Η νέα μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη επεισόδιο αυξημένων μεταναστευτικών ροών στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι έκτακτες διαβουλεύσεις μεταξύ των υπουργών Εσωτερικών και οι διαφορετικές αντιδράσεις των κρατών-μελών αποκαλύπτουν ότι, παρά τις πολυετείς συζητήσεις και το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, η Ευρώπη εξακολουθεί να αναζητεί κοινή στρατηγική απέναντι σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής μας.
Η Ισπανία και η έλλειψη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης
Η Ισπανία βρέθηκε ξανά στην πρώτη γραμμή, ζητώντας έμπρακτη ευρωπαϊκή αλληλεγγύη απέναντι στις αυξημένες αφίξεις. Ωστόσο, οι αντιδράσεις των εταίρων ανέδειξαν ακόμη μία φορά τις διαφορετικές προσεγγίσεις που επικρατούν στο εσωτερικό της Ένωσης.
- Προστασία συνόρων & επιστροφές: Ορισμένες κυβερνήσεις επιμένουν ότι η βασική προτεραιότητα πρέπει να είναι η προστασία των εξωτερικών συνόρων και η επιτάχυνση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνούς προστασίας.
- Ανακατανομή & ανθρωπισμός: Άλλες κυβερνήσεις εξακολουθούν να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην ανακατανομή των βαρών και στην ανθρωπιστική διάσταση του ζητήματος.
Η πραγματικότητα δείχνει ότι κάθε νέα μεταναστευτική κρίση επαναφέρει στο προσκήνιο τις ίδιες πολιτικές αντιθέσεις. Όταν οι ροές αυξάνονται, τα κράτη-μέλη λειτουργούν πρωτίστως με γνώμονα τις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις και τις κοινωνικές αντοχές των χωρών τους.
Έτσι, η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη συχνά υποχωρεί μπροστά στις εθνικές προτεραιότητες, γεγονός που δυσκολεύει τη διαμόρφωση μιας πραγματικά ενιαίας πολιτικής.
Επαναλαμβανόμενες δοκιμασίες στα εξωτερικά σύνορα
Η αλλαγή αυτή δεν είναι τυχαία. Τα τελευταία χρόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει βρεθεί αντιμέτωπη με μια σειρά διαφορετικών μεταναστευτικών κρίσεων, καθεμία με τα δικά της χαρακτηριστικά αλλά με έναν κοινό παρονομαστή: την αμφισβήτηση της ικανότητάς της να προστατεύσει αποτελεσματικά τα εξωτερικά της σύνορα.
Από τον Έβρο και τη Λευκορωσία μέχρι τη Λαμπεντούζα, τις Κανάριες Νήσους και σήμερα τη Θέουτα, οι μεταναστευτικές πιέσεις δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως μεμονωμένα περιστατικά, αλλά ως επαναλαμβανόμενες δοκιμασίες της ευρωπαϊκής συνοχής.
Τα απαραίτητα εργαλεία διαχείρισης
Παράλληλα, ενισχύεται η αντίληψη ότι η μεταναστευτική πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαχείριση των αφίξεων.
Προϋποθέτει:
- Στενότερη συνεργασία με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης.
- Αποτελεσματικότερη καταπολέμηση των κυκλωμάτων διακίνησης ανθρώπων.
- Ταχύτερες διαδικασίες εξέτασης των αιτήσεων ασύλου.
- Ένα αξιόπιστο σύστημα επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
Χωρίς αυτά τα εργαλεία, κάθε νέα κρίση κινδυνεύει να μετατρέπεται σε κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ των ίδιων των κρατών-μελών.
Η στροφή προς την εσωτερική ασφάλεια
Ταυτόχρονα, η συζήτηση στην Ευρώπη έχει μεταβληθεί αισθητά σε σχέση με προηγούμενα χρόνια. Το μεταναστευτικό δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως ανθρωπιστική ή κοινωνική πρόκληση. Συνδέεται ολοένα και περισσότερο με ζητήματα εσωτερικής ασφάλειας, προστασίας των εξωτερικών συνόρων και ανθεκτικότητας απέναντι σε φαινόμενα εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών από τρίτες χώρες.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει οδηγήσει αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αντιμετωπίζουν το ζήτημα μέσα από ένα ευρύτερο πρίσμα γεωπολιτικής και ασφάλειας.
Η ελληνική εμπειρία και η ανάγκη κοινής πολιτικής
Η Ελλάδα γνωρίζει αυτήν την πραγματικότητα καλύτερα από πολλούς. Τα γεγονότα στον Έβρο το 2020 αποτέλεσαν σημείο καμπής για την ευρωπαϊκή συζήτηση, καθώς ανέδειξαν ότι οι παράτυπες μεταναστευτικές ροές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσο άσκησης πολιτικής πίεσης.
Τότε, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετώπισαν με επιφυλακτικότητα τις ελληνικές προειδοποιήσεις. Σήμερα, όμως, μετά τις εξελίξεις στη Θέουτα και τις εμπειρίες των τελευταίων ετών σε διάφορα σημεία των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης, η ανάγκη αποτελεσματικότερης προστασίας τους συγκεντρώνει ολοένα και ευρύτερη αποδοχή.
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία. Ως κράτος πρώτης γραμμής, έχει κάθε λόγο να επιδιώκει μια πραγματικά κοινή ευρωπαϊκή πολιτική, η οποία θα συνδυάζει την προστασία των εξωτερικών συνόρων με την έμπρακτη αλληλεγγύη προς τις χώρες που σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος. Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι καμία χώρα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της ένα φαινόμενο που επηρεάζει την ασφάλεια, την κοινωνική συνοχή και τη σταθερότητα ολόκληρης της Ευρώπης.
Η ανοιχτή πρόκληση για το μέλλον
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη έχει καταλήξει σε κοινή στρατηγική. Αντίθετα, η σημερινή κρίση επιβεβαιώνει ότι η απόσταση μεταξύ των κρατών-μελών παραμένει σημαντική. Η συμφωνία ότι απαιτείται καλύτερη φύλαξη των συνόρων δεν συνοδεύεται ακόμη από αντίστοιχη σύγκλιση ως προς τον επιμερισμό των ευθυνών, τις επιστροφές, τις σχέσεις με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης ή τον τρόπο αντιμετώπισης έκτακτων μεταναστευτικών πιέσεων.
Η Θέουτα, επομένως, δεν αποτελεί μόνο ένα ισπανικό πρόβλημα. Είναι μια ακόμη υπενθύμιση ότι το Μεταναστευτικό εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα τεστ πολιτικής αντοχής της ευρωπαϊκής συνοχής.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να διαχειριστεί μία ακόμη μεταναστευτική κρίση, αλλά αν μπορεί επιτέλους να αποκτήσει μία κοινή, συνεκτική και αξιόπιστη μεταναστευτική πολιτική, προτού η επόμενη κρίση αποδειχθεί ακόμη πιο δύσκολη από τη σημερινή.
