Στις 9 Ιουλίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τελικά την παράταση του Chat Control 1.0, του κανονισμού που επιτρέπει στις πλατφόρμες να σκαναρούν ιδιωτικές συνομιλίες για υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών (CSAM).
Η απόφαση πέρασε από την «πίσω πόρτα», παρότι η πλειοψηφία των παρόντων ευρωβουλευτών (314 κατά, 276 υπέρ, 17 αποχές) ψήφισε ενάντια. Δεν χρειάστηκε θετική ψήφος για να εγκριθεί: αρκούσε να μη συγκεντρωθεί απόλυτη πλειοψηφία 361 ψήφων για απόρριψη. Με χαμηλή προσέλευση λόγω καλοκαιρινών διακοπών, η διαδικασία «δεύτερης ανάγνωσης» επέτρεψε την επαναφορά του μέτρου μέχρι τον Απρίλιο του 2028.
Δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό. Το 2021 εισήχθη προσωρινά το μέτρο ως εξαίρεση στους κανόνες ePrivacy. Τον περασμένο Μάρτιο το Κοινοβούλιο το είχε απορρίψει δύο φορές. Ομως, λίγες μέρες πριν από τις θερινές διακοπές, η Επιτροπή και το Συμβούλιο το έφεραν ξανά με επείγουσα διαδικασία. Η βιασύνη αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από ευρωβουλευτές που έκαναν λόγο για «κοινοβουλευτικό κόλπο» και για έλλειψη διαφάνειας.
Επίσημη αφορμή είναι η προστασία των παιδιών από την online σεξουαλική κακοποίηση. Οι υποστηρικτές τονίζουν ότι το σκανάρισμα (κυρίως μέσω hashing σε μη κρυπτογραφημένες υπηρεσίες όπως Messenger, Instagram, Gmail, Discord) βοηθά στον εντοπισμό γνωστού παράνομου υλικού χωρίς να σπάει την end-to-end encryption (Signal, WhatsApp κ.ά. εξαιρούνται). Είναι προφανές ότι η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών στηρίζει την προστασία των παιδιών.
Ωστόσο, η πραγματική αιτία φαίνεται πιο σύνθετη: υπάρχουν κατηγορίες για πίεση από υπηρεσίες επιβολής του νόμου για ευρύτερη επιτήρηση, συμφέροντα μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών, που ήδη σκανάρουν εθελοντικά, και σταδιακή ομαλοποίηση μαζικής παρακολούθησης. Κριτικές επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα είναι περιορισμένα (πολλά false positives, μη νέες υποθέσεις), ενώ ανοίγει την πόρτα για επέκταση σε άλλα «εγκλήματα» στο μέλλον (Chat Control 2.0).
Η απόφαση στέλνει ανησυχητικό μήνυμα: σε περιόδους χαμηλής προσοχής (καλοκαίρι), θεμελιώδη δικαιώματα όπως η ιδιωτικότητα των επικοινωνιών μπορούν να υποχωρούν χωρίς ουσιαστική συζήτηση. Ενώ το Κοινοβούλιο προσπάθησε να βάλει κάποιες φραγμούς (π.χ., εξαίρεση κρυπτογράφησης), η επέκταση δίνει χρόνο μέχρι το 2028 για την πιο επικίνδυνη μόνιμη ρύθμιση.
Οι πολίτες και οι οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων καλούν σε επαγρύπνηση: η μάχη για το Chat Control 2.0 συνεχίζεται το φθινόπωρο. Και τονίζουν πως η ιδιωτικότητα δεν είναι πολυτέλεια, είναι θεμέλιο της δημοκρατίας. Η ΕΕ θα πρέπει να αποδείξει πως δεν βαδίζει σε δρόμο ολισθηρό.
