσιαστική υποστήριξη και άλλο η εκμετάλλευση της αγωνίας ανθρώπων που βρίσκονται ένα βήμα πριν χάσουν την περιουσία τους.
