Ο Αλέξης Τσίπρας επιστρέφει με νέο κόμμα διεκδικώντας ξανά την εξουσία, αλλά το παρελθόν της κυβέρνησής του παραμένει βαρίδι.
Ο Αλέξης Τσίπρας επέστρεψε. Όχι ως σχολιαστής των εξελίξεων, όχι ως πρώην πρωθυπουργός που επιχειρεί έναν απολογισμό της πορείας του, αλλά ως αρχηγός ενός νέου πολιτικού σχηματισμού που φιλοδοξεί να διεκδικήσει ξανά την εξουσία. Στην πρώτη του μεγάλη τηλεοπτική συνέντευξη μετά την ίδρυση της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης, ο πρώην πρωθυπουργός έδειξε ότι δεν ενδιαφέρεται για δεύτερους ρόλους. Δήλωσε ευθέως ότι στόχος του δεν είναι να γίνει αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης αλλά να κυβερνήσει ξανά τη χώρα. Πρόκειται για μια δήλωση που αποκαλύπτει πολλά. Κυρίως όμως αποκαλύπτει ότι, παρά τα χρόνια που πέρασαν, ο πολιτικός του ορίζοντας παραμένει ο ίδιος: η επιστροφή στην κορυφή. Το πρόβλημα για τον ίδιο είναι ότι η πολιτική μνήμη δεν σβήνει τόσο εύκολα όσο τα κομματικά λογότυπα. Και όσοι τον άκουγαν να μιλά για ένα νέο ξεκίνημα, δύσκολα μπορούσαν να μην θυμηθούν τα γεγονότα που σημάδεψαν τη χώρα κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργικής του θητείας στον ΣΥΡΙΖΑ.
Στη συνέντευξή του ο κ. Τσίπρας επιχείρησε να παρουσιάσει τον νέο φορέα ως την απάντηση σε ένα πολιτικό κενό. Διακήρυξε ότι ο ιστορικός κύκλος του ΣΥΡΙΖΑ έχει κλείσει, μίλησε για χιλιάδες νέα μέλη, έκανε λόγο για κοινωνική δυναμική και περιέγραψε την ΕΛ.Α.Σ. ως μια δύναμη με προοπτική διακυβέρνησης. Ταυτόχρονα έστειλε μήνυμα προς τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ ότι δεν υπάρχουν «ρεζερβέ θέσεις» για κανέναν. Η εικόνα ήταν σαφής. Ο παλιός αρχηγός επιστρέφει για να χτίσει από την αρχή το νέο του πολιτικό σπίτι. Μόνο που όσο περισσότερο μιλούσε για το μέλλον, τόσο μεγαλύτερη γινόταν η σκιά του παρελθόντος.
Διότι η πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Ο άνθρωπος που σήμερα μιλά για ένα νέο πολιτικό εγχείρημα είναι ο ίδιος άνθρωπος που βρέθηκε στο τιμόνι της χώρας σε μία από τις πιο ταραχώδεις περιόδους της μεταπολίτευσης. Είναι ο πολιτικός που εξελέγη υποσχόμενος ότι θα καταργήσει τα μνημόνια και κατέληξε να υπογράψει νέο μνημόνιο. Είναι ο πρωθυπουργός του δημοψηφίσματος που άλλαξε πορεία μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα. Είναι ο πρωθυπουργός των capital controls. Είναι ο πρωταγωνιστής της Συμφωνίας των Πρεσπών. Και είναι ο άνθρωπος που σήμερα ζητά από τους πολίτες να του δώσουν άλλη μία ευκαιρία, χωρίς να έχει προηγηθεί η παραμικρή ουσιαστική αυτοκριτική.
Ο άνθρωπος που εγκατέλειψε το κόμμα που τον έκανε πρωθυπουργό
Υπάρχει κάτι εντυπωσιακό στην πολιτική διαδρομή του Αλέξη Τσίπρα. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν απλώς ένα κόμμα. Ήταν το πολιτικό όχημα που τον οδήγησε από τα μονοψήφια ποσοστά στο Μέγαρο Μαξίμου. Ήταν η παράταξη που τον ανέδειξε σε κεντρικό πρωταγωνιστή της ελληνικής πολιτικής ζωής.
Σήμερα όμως ο ΣΥΡΙΖΑ αντιμετωπίζεται περίπου ως πολιτικό απολίθωμα. Ως ένας σχηματισμός που ολοκλήρωσε τον κύκλο του και πρέπει να αντικατασταθεί από κάτι νέο. Το παράδοξο είναι ότι αυτό το αφήγημα δεν προέρχεται από τους πολιτικούς του αντιπάλους. Προέρχεται από τον ίδιο τον άνθρωπο που υπήρξε επί χρόνια ο απόλυτος κυρίαρχος του κόμματος.
Ουσιαστικά ο κ. Τσίπρας ζητά από τους πολίτες να πιστέψουν ότι η κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ συνέβη σχεδόν φυσικά. Ότι το κόμμα έκλεισε τον κύκλο του σαν να επρόκειτο για φυσικό φαινόμενο. Όχι ως αποτέλεσμα επιλογών, στρατηγικών λαθών και πολιτικών χειρισμών που έγιναν επί των ημερών του.
Το δημοψήφισμα που δεν ξεχνιέται
Όσα χρόνια κι αν περάσουν, το δημοψήφισμα του 2015 θα παραμένει το πρώτο μεγάλο κεφάλαιο κάθε συζήτησης για την πολιτική παρακαταθήκη του Αλέξη Τσίπρα.
Οι πολίτες κλήθηκαν να απαντήσουν σε ένα κορυφαίο πολιτικό δίλημμα. Η κυβέρνηση επένδυσε τα πάντα στο «Όχι». Η χώρα διχάστηκε. Η πόλωση χτύπησε κόκκινο. Και όταν η κάλπη μίλησε, η κυβέρνηση επέλεξε τελικά διαφορετικό δρόμο.
Για πολλούς πολίτες, εκείνη ήταν η στιγμή που κατέρρευσε ο μύθος του αντισυστημικού ηγέτη που θα άλλαζε την Ευρώπη. Εκείνη ήταν η στιγμή που η πολιτική υπόσχεση συγκρούστηκε με την πραγματικότητα και η πραγματικότητα κέρδισε κατά κράτος.
Γι’ αυτό και σήμερα, κάθε φορά που ο κ. Τσίπρας μιλά για νέα αρχή, ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας θυμάται εκείνο το καλοκαίρι:
- Τις τράπεζες που έκλεισαν και οι πολίτες που περίμεναν στα ΑΤΜ
- Τους συνταξιούχους που περίμεναν ώρες για λίγα ευρώ
- Τις επιχειρήσεις που πάλευαν να λειτουργήσουν μέσα σε καθεστώς περιορισμών
- Την αβεβαιότητα που σκέπασε ολόκληρη τη χώρα
Κανένα νέο κόμμα δεν μπορεί να σβήσει αυτές τις εικόνες. Κανένα νέο λογότυπο δεν μπορεί να διαγράψει τις μνήμες εκείνης της περιόδου. Και όσο ο πρώην πρωθυπουργός θα ζητά ξανά την εμπιστοσύνη των πολιτών, τόσο θα επανέρχονται τα ερωτήματα για τις επιλογές που οδήγησαν τη χώρα σε εκείνο το σημείο.
Το τρίτο μνημόνιο που δεν θα ερχόταν ποτέ
Αν η πολιτική είχε σύμβολα, το τρίτο μνημόνιο θα ήταν το σύμβολο της μεγαλύτερης αντίφασης της διακυβέρνησης Τσίπρα.
- Εξελέγη καταγγέλλοντας τα μνημόνια
- Έγινε πρωθυπουργός υποσχόμενος ότι θα τα καταργήσει
- Κέρδισε εκλογές υποσχόμενος ότι θα ακολουθήσει διαφορετικό δρόμο
- Και τελικά υπέγραψε νέο μνημόνιο
Αυτή η πραγματικότητα δεν αλλάζει, όσες φορές κι αν επιχειρηθεί πολιτικό rebranding. Και όσο ο ίδιος μιλά για το μέλλον, οι πολιτικοί του αντίπαλοι θα συνεχίσουν να του θυμίζουν το χάσμα ανάμεσα στις υποσχέσεις και στο τελικό αποτέλεσμα.
Οι Πρέσπες που έγιναν μόνιμη πολιτική σκιά
Αν το δημοψήφισμα τραυμάτισε την αξιοπιστία του και τα capital controls την οικονομική εικόνα της κυβέρνησής του, η Συμφωνία των Πρεσπών αποτέλεσε ίσως τη βαθύτερη πολιτική τομή της περιόδου του.
Η συμφωνία προκάλεσε τεράστιες αντιδράσεις, κινητοποιήσεις και πολιτική σύγκρουση που ξεπέρασε τα στενά κομματικά όρια. Χιλιάδες πολίτες ένιωσαν ότι αγνοήθηκαν. Ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας θεώρησε ότι παραβιάστηκαν κόκκινες γραμμές που δεν έπρεπε να παραβιαστούν.
Ο κ. Τσίπρας μπορεί να θεωρεί ότι η συζήτηση αυτή ανήκει στο παρελθόν. Για πολλούς όμως παραμένει ανοιχτός λογαριασμός. Και γι’ αυτό οι Πρέσπες εξακολουθούν να τον ακολουθούν σαν πολιτική σκιά σε κάθε προσπάθεια επανεκκίνησης.
Η επιστροφή χωρίς συγγνώμη
Το πιο αξιοσημείωτο στοιχείο της συνέντευξής του δεν ήταν όσα είπε.
Ήταν όσα δεν είπε.
- Δεν υπήρξε ουσιαστική αυτοκριτική
- Δεν υπήρξε παραδοχή λαθών
- Δεν υπήρξε έστω μία αναγνώριση ότι οι επιλογές της διακυβέρνησής του προκάλεσαν βαθιές πληγές και πολιτικές συνέπειες
Αντίθετα, το μήνυμα ήταν σχεδόν απλοϊκό: ο Τσίπρας επέστρεψε και η χώρα καλείται να τον εμπιστευθεί ξανά.
Το μεγάλο ερώτημα
Ο πρώην πρωθυπουργός έχει κάθε δικαίωμα να επιστρέψει στην πολιτική πρώτη γραμμή. Αυτό δεν αμφισβητείται.
Εκείνο που αμφισβητείται είναι η υπόθεση πάνω στην οποία φαίνεται να χτίζει την επιστροφή του: ότι η κοινωνία ξέχασε.
- Ξέχασε το δημοψήφισμα
- Ξέχασε τις κλειστές τράπεζες
- Ξέχασε το τρίτο μνημόνιο
- Ξέχασε τις Πρέσπες
- Ξέχασε το κόμμα που τον έκανε πρωθυπουργό
- Και τελικά ξέχασε τον λογαριασμό που άφησε πίσω του
Η νέα πολιτική προσπάθεια του Αλέξη Τσίπρα θα κριθεί ακριβώς πάνω σε αυτό το ερώτημα. Όχι από τα νέα μέλη. Όχι από τα χειροκροτήματα των συγκεντρώσεων. Αλλά από το αν οι πολίτες είναι διατεθειμένοι να γυρίσουν πίσω το πολιτικό ρολόι και να δώσουν τρίτη ευκαιρία σε έναν άνθρωπο που είχε ήδη τις δύο πρώτες.
