Ο Αλέξης Τσίπρας φαίνεται να επιλέγει συνειδητά τον δρόμο της «ασφαλούς απόστασης» από τα οξυμένα ζητήματα της επικαιρότητας.
Ο Αλέξης Τσίπρας επανέρχεται στο προσκήνιο με έναν τρόπο που προκαλεί συζητήσεις, ερωτήματα αλλά και αντιδράσεις, τόσο στον ευρύτερο προοδευτικό χώρο όσο και στους πρώην συντρόφους του. Όχι ως ενεργός πολιτικός αρχηγός, όχι ως κοινοβουλευτικός παίκτης, αλλά ως συγγραφέας.
Η παρουσίαση του βιβλίου του, με επόμενο σταθμό τα Ιωάννινα, λειτουργεί ως όχημα πολιτικής παρέμβασης χαμηλής έντασης, αλλά υψηλού συμβολισμού. Ο πρώην πρωθυπουργός φαίνεται να επιλέγει συνειδητά τον δρόμο της «ασφαλούς απόστασης» από τα οξυμένα ζητήματα της επικαιρότητας, επιδιώκοντας να παραμείνει παρών χωρίς να εκτίθεται.
Η στρατηγική αυτή μόνο τυχαία δεν είναι. Ο Αλέξης Τσίπρας, μετά την εκλογική κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ και την αποχώρησή του από την ηγεσία, δείχνει να έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η άμεση πολιτική αντιπαράθεση δεν προσφέρει πλέον οφέλη, αλλά κόστος. Έτσι, επιλέγει να μιλά πολιτικά μέσα από ένα διαφορετικό φίλτρο: αυτό του συγγραφέα, του ανθρώπου που «καταγράφει εμπειρίες» και «ανοίγει συζητήσεις», χωρίς να δεσμεύεται από τις σκληρές απαιτήσεις της καθημερινότητας, παρότι βγάζει ανακοινώσεις για κάποια θέματα της επικαιρότητας.
Και η συγκεκριμένη παρουσίαση του βιβλίου του δεν θα είναι απλώς μια πολιτιστική εκδήλωση. Είναι μια πολιτική πράξη με έμμεσο χαρακτήρα. Ο Α. Τσίπρας δεν παίρνει ξεκάθαρη θέση για τα μεγάλα και ακανθώδη ζητήματα και δεν συγκρούεται μετωπικά όπως στο παρελθόν. Αντίθετα, αφήνει να αιωρείται η αίσθηση ενός πολιτικού που «γνωρίζει», που «παρακολουθεί», που «θα μπορούσε να μιλήσει», αλλά επιλέγει να μην το κάνει – τουλάχιστον όχι ακόμη.
Αυτή η στάση έχει ερμηνευθεί από πολλούς ως μια προσπάθεια να «δοξαστεί κρυπτόμενος». Να διατηρήσει δηλαδή το πολιτικό του κεφάλαιο, χωρίς να το διακινδυνεύσει. Να εμφανίζεται ως ενωτικός στην Αριστερά, υπεράνω συγκρούσεων, ενώ στην πραγματικότητα κινείται σε ένα παράλληλο πολιτικό πεδίο, όπου ο ίδιος θέτει τους όρους του παιχνιδιού.
Στην Ήπειρο, δίπλα στον Αλέξη Τσίπρα θα είναι ο Πέτρος Κόκκαλης αλλά και ο Γιώργος Μπουλμπασάκος, που αποχώρησε πρόσφατα από το ΠΑΣΟΚ – ως στέλεχος της Ανανεωτικής Αριστεράς. Ο πρώην γραμματέας του τομέα Υγείας του ΠΑΣΟΚ σηματοδοτεί την προσπάθεια του Αλέξη Τσίπρα να επεκτείνει την επιρροή του και στη σοσιαλδημοκρατία.
Στο πάνελ θα βρίσκεται ακόμα ο διευθυντής του γραφείου του πρώην πρωθυπουργού και πρώην υπουργός Δικαιοσύνης, Μιχάλης Καλογήρου, και η γνωστή ηθοποιός Μαρία Κατσουλίδη, η οποία κατάγεται από τα Ιωάννινα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η πρότασή του για τη σύσταση μιας «επιτροπής σοφών», με στόχο τη διερεύνηση της δυνατότητας συνεργασίας του λεγόμενου προοδευτικού χώρου. Μια πρόταση που, αν και παρουσιάζεται ως πρωτοβουλία διαλόγου και σύνθεσης, στην πράξη γεννά περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα απαντά. Ποιοι είναι οι «σοφοί»; Ποιος τους ορίζει; Σε ποιον λογοδοτούν; Και, κυρίως, ποιος αποφασίζει τελικά;
Για τους πρώην συντρόφους του, η κίνηση αυτή εκλαμβάνεται ως ένα ακόμα δείγμα ότι ο Αλέξης Τσίπρας λειτουργεί πλέον αυτόνομα, εκτός συνθετικών διαδικασιών, παίζοντας ένα προσωπικό παιχνίδι στρατηγικής. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν ότι με τέτοιες παρεμβάσεις επιχειρεί να κρατήσει τον έλεγχο του «ηθικού πλεονεκτήματος» της Αριστεράς, χωρίς να αναλαμβάνει το βάρος της ευθύνης για την επόμενη μέρα.
Η αλήθεια είναι ότι η έννοια του «προοδευτικού χώρου» παραμένει θολή και αντιφατική. ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά, κινήσεις πολιτών, προσωπικότητες χωρίς κομματική στέγη, όλοι μιλούν για ενότητα, αλλά κανείς δεν συμφωνεί στο περιεχόμενό της.
Πολλοί στον χώρο της Αριστεράς βλέπουν έναν πρώην αρχηγό που αποφεύγει την αυτοκριτική, που δεν τοποθετείται καθαρά για τα λάθη του παρελθόντος και που επιλέγει να παρεμβαίνει επιλεκτικά, μόνο όταν το κόστος είναι ελάχιστο. Το γεγονός ότι έχει απορρίψει πλήρως το μοντέλο συνεργασίας του παρελθόντος, το οποίο προωθούσε η Λούκα Κατσέλη, ενισχύει την αίσθηση ότι ο ίδιος έχει αλλάξει ριζικά πολιτική φιλοσοφία.
Το μοντέλο εκείνο, που βασιζόταν σε σαφείς προγραμματικές συγκλίσεις, θεσμικές εγγυήσεις και πολιτική ισοτιμία, φαίνεται πως για τον Αλέξη Τσίπρα ανήκει πλέον στο παρελθόν. Αντ’ αυτού, προκρίνει μια πιο «ευέλικτη» προσέγγιση, όπου οι συνεργασίες δεν προκύπτουν μέσα από συλλογικά όργανα και δεσμεύσεις, αλλά μέσα από άτυπες διαδικασίες, πρόσωπα κύρους και πολιτικές ζυμώσεις χωρίς ξεκάθαρο πλαίσιο.
Σε κάθε περίπτωση, το ζητούμενο για τον ίδιο φαίνεται να είναι ένα: τα εκλογικά οφέλη με το μικρότερο δυνατό κόστος. Να παραμείνει πολιτικά ενεργός χωρίς να φθείρεται. Να κρατήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής επιστροφής, χωρίς όμως να δεσμεύεται χρονικά ή πολιτικά. Να αφήνει τους άλλους να συγκρούονται, ενώ ο ίδιος διατηρεί τον ρόλο του «εγγυητή της ενότητας».
Το ερώτημα, βέβαια, είναι κατά πόσο αυτή η στρατηγική μπορεί να αποδώσει. Η ελληνική πολιτική σκηνή δεν συγχωρεί εύκολα την ασάφεια και την αναμονή. Οι πολίτες ζητούν καθαρές κουβέντες, ξεκάθαρες θέσεις και ανάληψη ευθύνης. Ο ρόλος του συγγραφέα μπορεί να προσφέρει πρόσκαιρη ασφάλεια, αλλά δύσκολα μπορεί να υποκαταστήσει τον ρόλο του πολιτικού προσώπου σε περιόδους κρίσης και ανακατατάξεων.
Ο Αλέξης Τσίπρας βρίσκεται σήμερα σε ένα μεταίχμιο. Ανάμεσα στο παρελθόν της εξουσίας και σε ένα αβέβαιο πολιτικό μέλλον. Η επιλογή του να κινηθεί «υπόγεια», να παρεμβαίνει έμμεσα και να αποφεύγει τις μετωπικές συγκρούσεις, μπορεί να του εξασφαλίζει χρόνο. Το αν θα του εξασφαλίσει και ρόλο, μένει να αποδειχθεί.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι κινήσεις του παρακολουθούνται με προσοχή – και καχυποψία. Γιατί, όσο κι αν προσπαθεί να εμφανιστεί ως συγγραφέας που απλώς καταθέτει σκέψεις, κανείς δεν ξεχνά ότι πρόκειται για έναν πρώην πρωθυπουργό. Και στην πολιτική, κανείς δεν «κρύβεται» για πάντα.
