Δεκαοκτώ χρόνια μετά το χωροταξικό του 2008, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιχειρεί να προσαρμόσει τους κανόνες στη σημερινή εικόνα της αγοράς.
Όταν σχεδιάστηκε το προηγούμενο πλαίσιο, η χώρα διέθετε περίπου 1 GW εγκατεστημένης ισχύος από ΑΠΕ, ενώ τα φωτοβολταϊκά είχαν περιορισμένη παρουσία.
Σήμερα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Η εγκατεστημένη ισχύς αγγίζει τα 18 GW, ενώ τα έργα που βρίσκονται σε διάφορα στάδια αδειοδότησης ή σχεδιασμού ξεπερνούν τα 110 GW.
Όπως έχει επισημάνει ο υφυπουργός Ενέργειας Νίκος Τσάφος, «Άλλο Χωροταξικό κάνεις με 1 GW και άλλο με 18 GW», αποτυπώνοντας τη νέα πραγματικότητα που καλείται να διαχειριστεί η Πολιτεία.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι αν η χώρα χρειάζεται περισσότερες Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, αλλά σε ποιες περιοχές μπορούν να αναπτυχθούν, με ποιους όρους και με ποια περιβαλλοντικά όρια.
Από την επέκταση στη στοχευμένη χωροθέτηση
Στο ΥΠΕΝ αναγνωρίζουν ότι οι τοπικές κοινωνίες εμφανίζονται πλέον πιο επιφυλακτικές απέναντι σε νέα έργα, κυρίως αιολικά. Οι αντιδράσεις σε αρκετές περιοχές έχουν μετατρέψει τη χωροθέτηση των έργων σε ζήτημα με έντονο πολιτικό και κοινωνικό αποτύπωμα.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να περάσει από τη λογική της ευρείας ανάπτυξης στη λογική της πιο επιλεκτικής εγκατάστασης έργων, με περισσότερους περιορισμούς και σαφέστερους κανόνες.
Οι αλλαγές στα φωτοβολταϊκά
Για τα φωτοβολταϊκά,το υπουργείο θεωρεί ότι η παραγωγή ενέργειας μπορεί να αναπτυχθεί σε περισσότερες περιοχές χωρίς να απαιτείται εγκατάσταση σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες ζώνες.
Γι’ αυτό προβλέπονται αποκλεισμοί σε περιοχές Natura, δάση, υγροτόπους, περιοχές Ramsar, αρχαιολογικούς χώρους και άλλες προστατευόμενες εκτάσεις.
Παράλληλα, εισάγεται για πρώτη φορά όριο κάλυψης ανά Περιφερειακή Ενότητα, ώστε να αποφεύγεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε συγκεκριμένες περιοχές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΝ, περίπου 78 GW έργων που βρίσκονται ήδη σε ώριμο στάδιο δεν επηρεάζονται από τις νέες ρυθμίσεις. Οι αλλαγές αφορούν κυρίως έργα που διαθέτουν μόνο βεβαίωση παραγωγού και βρίσκονται σε πρώιμη φάση.
Πιο αυστηροί περιορισμοί για τα αιολικά
Το μεγαλύτερο βάρος των αλλαγών αφορά τα αιολικά πάρκα.
Μεταξύ άλλων:
- Δεν θα επιτρέπονται νέα έργα σε περιοχές όπου η μέση ταχύτητα ανέμου είναι κάτω από 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.
- Θεσπίζεται περιορισμός για εγκαταστάσεις σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων.
- Ενισχύονται οι περιορισμοί στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), που σχετίζονται κυρίως με την προστασία της ορνιθοπανίδας.
Σύμφωνα με το υπουργείο, έως και το 30% του υφιστάμενου pipeline αιολικών έργων επηρεάζεται από τις νέες προβλέψεις.
Ωστόσο, εκπρόσωποι της αγοράς εκφράζουν ενστάσεις, υποστηρίζοντας ότι η οριζόντια απαγόρευση σε ορεινές περιοχές αποκλείει σημαντικές ζώνες με υψηλό αιολικό δυναμικό.
Νέος ενεργειακός χάρτης για τα νησιά
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον νησιωτικό χώρο, όπου το νέο χωροταξικό αλλάζει σημαντικά τον τρόπο ανάπτυξης των αιολικών πάρκων.
Η κυβέρνηση θεωρεί ότι σε αρκετά μικρά ή τουριστικά νησιά το περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα νέων εγκαταστάσεων είναι πλέον δυσανάλογο σε σχέση με το ενεργειακό όφελος.
Έτσι, η δυνατότητα ανάπτυξης νέων έργων συγκεντρώνεται κυρίως σε συγκεκριμένα νησιά όπως:
Άνδρος, Ζάκυνθος, Θάσος, Κάρπαθος, Κέρκυρα, Κεφαλονιά, Λέσβος, Λευκάδα, Λήμνος, Νάξος, Ρόδος, Σάμος, Χίος, Κρήτη και Εύβοια.
Ουσιαστικά περιορίζεται η προοπτική νέων αιολικών εγκαταστάσεων σε μεγάλο μέρος των Κυκλάδων και των υπόλοιπων Δωδεκανήσων, με ορισμένες εξαιρέσεις.
Ο Νίκος Τσάφος περιγράφει τη φιλοσοφία του σχεδιασμού λέγοντας χαρακτηριστικά: «Αν το κράτος κρίνει ότι μια περιοχή είναι ήδη κορεσμένη και δεν χωράει άλλο ξενοδοχείο, τότε δύσκολα μπορεί να θεωρήσει ότι χωρά και μια νέα έντονη ενεργειακή χρήση, όπως ένα μεγάλο αιολικό έργο».
Τι ισχύει για τα έργα που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί
Το νέο πλαίσιο δεν ανατρέπει τις επενδύσεις που βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο.
Έργα που:
- βρίσκονται ήδη σε λειτουργία,
- έχουν λάβει όρους σύνδεσης,
- διαθέτουν ΑΕΠΟ,
- ή έχουν ολοκληρώσει κρίσιμα στάδια αδειοδότησης,
δεν επηρεάζονται από τους νέους περιορισμούς.
Η λογική του ΥΠΕΝ είναι να προστατευθούν οι επενδύσεις στις οποίες έχουν ήδη διατεθεί κεφάλαια και χρόνος.
Όπως σημειώνει ο κ. Τσάφος: «Δεν μπορεί κάποιος χθες να τράβηξε ένα πολύγωνο στη ΡΑΑΕΥ και να θεωρεί ότι έχει κατοχυρωμένο επενδυτικό σχέδιο».
Οι μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι και η επόμενη ημέρα
Στο ώριμο επενδυτικό χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνονται μεγάλοι παίκτες της αγοράς όπως οι ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή, MORE, Iberdrola, Principia, ΔΕΗ Ανανεώσιμες, Metlen, TotalEnergies και EDF.
Το νέο χωροταξικό δεν βάζει φρένο στην πράσινη μετάβαση, αλλά αλλάζει τους όρους με τους οποίους θα προχωρήσει η επόμενη φάση ανάπτυξης των ΑΠΕ.
Το βασικό μήνυμα της κυβέρνησης είναι ότι η χώρα περνά σε ένα πιο ώριμο στάδιο ενεργειακού σχεδιασμού, όπου η ανάπτυξη των έργων θα συνδέεται περισσότερο με τη χωροθέτηση, την περιβαλλοντική προστασία και την κοινωνική αποδοχή.
