Μέσα στο κατάλευκο και αφιλόξενο τοπίο της Αρκτικής, με θερμοκρασίες που κατεβαίνουν κάτω από τους -20°C, οι Βασιλικοί Πεζοναύτες της Βρετανίας εκπαιδεύονται για ένα ακραίο αλλά ρεαλιστικό σενάριο που δεν είναι άλλο από μια πιθανή σύγκρουση με τη Ρωσία.
Η παρουσία τους στο στρατόπεδο Viking, στις εγκαταστάσεις του Skjold στη βόρεια Νορβηγία, αποτελεί συνέχεια μιας παράδοσης που ξεκίνησε από τον Ψυχρό Πόλεμο. Ωστόσο, η συγκεκριμένη βάση είναι καινούργια και ταχύτατα αναπτυσσόμενη. Άνοιξε το 2023, μετά τη γενικευμένη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, και αναμένεται να φιλοξενεί 1.500 στρατιωτικούς την άνοιξη και 2.000 το επόμενο έτος.
Η Βρετανία, όπως δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ, «ουσιαστικά διπλασιάζει» τον αριθμό των πεζοναυτών της στη Νορβηγία μέσα σε τρία χρόνια.
Απέναντι σε αυτή την πολυεπίπεδη απειλή, η Κούπερ και ο Άιντε υποστηρίζουν ανοιχτά τη δημιουργία μιας αποστολής του ΝΑΤΟ με την ονομασία «Αρκτική Φρουρά» (Arctic Sentry). Στόχος της θα είναι η αντιμετώπιση της ρωσικής στρατιωτικής δραστηριότητας, αλλά και η καθησύχαση της Ουάσιγκτον ότι η Ευρώπη αναλαμβάνει ενεργό ρόλο.
Οι λεπτομέρειες παραμένουν ανοιχτές αναφορικά με τον αριθμό στρατευμάτων, τη φύση των δυνάμεων (χερσαίες, ναυτικές, αεροπορικές) και την πιθανή ανάπτυξη στη Γροιλανδία ή στις γύρω θαλάσσιες οδούς.
Το βασικό μήνυμα της Κούπερ προς τις ΗΠΑ είναι σαφές: «Δεν υπάρχει διαχωρισμός μεταξύ ανατολικής και δυτικής Αρκτικής».
Επικαλούμενη τον Βόρειο Στόλο της Ρωσίας, τον σκιώδη στόλο, τα κατασκοπευτικά πλοία, τα πετρελαιοφόρα και τις απειλές για τα υποθαλάσσια καλώδια, υπογράμμισε ότι η αρκτική ασφάλεια επηρεάζει άμεσα τη διατλαντική ασφάλεια.
«Δεν βρισκόμαστε πλέον σε πλήρη ειρήνη»
Οι ασκήσεις έχουν σαφή προσανατολισμό ενώ προσομοιώνουν αποστολές που θα ενεργοποιούνταν αν εφαρμοζόταν το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ για τη συλλογική άμυνα.
Ο ταξίαρχος Τζέιμι Νόρμαν, διοικητής των Δυνάμεων Κομάντο του Ηνωμένου Βασιλείου, τόνισε ότι «δεν βρισκόμαστε πλέον σε πλήρη ειρήνη», περιγράφοντας την τρέχουσα κατάσταση ως ένα ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ ειρήνης και πολέμου.
Στην ίδια επίσκεψη παρών ήταν και ο Νορβηγός ΥΠΕΞ Έσπεν Μπαρθ Άιντε, ο οποίος συμμερίζεται την ανησυχία για την κλιμάκωση στην περιοχή.
Πιέζει ο Τραμπ για την κατοχή της Γροιλανδίας
Ενώ η ανατολική Αρκτική προετοιμάζεται στρατιωτικά, στη δυτική Αρκτική αναδύεται μια διαφορετική κρίση. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει πιέσεις για την κατοχή της Γροιλανδίας, προκαλώντας έντονη διπλωματική αναστάτωση.
Οι θαλάσσιες οδοί της περιοχής γίνονται ολοένα πιο πολυσύχναστες, καθώς το λιώσιμο των πάγων διευκολύνει τη διέλευση ρωσικών και κινεζικών πλοίων. Αν και ο άμεσος κίνδυνος είναι μεγαλύτερος για τη Νορβηγία, η Γροιλανδία απορροφά τεράστιο διπλωματικό κεφάλαιο.
Η Κόλα, το Μούρμανσκ και ο πυρηνικός παράγοντας
Ο Έσπερ Μπαρθ Άιντε (σ.σ. νορβηγός πολιτικός και πολιτικός επιστήμονας) στάθηκε ιδιαίτερα στον άμεσο κίνδυνο για τη Νορβηγία. Ανατολικά των συνόρων της βρίσκεται η χερσόνησος Κόλα και το Μούρμανσκ, περιοχή με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση πυρηνικών δυνατοτήτων παγκοσμίως.
Εκεί εδρεύει η δεύτερη δυνατότητα πυρηνικής κρούσης της Ρωσίας, καθώς και κρίσιμες βάσεις υποβρυχίων. Σε περίπτωση κρίσης, η περιοχή θα μετατραπεί άμεσα σε κέντρο βάρους, καθιστώντας αναγκαία την ταχεία ενίσχυση, την άμεση επέμβαση και τη μόνιμη αποτρεπτική παρουσία.
Λεπτές οι ισορροπίες στο ΝΑΤΟ
Η διαχείριση των σχέσεων με τον Ντόναλντ Τραμπ απαιτεί προσοχή. Η γενική διευθύντρια του RUSI, Ρέιτσελ Έλεχουους, επεσήμανε ότι η Ευρώπη θέλει να δείξει αλληλεγγύη και αποφασιστικότητα, χωρίς όμως να φανεί ότι προκαλεί τις ΗΠΑ.
Παράλληλα, προκάλεσε εντύπωση η σιωπή του ΝΑΤΟ και του γενικού γραμματέα Μαρκ Ρούτε, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για την αξιοπιστία της συμμαχίας και τον κίνδυνο στροφής σε διμερείς ή περιφερειακές συμφωνίες.
Οι τρεις «αναγνώσεις» των προθέσεων Τραμπ
Σύμφωνα με Βρετανό αξιωματούχο, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες βλέπουν τρεις πιθανές ερμηνείες των δηλώσεων Τραμπ για τη Γροιλανδία:
- Γνήσια ανησυχία για την ασφάλεια της Αρκτικής
- Αναζήτηση επιχειρηματικών και οικονομικών ευκαιριών
- Μια πιο ωμή προσέγγιση, που «απλώς θέλει να κάνει την Αμερική μεγαλύτερη»
Σε κάθε περίπτωση, η Αρκτική παύει να είναι μια μακρινή παγωμένη ζώνη και μετατρέπεται σε κομβικό πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης για το μέλλον της Ευρώπης και της διατλαντικής ασφάλειας.
