Αξιολογώντας την πολιτική εμβολιασμού της ΕΕ

by MANIFESTO

Εάν η πανδημία μάς έχει διδάξει ένα πράγμα, είναι ότι δεν πρέπει να αξιολογήσουμε τελεσίδικα τις πολιτικές που υιοθετούνται πριν τη γραμμή τερματισμού: «Μηδένα προ του τέλους μακάριζε».

του Έρολ Ούσερ* 

Από τότε που άρχισαν να διατίθενται τα εμβόλια κατά του Covid-19, υπήρξε μια εμμονή με την ταχύτητα των εθνικών εκστρατειών εμβολιασμού. Ο Ιβάν Κράστεφ μίλησε για «δικτατορία συγκρίσεων», όπου τα μέσα ενημέρωσης μετρούν συνεχώς και συγκρίνουν την απόδοση των κυβερνήσεών τους. Η έμφαση σε αυτές τις συγκρίσεις δίδεται συνήθως στις καλύτερες επιδόσεις. Σε αυτό το στάδιο όλες αυτές είναι χώρες εκτός ΕΕ: ​​Ισραήλ, Ηνωμένο Βασίλειο, Χιλή και Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και ορισμένα μικρότερα κράτη. Ενώ ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΕ τα πάνε καλά (συγκεκριμένα η Μάλτα και η Ουγγαρία), οι περισσότερες υστερούν. Εξ αυτού ασκήθηκε σημαντική κριτική και συζήτηση για το ζήτημα των εμβολίων στην ΕΕ. Τι συνέβη; Εγκατέλειψε η ΕΕ τη στρατηγική εμβολιασμού; Αναμφισβήτητα, τα στοιχεία της ΕΕ για την πανδημία απέχουν πολύ από το επιθυμητό αποτέλεσμα. Στην αρχή της πανδημίας, η ΕΕ καθυστέρησε να αναγνωρίσει τη σοβαρότητα της κατάστασης και να στηρίξει έμπρακτα την Ιταλία που είχε πληγεί σοβαρά. Ως ένα βαθμό, η Ένωση προσπάθησε να αντισταθμίσει αυτό με την αποδοχή ενός πακέτου ανάκαμψης, το μεγαλύτερο που χρηματοδοτήθηκε ποτέ μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ. Αργότερα ανέλαβε πρωτοβουλίες για την αγορά εμβολίων με τις φαρμακευτικές εταιρείες.

Ενδεχομένως, η ΕΕ να αποδείχθηκε αποτελεσματική ως προς τη συμφωνία καλών τιμών, απέτυχε ωστόσο να εξασφαλίσει σταθερές εγγυήσεις για τις γρήγορες παραδόσεις των εμβολίων. Αυτό επιβράδυνε σημαντικά το αρχικό στάδιο της εκστρατείας εμβολιασμού. Οι αντιδράσεις από τις Βρυξέλλες θα χαρακτηρίζονταν ενίοτε ως πανικός, απειλώντας για παράδειγμα την απαγόρευση εξαγωγής των εμβολίων. Πρακτικά, εμπόδισε μόνο μία αποστολή 250.000 εμβολίων στην Αυστραλία και  η πίεσή της τελικά προς στους παραγωγούς εμβολίων απέδωσε ώστε οι τελευταίοι να δώσουν προτεραιότητα στις παραδόσεις σε κράτη-μέλη της ΕΕ. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι εκστρατείες εμβολιασμού να επιταχυνθούν. Υπάρχουν σαφώς ελαφρυντικά στοιχεία για το μικτό ρεκόρ της ΕΕ στην πανδημία, ιδίως τις περιορισμένες αρμοδιότητες που διαθέτει η ΕΕ στον τομέα της δημόσιας υγείας, που εξακολουθεί να ανήκει κυρίως στις εθνικές κυβερνήσεις. Η ΕΕ κλήθηκε να υιοθετήσει έναν πολύ πιο σημαντικό ρόλο στη δημόσια υγεία από ό,τι θα αναμενόταν βάσει των Συνθηκών. Δοκιμάστηκε σε αυτόν τον νέο ρόλο, και προσέφερε πρόσθετη αξία στις προσπάθειες που καταβάλλονται: το ερώτημα παραμένει αν τα μεμονωμένα, και ιδίως τα μικρότερα, κράτη μέλη της ΕΕ θα μπορούσαν να διαπραγματευτούν ταχύτερα και πιο ασφαλή παραδόσεις από μόνα τους.

Πόσο μεγάλος είναι ο αντίκτυπος αυτού που ορισμένοι χαρακτήρισαν κρίση εμβολίων στην ΕΕ; Πρώτα απ’ όλα, τώρα που οι εκστρατείες εμβολιασμού έχουν επιταχυνθεί σε όλη την Ευρώπη, η διαφορά με τους καλύτερους μαθητές της τάξης θα πρέπει να εξεταστεί. Κατά πάσα πιθανότητα, η διαφορά μεταξύ της ολοκλήρωσης των εκστρατειών εμβολιασμού στην ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο στη γραμμή τερματισμού θα είναι θέμα εβδομάδων, το πολύ μήνες. Η διαφορά αυτή είναι μεγάλη σε μια στιγμή που ο πληθυσμός περιμένει ανυπόμονα να εμβολιαστεί, αλλά σχετικά γρήγορα θα λησμονηθεί μόλις ολοκληρωθεί η εκστρατεία. Ωστόσο, μπορεί να πληγεί σημαντικά η αξιοπιστία της ΕΕ, κυρίως λόγω της ευρείας αντίληψης ότι χαρακτηρίζεται από μια  αργή, γραφειοκρατική μηχανή λήψης αποφάσεων. Για πόσο θα ισχύει αυτή η αντίληψη, θα εξαρτηθεί από άλλους παράγοντες, ιδίως την οικονομική ανάκαμψη μετά την πανδημία.

Το πραγματικό κενό εμβολιασμού δεν είναι αυτό μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ. Βρίσκεται αλλού. Βρίσκεται στην εξαιρετικά άνιση κατανομή εμβολίων σε όλο τον κόσμο, όπου οι πλουσιότερες χώρες έχουν πολύ καλύτερη πρόσβαση στα εμβόλια από τις φτωχότερες χώρες, από τις οποίες οι περισσότερες εξακολουθούν να βρίσκονται σε πολύ χαμηλά επίπεδα εμβολιασμού. Το πρόγραμμα COVAX (υπό την αιγίδα του Coalition for Epidemic Preparedness Innovations, Gavi και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας) επιδιώκει να δημιουργήσει μια ισορροπημένη και δίκαιη πρόσβαση στα εμβόλια για όλες τις χώρες του κόσμου. Λόγω ζητημάτων χρηματοδότησης και επειδή αρκετές χώρες έχουν εξασφαλίσει δικαιώματα προαγοράς, η επιτυχία του COVAX μέχρι στιγμής είναι, θα λέγαμε, ισχνή. Στις αρχές Απριλίου 2021, μόνο 38 εκατομμύρια εμβόλια είχαν παραδοθεί σε 98 χώρες στο πλαίσιο του προγράμματος COVAX. Αυτό είναι μικρότερο από τον αριθμό των δόσεων που χορηγούνται μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο και περίπου διπλάσιες από αυτές στη Γερμανία. Πολλές χώρες χαμηλού εισοδήματος μπορεί να μην βλέπουν τον πληθυσμό τους να εμβολιάζεται πριν από το 2023. Αναφερόμενος στο χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών χωρών, ο ΠΟΥ αναφέρθηκε σε αυτές τις άνισες πολιτικές εμβολιασμού ως «καταστροφική ηθική αποτυχία». Εκτός από την ηθική αποτυχία, σημαίνει ότι θα χρειαστεί πολύς χρόνος για να επιτευχθεί παγκόσμια ασυλία. Πολλοί ειδικοί έχουν προειδοποιήσει ότι χώρες με χαμηλά ποσοστά εμβολιασμού μπορεί να αποτελέσουν γόνιμους λόγους για μεταλλάξεις ιών για τις οποίες τα τρέχοντα εμβόλια μπορεί να είναι ανεπαρκή. Όπως το έθεσε ο γενικός διευθυντής της ΠΟΥ, Tedros Adhanom Ghebreyesus, και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε ένα κοινό κείμενο: «Κανένας από εμάς δεν θα είναι ασφαλής έως ότου όλοι είναι ασφαλείς». Ο εθνικισμός εμβολίων δεν είναι συνεπώς λύση. Ενώ η πίεση στους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων είναι τεράστια, ο ανταγωνισμός για την πρόσβαση στα εμβόλια δεν εξυπηρετεί το μακροπρόθεσμο συλλογικό μας συμφέρον. Επιπλέον, προστατευτικά μέτρα, όπως οι απαγορεύσεις εξαγωγών, μπορεί να γυρίσουν μπούμερανγκ, καθώς πολλά εμβόλια παράγονται βάσει διεθνών παραγωγικών διαδικασιών.

Τα εμβόλια, έχουν, άραγε, καταστεί όργανα της πολιτικής εξουσίας, όπως γίνεται συχνά λόγος; Σαφώς, έχουν χρησιμοποιηθεί για σκοπούς δημόσιας σχέσης. Για τον Μπόρις Τζόνσον, μια ταχεία εκστρατεία εμβολιασμού ήταν ένας τρόπος να δείξει ότι το Brexit ήταν επωφελές και ότι το Ηνωμένο Βασίλειο αντιμετώπιζε πιο αποτελεσματικά τα ζητήματα από μόνο του (αποπροσανατολίζοντας από το κακό ιστορικό του Ηνωμένου Βασιλείου στη διαχείριση της πανδημίας). Αυτό αύξησε την πίεση στην ΕΕ για να καλύψει τη διαφορά και να δείξει ότι ηγείται των εξελίξεων. Τις περισσότερες φορές, η βιασύνη δεν βοήθησε ώστε να υιοθετηθούν οι σωστές αποφάσεις. Η Ρωσία, με τη σειρά της, επένδυσε πολλά στην προώθηση του εμβολίου Sputnik V, αφού αρχικά δεν είχε ληφθεί σοβαρά υπόψη από τη Δύση. Σήμερα έχουν προπαραγγελθεί 1,2 δισεκατομμύρια δόσεις από τη Ρωσία, προοριζόμενες για 40 χώρες, πολλές από τις οποίες στην Αφρική, την Ασία και τη Λατινική Αμερική. Επίσης, κράτη μέλη της ΕΕ, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, έχουν συμφωνήσει για την αγορά του Sputnik, αναμένοντας την έγκριση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA).

Οι γεωπολιτικές επιπτώσεις των εμβολίων δεν πρέπει βέβαια να είναι υπερβολικές. Αν και η χορήγηση εμβολίων είναι ένας τρόπος για να εξομαλυνθούν οι διμερείς σχέσεις και να προαχθούν τα συμφέροντα μιας χώρας, είναι απίθανο τα εμβόλια να αποκτήσουν διαρκή επιρροή. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο σε ένα πλαίσιο όπου υπάρχει μεγάλη ποικιλία εμβολίων στην αγορά. Η χρήση των εμβολίων για σκοπούς προώθησης μπορεί επίσης να αποτύχει. Υπάρχει προβληματισμός κατά πόσο η Ρωσία είναι σε θέση να παρέχει όλα τα υποσχεθέντα εμβόλια εγκαίρως. Μπορεί να έχει υπερεκτιμήσει τις δυνατότητές της και αναμένεται να έχει εμβολιάσει λιγότερο από το μισό του πληθυσμού της μέχρι το τέλος του 2021.

Με τον ίδιο τρόπο που οι χώρες επιδιώκουν να χρησιμοποιήσουν εμβόλια για σκοπούς προώθησης, οι αναποτελεσματικές πολιτικές ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τη φήμη των κρατών. Ενώ οι πολίτες της ΕΕ ενδέχεται να ασχοληθούν (αρχικά) με τον αργό εμβολιασμό και ενδέχεται να θεωρήσουν υπεύθυνη τις Βρυξέλλες και τις αδρανείς γραφειοκρατικές της αρχές, η ΕΕ μπορεί να υποστεί άλλου είδους ζημιά στη φήμη της στον υπόλοιπο κόσμο. Για έναν θεσμικό παράγοντα που θέλει να παρουσιάζεται ως ρυθμιστική δύναμη, ο ανταγωνισμός εμβολίων δεν άφησε την εντύπωση ότι οι αρχές της παγκόσμιας αλληλεγγύης βρίσκονται σε προτεραιότητα σε καταστάσεις κρίσης. Για έναν θιασώτη του φιλελεύθερου εμπορίου, η απειλή με απαγορεύσεις εξαγωγής δεν είναι απαραίτητη για την ενίσχυση της αξιοπιστίας.

Η πρόκληση της τρέχουσας πανδημίας είναι η αντιμετώπιση ενός κοινού προβλήματος της ανθρωπότητας μέσω της συνεργασίας και όχι μέσω του εθνικισμού εμβολίων. Σε μια παγκόσμια πανδημία, όπου χρειάζονται επειγόντως τεράστιες ποσότητες εμβολίων προς το συμφέρον της ανθρωπότητας, τα εμβόλια πρέπει να μείνουν εκτός των γεωπολιτικών παιχνιδιών.

Αλλά τα πράγματα κινούνται γρήγορα στην πανδημία και οι εκπλήξεις είναι η νέα κανονικότητα. Ας θυμηθούμε μόνο πώς αρκετοί αναλυτές προέβλεπαν στις αρχές του 2020 ότι η πανδημία θα υπονόμευε και θα αντέστρεφε την οικονομική ανάπτυξη της Κίνας. Όταν η πανδημία έπληξε την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, λίγους μόλις μήνες μετά, κατέστη σαφές ότι οι οικονομίες τους θα υποφέρουν πολύ περισσότερο, ενώ η Κίνα βρίσκεται ήδη στο δρόμο της ανάκαμψης. Παρόμοιες μη αναμενόμενες εξελίξεις καθορίζουν τις στρατηγικές εμβολιασμού. Εάν η πανδημία μάς έχει διδάξει ένα πράγμα, είναι ότι δεν πρέπει να αξιολογήσουμε τελεσίδικα τις πολιτικές που υιοθετούνται πριν τη γραμμή τερματισμού: «Μηδένα προ του τέλους μακάριζε».


*O Έρολ Ούσερ (Erol User) είναι πρόεδρος και CEO της USER HOLDİNG. Επιχειρηματίας και φιλάνθρωπος, πρόκειται έναν από τους καινοτόμους παίκτες της επιχειρηματικής τουρκικής σκηνής. Η USER HOLDİNG είναι επενδυτική τραπεζική εταιρεία που προσφέρει συμβουλευτικές υπηρεσίες τόσο σε τουρκικές όσο και διεθνείς εταιρείες.

Σχετικα Αρθρα

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies και άλλες τεχνολογίες καταγραφής για να εξασφαλίσει την σωστή λειτουργία της Δέχομαι Περισσότερα