Η επίσκεψη του γγ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο δημιούργησε προσδοκίες για μια νέα ώθηση στο Κυπριακό.
Ωστόσο, πίσω από τις διπλωματικές διατυπώσεις και τις εκκλήσεις για συνέχιση του διαλόγου, αναδείχθηκε μια πολύ πιο σκληρή πραγματικότητα: το πρόβλημα δεν είναι πλέον, μόνο, η απουσία συμφωνίας για τη λύση. Είναι ότι οι δύο πλευρές εξακολουθούν να διαφωνούν ακόμη και για το ποια πρέπει να είναι η αφετηρία των διαπραγματεύσεων.
Η σημαντικότερη, ίσως, διαπίστωση από τις επαφές του κ. Γκουτέρες είναι ότι δεν παρουσιάστηκε κάποιο νέο σχέδιο, ούτε διαμορφώθηκε κοινή βάση για την επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών.
Ο στόχος περιορίστηκε στη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας και στη διερεύνηση του κατά πόσο υπάρχουν οι ελάχιστες προϋποθέσεις για μια νέα διαδικασία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Από μόνη της αυτή η εξέλιξη αποκαλύπτει το μέγεθος του αδιεξόδου.
Η σύγκρουση των δύο προσεγγίσεων
Η ελληνοκυπριακή πλευρά επιμένει στη λύση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, όπως προβλέπεται από τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Αντίθετα, η Αγκυρα εξακολουθεί να προωθεί τη στρατηγική των δύο κρατών, θέτοντας ως προϋπόθεση την αναγνώριση της «κυρίαρχης ισότητας» των Τουρκοκυπρίων.
Πρόκειται για δύο προσεγγίσεις που δεν διαφέρουν απλώς ως προς τη μορφή της τελικής λύσης, αλλά ξεκινούν από εντελώς διαφορετική αντίληψη για τη φύση του ίδιου του Κυπριακού.
Η σταδιακή μετατόπιση της συζήτησης
Αυτή ακριβώς είναι και η μεγαλύτερη επιτυχία της τουρκικής στρατηγικής: η συζήτηση μετατοπίζεται σταδιακά από το γεγονός της εισβολής και της συνεχιζόμενης κατοχής στη διαχείριση μιας νέας πραγματικότητας που δημιουργήθηκε διά της στρατιωτικής ισχύος.
Όσο η διεθνής κοινότητα επικεντρώνεται στο πώς θα επανεκκινήσει ο διάλογος, η Τουρκία επιχειρεί να παγιώσει την αντίληψη ότι στο νησί υπάρχουν δύο χωριστές πολιτικές οντότητες, που καλούνται να συμφωνήσουν για το μέλλον τους, αντί να αντιμετωπίζεται το Κυπριακό ως ζήτημα εισβολής και κατοχής.
Η εμπέδωση των τετελεσμένων και η στρατιωτική ισχύς
Την ίδια στιγμή, τα τετελεσμένα δεν παραμένουν στατικά. Η Αγκυρα συνεχίζει να ενισχύει τη στρατιωτική παρουσία της στα Κατεχόμενα, να αναβαθμίζει τις δυνατότητες επιτήρησης και ελέγχου της Ανατολικής Μεσογείου και να εντάσσει το βόρειο, υπό κατοχή, τμήμα της Κύπρου στον ευρύτερο σχεδιασμό της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Οι πρόσφατες πληροφορίες για νέα συστήματα επιτήρησης και ραντάρ επιβεβαιώνουν ότι η κατοχή δεν αποτελεί μόνο πολιτικό ή διπλωματικό ζήτημα, αλλά και κρίσιμο στοιχείο της τουρκικής στρατηγικής ισχύος στην περιοχή.
Η νέα φάση του Κυπριακού
Υπ’ αυτό το πρίσμα, η επίσκεψη Γκουτέρες δεν άλλαξε τους συσχετισμούς. Ανέδειξε όμως με μεγαλύτερη σαφήνεια ότι το Κυπριακό έχει εισέλθει σε μια νέα φάση, όπου η ίδια η διαδικασία αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Η αναζήτηση κοινής βάσης προηγείται πλέον της αναζήτησης λύσης.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν αυτή η παρατεταμένη στασιμότητα λειτουργεί υπέρ της ειρήνης ή υπέρ της παγίωσης των τετελεσμένων. Γιατί στο Κυπριακό ο χρόνος δεν είναι ουδέτερος.
Όσο οι διαπραγματεύσεις αναζητούν κοινή αφετηρία, η Τουρκία συνεχίζει να εδραιώνει την παρουσία της στα Κατεχόμενα και να ενισχύει τη γεωπολιτική αξία τους. Και όσο αυτό συμβαίνει, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να αποκατασταθεί η πραγματικότητα που διαμόρφωσαν η βάρβαρη εισβολή του 1974 και τα ψηφίσματα του ΟΗΕ…
