Το ΠΑΣΟΚ που κάποτε κυριαρχούσε, σήμερα παλεύει να αποδείξει ότι… υπάρχει.
Όταν ο Νίκος Ανδρουλάκης δηλώνει με στόμφο ότι στις εκλογές «το ΠΑΣΟΚ επιδιώκει την πρωτιά έστω και με μία ψήφο διαφορά» και ότι στόχος είναι η «πολιτική αλλαγή», δεν μιλά απλώς εκτός πολιτικού κλίματος, αλλά και εκτός πολιτικής πραγματικότητας.
Πρόκειται για δήλωση που περισσότερο θυμίζει άσκηση πολιτικής φαντασίας, παρά σοβαρή αποτίμηση συσχετισμών, στρατηγικής και κοινωνικής δυναμικής. Διότι, σήμερα το ΠΑΣΟΚ δεν βρίσκεται σε τροχιά εξουσίας αλλά μάλλον σε… τροχιά σύγχυσης.
Το κόμμα που κάποτε κυριαρχούσε, σήμερα παλεύει να αποδείξει ότι… υπάρχει. Και ο πρόεδρός του, αντί να εξηγήσει πώς και γιατί το ΠΑΣΟΚ κατρακύλησε από τον ρόλο του ρυθμιστή σε εκείνον του κομπάρσου, επιλέγει να πουλάει «πρωτιές» χωρίς ακροατήριο.
Η πραγματικότητα είναι σκληρή: το πιθανότερο είναι πως το βράδυ των εκλογών το ΠΑΣΟΚ θα παλεύει για την τρίτη ή τέταρτη θέση, ενώ κανείς δεν αποκλείει ακόμη και το ενδεχόμενο να δει την… πλάτη μικρότερων σχηματισμών. Η πρωτιά δεν είναι απλώς μακριά. Είναι εκτός κάδρου.
Στον κόσμο του
Η ηγεσία, όμως, δεν κρίνεται από το τι εύχεται. Κρίνεται από το αν κατανοεί το έδαφος στο οποίο πατά. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα Ανδρουλάκη: δείχνει να μην έχει καταλάβει σε ποια χώρα βρίσκεται και σε ποιους πολίτες μιλά.
Το ΠΑΣΟΚ δεν πληρώνει μόνο το παρελθόν του. Πληρώνει και το παρόν του, τη στρατηγική τού «ούτε ούτε», τη γραμμή του πολιτικού γκρι, την αδυναμία να διαχωρίσει καθαρά τη θέση του τόσο από τη ΝΔ όσο και από τον ΣΥΡΙΖΑ· το γεγονός ότι δεν μπόρεσε –ή δεν θέλησε– να αρθρώσει μια πειστική, διακριτή πρόταση εξουσίας, και κυρίως, το ότι εμφανίζεται ως κόμμα που φοβάται να πάρει ρίσκα, αλλά ταυτόχρονα ονειρεύεται την εξουσία χωρίς συγκρούσεις.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης επέλεξε να επενδύσει στο προφίλ του «θεσμικού», του «σοβαρού», του «ήπιου». Το πρόβλημα είναι ότι η ατολμία δεν κερδίζει εκλογές και ταυτόχρονα το ΠΑΣΟΚ μοιάζει να έχει εγκλωβιστεί σε έναν ιδιότυπο ναρκισσισμό δημοσκοπικών ποσοστών. Κάθε μικρή άνοδος βαφτίζεται «δυναμική επιστροφής», κάθε στασιμότητα «στρατηγική υπομονή». Όμως η πολιτική δεν είναι PowerPoint ούτε εσωκομματικό briefing. Είναι κοινωνική σύγκρουση, καθαρά διλήμματα και πειστικές απαντήσεις. Και εκεί το ΠΑΣΟΚ απουσιάζει.
Το αφήγημα της «πολιτικής αλλαγής» που επικαλείται ο Ανδρουλάκης ακούγεται σχεδόν ειρωνικό. Αλλαγή με ποιους; Με ποιο πρόγραμμα; Με ποια κοινωνικά στηρίγματα; Όταν αποφεύγεις να μιλήσεις καθαρά, όταν κρατάς ίσες αποστάσεις, όταν το μόνο σαφές μήνυμα είναι «δεν είμαστε ούτε αυτοί ούτε οι άλλοι», τότε παράγεις ασάφεια που γεννά αδιαφορία.
Το πιο ειρωνικό στοιχείο είναι ότι όσο ο Ανδρουλάκης μιλά για πρωτιά, τόσο περισσότερο αποκαλύπτεται το πραγματικό άγχος: να μη θεωρηθεί πολιτικά περιττό· να μη συνθλιβεί ανάμεσα στη ΝΔ και στον ΣΥΡΙΖΑ· να μη μετατραπεί σε συμπλήρωμα κυβερνητικών σεναρίων που δεν ελέγχει.
Το ΠΑΣΟΚ σήμερα δεν μοιάζει με κόμμα που διεκδικεί την εξουσία, αλλά με κόμμα που διαπραγματεύεται τη θέση του στον πολιτικό χάρτη, χωρίς να ξέρει αν θέλει να είναι πρωταγωνιστής ή θεατής.
Αν το βράδυ των εκλογών το ΠΑΣΟΚ βρεθεί τρίτο, τέταρτο ή ακόμη και οριακά πέμπτο κόμμα, δεν θα φταίνε οι δημοσκοπήσεις. Θα φταίει η επιλογή μιας ηγεσίας που μπέρδεψε τη στρατηγική με την ευχή και την πολιτική αλλαγή με το επικοινωνιακό σύνθημα.
Πίσω από τη Ζωή
Η πρωτιά δεν κατακτιέται με δηλώσεις. Κατακτιέται με συγκρούσεις, ρήξεις και καθαρό λόγο. Και αυτά ο Νίκος Ανδρουλάκης, μέχρι στιγμής, τα αποφεύγει συστηματικά.
Αν το ΠΑΣΟΚ συνεχίσει να μιλά για «πρωτιές» την ώρα που δεν μπορεί να διασφαλίσει ούτε την πολιτική του αυθυπαρξία, τότε το πραγματικό διακύβευμα δεν θα είναι αν θα χάσει την πρώτη θέση –αυτή έχει χαθεί προ πολλού–, αλλά αν, το βράδυ των εκλογών βρεθεί πίσω ακόμη και από την Κωνσταντοπούλου. Κι αυτό δεν είναι πια υπερβολή, είναι πιθανότητα.
Διότι όταν ένα κόμμα που κυβέρνησε φοβάται να μιλήσει καθαρά, να συγκρουστεί και να επιλέξει πλευρά, τότε ανοίγει χώρο σε όσους –σωστά ή λάθος– εμφανίζονται ως «αντισυστημικοί» αλλά συνεπείς, μονοθεματικοί αλλά καθαροί. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου ξέρει τουλάχιστον τι λέει και σε ποιους απευθύνεται. Το ΠΑΣΟΚ του Ανδρουλάκη, όχι.
Πλέον είναι ένα κόμμα που δίνει μάχη, όχι για την εξουσία, ούτε καν για τη δεύτερη θέση, αλλά για να μην καταλήξει πέμπτο, πίσω από περιθωριακά σχήματα. Όχι γιατί το «αδίκησε» ο λαός, αλλά γιατί δεν είχε λόγο να το εμπιστευτεί ξανά.
Αν συμβεί αυτό, καμία δήλωση περί «πολιτικής αλλαγής» δεν θα μπορεί να το καλύψει. Γιατί η μόνη πραγματική αλλαγή θα είναι ότι το ΠΑΣΟΚ, από κόμμα εξουσίας, θα έχει μετατραπεί σε κόμμα στατιστικής κατάταξης. Και τότε η ευθύνη δεν θα βαραίνει ούτε τις συγκυρίες ούτε τους αντιπάλους. Θα βαραίνει αποκλειστικά μια ηγεσία που μπέρδεψε τη σοβαρότητα με την ακινησία και την πολιτική με την ευχή.
